สถานการณ์โลก: พฤษภาคม 2021

การเผชิญหน้าของยุทธศาสตร์แม่บทสหรัฐกับจีน

ยุทธศาสตร์แม่บทของสหรัฐสร้างศัตรูอยู่เสมอ จะเผชิญหน้าจีนรุนแรงมากน้อยขึ้นกับการตัดสินใจของรัฐบาลสหรัฐ และขึ้นกับนานาชาติโดยเฉพาะพวกพันธมิตรสหรัฐว่าจะคิดเห็นอย่างไร

การติดตามข่าวคือการดูปรากฏการณ์ผ่านสื่อ การมองอีกแบบคือการศึกษาเชิงหลักคิด เช่น อุดมการณ์ เป้าหมาย ความตั้งใจ ในที่นี้นำเสนอยุทธศาสตร์แม่บทของสหรัฐเทียบกับความฝันของจีนที่ถือว่าเป็นยุทธศาสตร์แม่บทเช่นกัน

ยุทธศาสตร์แม่บทของสหรัฐกับจีน :

ที่สหรัฐยึดเป็นหลักเรื่อยมาคือ ส่งเสริมการปกครองตามระบอบประชาธิปไตย การค้าเสรี หลักสิทธิมนุษยชน

ประธานาธิบดีโอบามากล่าวว่าอเมริกาต้องเข้าพัวพัน (Engagement) เพื่อความมั่นคงของตน และเชื่อว่าจะส่งผลให้โลกดีขึ้นด้วย ตั้งใจที่จะเสียสละเลือดและทรัพย์สินเพื่อผลประโยชน์ของทุกประเทศไม่เฉพาะผลประโยชน์แคบๆ อันเห็นแก่ตัวของเรา เพราะ “สหรัฐอเมริกาเป็นหนึ่งในเสาหลักของความมั่นคงโลก”

อาจสรุปสั้นๆ ว่าสหรัฐจะเข้าพัวพันโลกเพื่อส่งเสริมประชาธิปไตย การค้าเสรี สิทธิมนุษยชน เป็นเสาหลักความมั่นคงของโลก เพื่อความผาสุกของอเมริกาและโลก

ด้านประธานาธิบดีสี จิ้นผิงกล่าวเมื่อปี 2014 ว่า “ความฝันของจีน” (Chinese Dream) คือการฟื้นฟูชาติจีน ประเทศที่ชาวจีนอยู่ดีกินดีมีความสุข

“ความฝันของจีน” ถูกตีความว่าเป็นยุทธศาสตร์แม่บทล่าสุดของจีน (Grand Strategy) ต้องการการสร้างชาติขึ้นใหม่ ประชาชนอยู่ดีกินดี ส่งเสริมสันติภาพกับการพัฒนา จีนหวังสร้างโลกที่ทุกคนอยู่ร่วมกัน ไม่คิดเป็นเจ้าผู้ครองโลก (hegemony) ยอมรับโลกที่หลากหลาย ไม่พยายามเปลี่ยนประเทศอื่น วัฒนธรรมจีนเปิดกว้าง พัฒนา ดูซับสิ่งดีจากวัฒนธรรมอื่น

เพื่อการกินดีอยู่ดีหมายถึงอย่างไร :

จะเห็นว่ารัฐบาลทั้ง 2 ประเทศมีเป้าหมายหลักตรงกันในเรื่องเพื่อความปลอดภัยอยู่ดีกินดีของประชาชนและต่างต้องการสันติภาพ แต่หากพิจารณารายละเอียดจะพบความแตกต่าง

การอยู่ดีกินและมั่นคงของสหรัฐสัมพันธ์กับการรักษาความเป็นเจ้าผู้ครองโลก ภาวะผู้นำโลก ในขณะที่จีนย้ำว่าไม่ต้องการเป็นเช่นนั้น แต่ต้องไม่ลืมว่าอำนาจอิทธิพลจีนกำลังเพิ่มมากขึ้น

สหรัฐต้องการสันติภาพแต่เพื่อให้ได้มาซึ่งสันติภาพจะต้องมีกองทัพใหญ่ที่สุดในโลก แผ่อิทธิพลกว้างขวางมากที่สุด ในนามสันติภาพกองทัพสหรัฐทำสงครามไปทั่วหลากหลายรูปแบบ รวมถึงการโค่นล้มรัฐบาลประเทศอื่นๆ ที่ไม่เป็นมิตร เหล่านี้คือตัวอย่าง “เพื่อการอยู่ดีกินดีของอเมริกัน”

นับจากสิ้นสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมาสหรัฐมีศัตรูอยู่เสมอ ทั้งจากค่ายสังคมนิยมคอมมิวนิสต์ ผู้ก่อการร้ายที่สัมพันธ์มุสลิมสุดโต่ง อิหร่าน รัสเซียและจีนยุคหลังสงครามเย็น ทั้งนี้ยังไม่นับประเด็นอื่นๆ เช่น เกาหลีเหนือ สันติภาพในความหมายของรัฐบาลสหรัฐจะมีศัตรู มีภัยคุกคามอยู่เสมอ เพียงแต่เปลี่ยนไปเรื่อยๆ และจะเป็นเช่นนี้ต่อไป

ในอีกมุมหนึ่งน่าคิดว่าประชาชนนับสิบนับร้อยล้านคนจากหลายประเทศได้รับผลกระทบรุนแรงจากเหตุเพื่อการกินดีอยู่ดีของสหรัฐหรือไม่ ข้อนี้ช่วยให้เข้าใจยุทธศาสตร์แม่บทสหรัฐได้ดี ทุกครั้งที่รัฐบาลสหรัฐเอ่ยถึงการอยู่ดีกินดีของคนอเมริกันต้องรีบตั้งคำถามว่าจะส่งผลต่อประเทศอื่นๆ อย่างไร

ประเด็นสำคัญคือสหรัฐเปรียบเหมือนเจ้าถิ่นในขณะที่จีนกำลังเป็นผู้ท้าชิงที่เจ้าถิ่นหวั่นไหว เกิดคำถามว่าสักวันหนึ่งหากจีนได้เป็นลูกพี่จะทำตัวเหมือนรัฐบาลสหรัฐหรือไม่ เพราะต้องรักษาผลประโยชน์เช่นกัน

รัฐบาลทั้ง 2 ประเทศต่างพูดว่าเพื่อความปลอดภัยอยู่ดีกินดีของประชาชน ถามว่าทุกวันนี้คนจีนกับคนอเมริกันมีความปลอดภัยอยู่ดีกินดีแค่ไหน มากขึ้นหรือน้อยลง เป็นคำถามที่คนจีนกับคนอเมริกันควรเป็นผู้ตอบเอง ประเมินว่ารัฐบาลหรือผู้ปกครองบรรลุเป้าหมายที่ประกาศไว้มากน้อยเพียงไร ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น พอใจกับสภาพที่เป็นอยู่หรือไม่ รัฐบาลควรปรับแก้นโยบายอย่างไร

คำถามที่ดีกว่านั้นคือ ประชาชนของทั้ง 2 ประเทศมีส่วนกำหนดนโยบายต่างประเทศมากน้อยเพียงไร ดูเหมือนว่ารัฐบาลคอมมิวนิสต์จีนไม่เปิดโอกาสสักเท่าไหร่ คนอเมริกันเข้าถึงการปรับเปลี่ยนนโยบายต่างประเทศของตนจริงๆ แค่ไหน เมื่อตอบคำถามนี้แล้วควรกลับไปทบทวนคำถามเริ่มต้นว่าทุกวันนี้คนจีนกับคนอเมริกันมีความปลอดภัยอยู่ดีกินดีแค่ไหน มากขึ้นหรือน้อยลง

มหาอาณาจักรหรือจักรวรรดินิยม :

การตั้งประเด็น “การเผชิญหน้าระหว่างจีนกับสหรัฐหลีกเลี่ยงได้หรือไม่” อาจเป็นคำถามที่ผิด เพราะทุกวันนี้เผชิญหน้าอยู่แล้วและรุนแรงขึ้นในหลายด้านหลายมิติ คำถามที่ดีกว่าคือจะบานปลายเป็นสงครามใหญ่หรือเป็นแค่สงครามเย็นใหม่

สงครามเย็นในศตวรรษที่ 20 เกิดสงครามตัวแทน (proxy war) ในหลายประเทศ เช่น สงครามเกาหลี สงครามเวียดนามและอินโดจีน อาจรวมสงครามอัฟกานิสถานที่โซเวียตรัสเซียส่งทหารยึดครอง เกิดคำถามว่าหากเกิดสงครามเย็นใหม่จะเกิดสงครามตัวแทนด้วยหรือไม่ ประเทศใดจะเป็นเหยื่อของความขัดแย้งระหว่างมหาอำนาจ นี่คือประเด็นที่น่าคิดและใกล้ตัวกว่าสงครามระหว่าง 2 มหาอำนาจโดยตรง

มองให้ไกลกว่ากรอบรัฐกับรัฐ :

แท้จริงแล้วความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในกรอบใหญ่ มีตัวแสดงหรือประเด็นอื่นๆ ที่มากว่ารัฐ ปัญหาความเหลื่อมล้ำ ความยากจน การปฏิวัติอุตสาหกรรมครั้งที่ 4 (Fourth Industrial Revolution: 4IR) โรคระบาดโควิด-19 การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เหล่านี้มีผลต่อโลกวันนี้และอนาคต

ประเด็นที่นำเสนอไม่ใช่เรื่องระหว่างจีนกับสหรัฐเท่านั้น มาจากสารพัดปัจจัย เกี่ยวข้องกันทั้งโลกและสัมพันธ์กันและกัน ยกตัวอย่าง 4IR อาจทำให้คนจำนวนมหาศาลตกงาน เกิดคลื่นมนุษย์หลายล้านหรือล้านสิบล้านคนอพยพไปสู่ประเทศที่มีงานทำหรือเลี้ยงดูเขาได้ โรคระบาดโควิด-19 เร่ง 4IR ทำให้บางประเทศยากจนกว่าเดิม คนต้องหนีออกจากประเทศมากขึ้นหรือบางประเทศต้องการแรงงานต่างด้าวมากขึ้นโดยเฉพาะประเทศที่เข้าสู่สังคมสูงวัย การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศหรือภาวะโลกร้อนส่งผลต่อทุกประเทศทั่วโลก

เรื่องเหล่านี้ล้วนเกี่ยวข้องกับความปลอดภัยการอยู่ดีกินดีของประชาชน มีผลต่อความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ อาจเป็นประเด็นสำคัญไม่น้อยกว่าการเดินเรือเสรีในทะเลจีนใต้ การเผชิญหน้าระหว่างจีนกับสหรัฐอาจถูกลดความสำคัญ เป็นไปได้หรือไม่ที่จะหันมาร่วมมือกัน บางทีศัตรูร้ายกว่าต่างชาติคือเสียงร้องขอการอยู่ดีกินดี ได้ใช้ชีวิตอย่างที่ใจต้องการของประชาชน ความสัมพันธ์ระหว่างเป็นอีกเวทีช่วยให้ประชาชนมีกินมีใช้

ทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศกับประวัติศาสตร์สอนว่าความขัดแย้งระหว่างอาณาจักร ระหว่างประเทศเกิดขึ้นเสมอเพราะผลประโยชน์ขัดกัน จีนที่ก้าวขึ้นมาแม้หวังจะก้าวขึ้นมาโดยสันติแต่จะขัดผลประโยชน์สหรัฐ ประเด็นอยู่ที่รัฐบาลสหรัฐคิดเห็นอย่างไร จะใช้วิธีใดเพื่อรักษาผลประโยชน์ของตน เส้นต้องห้ามอยู่ที่ใด

ในขณะที่รัฐบาลจีนต้องให้ประชากร 1,400 ล้านมีกินมีใช้ ตอบสนองด้านวัตถุมากขึ้นๆ คนจีนบริษัทจีนกำลังแผ่ขยายออกไปทั่วโลกซึ่งน่าจะเป็นวิธีที่ดีกว่าการข่มขู่การคว่ำบาตรแบบที่สหรัฐใช้ MADE IN CHINA and OTHERS by Chinese people ดูเป็นมิตรและเป็นโอกาสแก่จีนมากกว่า เปิดโอกาสให้จีนก้าวขึ้นมาในทุกมิติ ขยายอิทธิพลอำนาจทุกด้านรวมทั้งพลังอำนาจทางทหาร

ในกรณีของจีนพลังอำนาจทางทหารไม่ใช่เรื่องของการมีกองทัพที่ทรงอานุภาพเท่านั้น แต่เป็นดัชนีบ่งบอกความเข้มแข็งของประเทศ บ่งบอกว่าประเทศมีระบบเศรษฐกิจขนาดใหญ่ มีประสิทธิภาพ มีความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี การเมืองสังคมมีเสถียรภาพ เพราะด้านต่างๆ เหล่านี้ส่งเสริมให้ประเทศมีกองทัพเข้มแข็งต่อเนื่อง และหมายถึงเกียรติภูมิของชาติ (เป็นประเทศที่ยิ่งใหญ่ย่อมดีกว่าล้าหลังด้อยพัฒนา)

ท้ายที่สุดการเผชิญหน้าระหว่างสหรัฐกับจีนขึ้นกับการตัดสินใจของรัฐบาลสหรัฐ และขึ้นกับนานาชาติโดยเฉพาะพวกพันธมิตรสหรัฐว่าจะคิดเห็นอย่างไร สงครามเย็นใหม่เป็นเรื่องที่น่าติดตามว่าจะพัฒนาไปสู่อะไร

23 พฤษภาคม 2021

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 25 ฉบับที่ 8958 วันอาทิตย์ที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2564)

--------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง :

สงครามร้อนระหว่างจีนกับสหรัฐหลีกเลี่ยงได้หรือไม่

ความขัดแย้งเป็นเรื่องปกติในความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ สำคัญที่ควบคุมได้หรือไม่ ทั้งนี้ชนชั้นนำผู้ปกครองประเทศมีส่วนสำคัญยิ่ง แม้กระทั่งในประเทศประชาธิปไตยก็ตาม

ความมั่นคงไต้หวัน กลเกมของมหาอำนาจ

การชี้ว่าจีนจะบุกไต้หวันและสหรัฐอาจเป็นฝ่ายปราชัย เป็นคำถามที่น่าคิดว่าทำไมผู้นำกองทัพสหรัฐพูดเช่นนั้น กำลังปลุกเร้าสถานการณ์ให้ตึงเครียดใช่หรือไม่ กำลังพาไต้หวันเข้าสู่สงครามหรือเปล่า

บรรณานุกรม :

1. Cole, Bernard D. (2016). China's Quest for Great Power: Ships, Oil, and Foreign Policy. USA: Naval Institute Press.

2. Jin Yuanpu. (2014, February). The Chinese Dream: the Chinese Spirit and the Chinese Way. Retrieved from http://english.cntv.cn/special/newleadership/chinesedream05.html

3. Mladenov, Nikolai. (2021). Chinas Grand Strategy and Power Transition in the 21st Century. Switzerland: Palgrave Macmillan.

4. The White House. (2013, September 10). Remarks by the President in Address to the Nation on Syria. Retrieved from http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2013/09/10/remarks-president-address-nation-syria

5. The White House. (2013, September 24). Remarks by President Obama in Address to the United Nations General Assembly. Retrieved from http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2013/09/24/remarks-president-obama-address-united-nations-general-assembly

6. Williams, Andrew J., Hadfield, Amelia., & Rofe, J. Simon. (2012). International History and International Relations. New York: Routledge.

--------------------------

รีพับลิกันย้ำเสรีภาพส่วนบุคคล ไม่ใส่หน้ากากอนามัยในสภา

สงครามร้อนระหว่างจีนกับสหรัฐหลีกเลี่ยงได้หรือไม่

ทฤษฎีสัจนิยม (Realism) ชี้เสมอว่าการเผชิญหน้าจะเกิดขึ้นเมื่อต่างคิดรักษาผลประโยชน์ของตน ความขัดแย้งเกิดเมื่อผลประโยชน์ขัดกัน เสี่ยงเกิดความรุนแรงหากเจรจาไม่สำเร็จ

จีนย้ำว่า 2 มหาอำนาจสามารถอยู่ด้วยกันได้ ยึดหลักได้ผลประโยชน์ร่วมกัน (win-win) เคารพอธิปไตย จีนกำลังก้าวขึ้นมาอย่างสันติ ไม่คิดเป็นมหาอำนาจผู้เป็นเจ้า ไม่คิดล้มรัฐบาลสหรัฐหรือรัฐบาลประเทศใดๆ มุ่งมั่นพัฒนาประเทศด้วยสันติ หวังให้บ้านเมืองเจริญก้าวหน้า ประชาชนอยู่ดีกินดีมีความสุข

ฝ่ายสหรัฐปัจจุบันเป็นอภิมหาอำนาจ ผลประโยชน์มากมายกระจายทั่วโลก ได้รับประโยชน์มากที่สุดจากระบบความสัมพันธ์ระหว่างประเทศปัจจุบัน รัฐบาลทุกชุดมีหน้าที่ต้องรักษาผลประโยชน์อเมริกัน รวมทั้งผลประโยชน์ที่อยู่ต่างแดน

จีนที่กำลังก้าวขึ้นมาขัดผลประโยชน์สหรัฐมากขึ้นเรื่อยๆ ยกตัวอย่าง BRI ที่โครงการร่วมทุนของจีนกำลังแผ่ขยายในหลายประเทศ หลายกรณีที่ร่วมทุนกับจีนคือการเลือกไม่ร่วมทุนกับสหรัฐหรือไม่ร่วมทุนกับพันธมิตรสหรัฐ เช่น ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ออสเตรเลีย ชี้ชัดสภาพของการมีได้มีเสีย ตรงข้ามกับหลัก win-win

การลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI ) เป็นตัวเลขชี้วัดที่ดี ยุคโควิด-19 ต่างชาติลงทุนในสหรัฐลดลงแต่เพิ่มที่จีน United Nations Conference on Trade and Development รายงานว่าปีที่แล้ว (2020) บริษัทต่างชาติลดลงทุนในสหรัฐ 49% เหลือ 134,000 ล้านดอลลาร์ ไปลงทุนในจีนเพิ่ม 4% เป็น 163,000 ล้านดอลลาร์

ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลฟื้นตัวเร็ว บรรยากาศน่าลงทุนหรืออะไรก็แล้วแต่ FDI บ่งชี้ว่าจีนเป็นผู้ดึงดูดเม็ดเงินลงทุนทั่วโลกมากขึ้นทุกที ไม่แปลกที่ขนาดเศรษฐกิจโตขึ้นอย่างรวดเร็วกลายเป็นอันดับ 2 ของโลกและยอมรับกันทั่วไปว่าจะแซงสหรัฐในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า

เศรษฐกิจที่เติบโตทันสมัยย่อมหมายถึงพลังเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้น ส่งผลต่อพลังอำนาจอื่นๆ มีงบประมาณมหาศาลพัฒนากองทัพ ยานอวกาศ เทคโนโลยีล้ำสมัยต่างๆ พร้อมกับพัฒนาสังคมจีน คนจีนใช้สมาร์ทโฟนด้วยระบบเครือข่าย 5G ขนส่งระบบรางที่ทันสมัย ปกติแต่ละปีคนจีนหลายล้านคนท่องเที่ยวทั่วโลก นักศึกษาจีนคือนักศึกษาต่างชาติกลุ่มใหญ่ที่สุดในสหรัฐ ปีการศึกษา 2019/20 มีมากถึง 372,542 คน คิดเป็น 34.6 % ของจำนวนนักศึกษาต่างชาติทั้งหมด หลายคนจบปริญญาโทปริญญาเอกที่นั่น เป็นจีนที่กำลังเจริญก้าวหน้าเหมือนประเทศพัฒนาอื่นๆ

เสือ 2 ตัวอยู่ถ้ำเดียวกันไม่ได้ :

นักวิชาการบางคนอธิบายว่าเสือ 2 ตัวอยู่ถ้ำเดียวกันไม่ได้ (Thucydides Trap) ประวัติศาสตร์พิสูจน์หลักการนี้มาแล้วหลายครั้ง

มีนาคม 2021 ประธานาธิบดีสี จิ้นผิงย้ำกองทัพต้องเข้มแข็งกว่านี้ ตามแผนพัฒนาฉบับใหม่ (2021-2025) กองทัพต้องพร้อมรบ พัฒนาระบบโต้กลับ ปฏิบัติการร่วมของเหล่าทัพ พัฒนากองทัพด้วยเทคโนโลยีของตนเอง โอกาสเกิดเหตุร้ายมีเสมอ ต้องอยู่ในสภาพพร้อมรบตลอดเวลา คาดเดาได้เลยว่ากองทัพจีนจะยิ่งใหญ่ก้าวหน้ากว่าที่เป็นอยู่

เมษายน 2021 พลเรือเอกเจมส์ สตาวิรดิส (James Stavridis) ผู้บัญชาการกองเรือสหรัฐในทะเลจีนใต้ประเมินว่าสหรัฐกับจีนอาจทำสงครามกันในช่วงปี 2024-26 เร็วกว่าที่ผู้เชี่ยวชาญบางคนเคยประเมินไว้ จีนกำลังทุ่มเทพัฒนาเทคโนโลยีไซเบอร์ อาวุธไฮเปอร์โซนิค ด้านอวกาศและก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว (เป็นอีกปัจจัยชี้ว่าจะเกิดสงคราม) การที่จีนสร้างเรือบรรทุกเครื่องบิน มีกองเรือรบขนาดใหญ่เป็นหลักฐานบ่งบอกว่าจีนไม่ต้องการดูแลทะเลจีนใต้เท่านั้น

นายพลสตาวิรดิสกล่าวเสริมว่าสหรัฐไม่ต้องการทำสงครามและไม่อยากให้เกิด แต่ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าจะปิดหูปิดตาไม่รับรู้ความจริงที่เกิดขึ้น สหรัฐยินดีที่สมาชิกนาโตหลายประเทศส่งเรือรบไปเอเชียแปซิฟิก เพื่อเตือนจีนว่าทะเลจีนใต้ไม่ใช่ของใครคนหนึ่งเท่านั้น

การก้าวขึ้นมาของกองทัพจีนเป็นอีกประเด็นที่ฝ่ายสหรัฐติดตามอย่างใกล้ชิด หากพิจารณาพลังอำนาจการรบจริง จีนได้เปรียบในแง่ใกล้แผ่นดินแม่ในขณะที่สหรัฐต้องเดินทางข้ามน้ำข้ามทะเลหลายพันกิโล แต่โดยรวมแล้วสหรัฐเป็นฝ่ายได้เปรียบ โดยเฉพาะกองกำลังอาวุธนิวเคลียร์ที่จีนเทียบไม่ได้เลย

ประเด็นขัดแย้งหลัก :

ถ้าไม่นับเรื่องการเผชิญหน้าโดยตรง ประเด็นที่อาจบานปลายมักเป็นเรื่องเก่าหลายสิบปี เช่น กรณีไต้หวัน ไม่กี่เดือนก่อนพลเรือเอกฟิล เดวิดสัน (Phil Davidson) ผู้บัญชาการ IndoPacific Command กล่าวต่อวุฒิสภาเป็นกังวลว่าจีนจะโจมตีไต้หวันภายในปี 2027 ประเด็นข้อพิพาทหมู่เกาะเตียวหยู/เซนกากุที่โหมแรงเป็นครั้งๆ ถ้าคิดให้ดีจะพบว่าการเผชิญหน้าทางทหารเกิดในบริเวณที่ใกล้แผ่นดินจีน เป็นส่วนหนึ่งของจีน (ถ้ายึดว่าทะเลจีนใต้กับไต้หวันเป็นของจีน)

สิทธิมนุษยชนเป็นอีกประเด็นน่าติดตามว่าจะถูกโหมให้รุนแรงในสมัยไบเดนหรือไม่ ชี้ความเลวร้ายของรัฐบาลคอมมิวนิสต์ ชี้นำเศรษฐกิจ รัฐวิสาหกิจจีน (SOE) เป็นเครื่องมือของรัฐ นำสู่ข้อสรุปว่าเป็นภัยคุกคามระบอบเสรีประชาธิปไตย ประโยคต่อมาจะพยายามแยกให้เกิดขั้วเกิดฝ่าย หากจะรักษาเสรีประชาธิปไตยไว้ต้องช่วยกันต้านจีน ผู้เชี่ยวชาญนักการทูตหลายคนเอ่ยถึง “สงครามเย็นใหม่”

มกราคม 2021 ประธานาธิบดี สี จิ้นผิง กล่าวว่าผลสุดท้ายของการเผชิญหน้าแบบสงครามเย็นจะนำโลกสู่ทางตัน (“dead-end”) ไม่ควรแสดงว่าตนใหญ่ด้วยการแบ่งแยก ถ้าโลกไม่มีกฎระเบียบ (ที่มีอยู่แล้ว) เท่ากับพาโลกสู่กฎแห่งป่า (law of the jungle) มนุษยชาติจะถูกทำลาย ในอีกวาระกล่าวว่าต้องไม่ปล่อยให้ไม่กี่ประเทศวางกฎเกณฑ์บังคับให้ประเทศอื่นๆ ต้องปฏิบัติตาม หรือปล่อยให้บางประเทศใช้ลัทธิเอกภาคีนิยม (unilateralism) ควบคุมสันติภาพโลก นานาชาติต้องปรึกษาหารือกันมากขึ้น ตัดสินใจร่วมกันและทำงานร่วมกัน โลกาภิวัตน์เรียกร้องให้ยึดมั่นพหุภาคีนิยม ไม่ใช่ต่างคนต่างทำต่างกันต่างอยู่

ความขัดแย้งทางสังคม :

ในความสัมพันธ์ระหว่างประเทศมักมีมิตรกับศัตรูอยู่เสมอ บางครั้งการเป็นศัตรูสัมพันธ์กับศาสนาความเชื่อ บางครั้งเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์หรือเชื้อชาติที่ย้อนหลังได้นับร้อยนับพันปี

ความขัดแย้งอาจจำกัดกรอบในหมู่ชนชั้นปกครอง เป็นเรื่องของการแสวงหาอำนาจของผู้ปกครอง ความทะยานอยากของผู้นำนักรบ แต่บางครั้งขยายมาสู่ระดับประชาชนคนทั่วไป คนเชื้อชาติหนึ่งเห็นด้วยกับการทำร้ายทำลายคนอีกเชื้อชาติหนึ่ง

ประเด็นการเหยียดผิวเหยียดเชื้อชาติคนเอเชียในสหรัฐกำลังเป็นที่กล่าวขวัญ อันที่จริงแล้วคนจีนมีในสหรัฐมานานแล้ว คนจีนเคยเป็นแรงงานต่างด้าวสำคัญของอเมริกาและส่วนหนึ่งอยู่จนถึงปัจจุบัน บางครอบครัวอยู่หลายชั่วคนแล้ว ไม่ว่าจะเก่าหรือใหม่คนเหล่านี้ที่เอ่ยถึงเป็นพลเมืองอเมริกันโดยสมบูรณ์ตามกฎหมาย แต่ถึงกระนั้นบ่อยครั้งพวกเขาได้รับการปฏิบัติเหมือน “คนต่างด้าวตลอดกาล” (“perpetual foreigners”)

ด้วยกระแสต้านจีนที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในสมัยรัฐบาลทรัมป์ เมื่อทรัมป์พยายามชี้ว่าจีนเป็นภัยร้าย ทำลายเศรษฐกิจต้นเหตุคนอเมริกันว่างงาน มักเรียกไวรัสโควิด-19 ว่า “China virus” ฯลฯ บวกกับค่านิยม White Supremacy ที่คนอเมริกันส่วนหนึ่งเห็นว่าคนผิวขาวสมควรอยู่อย่างอภิสิทธิ์ชนเหนือคนเชื้อสายอื่นๆ ซึ่งเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างเป็นระบบ เหล่านี้ทำให้กระแสเหยียดคนเอเชียรุนแรง รัฐบาลไบเดนยอมรับว่ามีปัญหานี้

ต้นเหตุเหยียดผิวเหยียดเชื้อชาติเช่นนี้มาจากชนชั้นปกครอง กลายเป็นความขัดแย้งที่ฝังลึกลงในสังคม ช่วยสนับสนุนนโยบายรัฐ (นโยบายต้านจีน)

ความขัดแย้งระหว่างประเทศเกิดขึ้นอยู่เสมอ ประเด็นที่ผู้เชี่ยวชาญความสัมพันธ์ระหว่างประเทศให้ความสำคัญคือทำอย่างไรจะจำกัดความขัดแย้งให้อยู่ในกรอบ ในระยะ 100 ปีโลกผ่านสงครามโลกมาแล้ว 2 ครั้ง สงครามตัวแทนอีกหลายครั้ง ยุคโลกภิวัตน์หลายคนปฏิเสธสงคราม มีความรู้ความเข้าใจมากขึ้น แต่ความขัดแย้งระหว่างสหรัฐ-จีนทวีความรุนแรงเช่นกัน บางคนคิดถึงสงครามร้อนแล้ว ในยุคนี้ที่เทคโนโลยีก้าวหน้าดูเหมือนไม่อาจยับยั้งความขัดแย้งที่เกิดจากรัฐบาลต่อรัฐบาล แล้วขยายสู่ประชาชน สู่ประชาคมโลก

เป็นประเด็นที่ท้าทายว่าสงครามใหญ่ระหว่าง 2 มหาอำนาจหลีกเลี่ยงได้หรือไม่ได้ ประชาชนมีส่วนกำหนดอนาคตโลกมากแค่ไหน

16 พฤษภาคม 2021

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 25 ฉบับที่ 8951 วันอาทิตย์ที่ 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2564)

--------------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง :

ยุทธศาสตร์สร้างความเกลียดชังรัฐบาลจีน

รัฐบาลทรัมป์ประสบผลไม่น้อยในการสร้างความเกลียดชังรัฐบาลจีน ความเกลียดชังนี้ขยายผลสู่ระดับประชาชน เป็นประเทศที่ใช้นโยบายเกลียดชังคนอื่นเพื่อเล่นงานฝ่ายตรงข้าม หวังผลทางการเมือง

พลังอำนาจทางทหารของจีน พัฒนาเพื่อต่อสู้และได้ชัย

กองทัพจีนพัฒนาโดยยึดแนวการรบแบบชาติตะวันตก หากเศรษฐกิจพัฒนาเติบโตต่อไป ผลประโยชน์ที่ขยายตัวทั่วโลกย่อมเป็นเหตุให้กองทัพจีนต้องสามารถปกป้องผลประโยชน์ประเทศที่กระจายทั่วโลก

มหันตภัยคุกคามจากจีนในมุมมองของ โอริตะ คูนิโอะ

โอริตะ คูนิโอะ แสดงความคิดเห็นว่าภายในปี 2025 จีนจะก่อสงครามใหญ่ เพื่อยึดครองไต้หวัน ควบคุมทะเลจีนใต้ ข้อวิพากษ์คืออย่างไรเป็นประโยชน์ต่อจีนมากกว่าระหว่างสงครามกับสันติภาพ

บรรณานุกรม :

1. Asian American health workers fight virus and racist attacks. (2021, May 8). AP. Retrieved from https://apnews.com/article/donald-trump-asia-business-race-and-ethnicity-immigration-954b84d1cd5d15aade8edeb262dfc37e

2. Foreign companies are giving up on the United States and betting big on China, report says. (2021, January 24). CNN. Retrieved from https://edition.cnn.com/2021/01/24/investing/us-china-foreign-direct-investment/index.html

3. Institute of International Education. (2021). All Places of Origin. Retrieved from https://opendoorsdata.org/data/international-students/all-places-of-origin/

4. President Xi calls for economic integration, opposes new ‘Cold War’ and ideological confrontation at Boao Forum. (2021, April 20). Global Times. Retrieved from https://www.globaltimes.cn/page/202104/1221522.shtml

5. "We Need To Avoid Stumbling into a Major War". (2021, May 6). Spiegel Online. Retrieved from https://www.spiegel.de/international/world/the-u-s-china-confrontation-we-need-to-avoid-stumbling-into-a-major-war-a-145ea252-612f-408a-b8c8-b2458ef11ece

6. Xi Focus: Xi calls for good start in strengthening military, national defense in 2021-2025. (2021, March 9). Xinhua. Retrieved from http://www.xinhuanet.com/english/2021-03/09/c_139797879.htm

7. Xi Jinping warns against new Cold War. (2021, January 21). The Sydney Morning Herald. Retrieved from https://www.smh.com.au/world/europe/xi-jinping-warns-against-new-cold-war-20210125-p56wsh.html

--------------------------

ความมั่นคงไต้หวัน กลเกมของมหาอำนาจ

พลเรือเอกฟิล เดวิดสัน (Phil Davidson) ผู้บัญชาการ IndoPacific Command กล่าวต่อวุฒิสภาเป็นกังวลว่าจีนจะโจมตีไต้หวันภายในปี 2027 บทความ The Most Dangerous Place on Earth บรรยายว่าเหตุผลหนึ่งที่จีนจะโจมตีคือเพื่อทดสอบประสิทธิภาพกองทัพอเมริกัน หากชนะจะเป็นผู้ครองภูมิภาคในชั่วข้ามคืน พันธมิตรสหรัฐเห็นว่าพึ่งสหรัฐไม่ได้อีกแล้ว Pax Americana ล่มสลาย

จีนพัฒนาอาวุธและประจำการอาวุธตามชายฝั่งช่องแคบไต้หวัน ในช่วง 5 ปีกองทัพเรือจีนมีเรือรบผิวน้ำกับเรือดำน้ำใหม่ถึง 90 ลำ ผลิตเครื่องบินรบปีละ 100 ลำ มีขีปนาวุธที่ทำลายเป้าหมายอย่างแม่นยำ
ผลจำลองสถานการณ์ (simulate) จีนโจมตีไต้หวันพบว่ากองทัพสหรัฐที่ประจำการในญี่ปุ่น เกาหลีใต้และเกาะกวมสู้ไม่ได้ นักวิเคราะห์อเมริกันหลายคนสรุปว่าด้วยพลังทางทหารจีนที่เหนือกว่าจีนจะรุกรานไต้หวันแน่นอน ไม่รอให้ไต้หวันล้ำเส้นอีกแล้ว (ประกาศเอกราช) บางคนคิดว่าประธานาธิบดีสี จิ้นผิงจะยึดไต้หวันเพื่อสร้างชื่อเสียง

บทความนี้วิพากษ์ความมั่นคงไต้หวันโดยอิงข้อมูลจากบทความ The Most Dangerous Place on Earth ดังนี้

การต่อสู้ของ 2 มหาอำนาจ :

ในช่วงสงครามเย็น เดิมนั้นจีนกับสหรัฐเป็นศัตรูจากความขัดแย้งอุดมการณ์ทางการเมือง แต่เมื่อสหรัฐกับจีนร่วมมือต้านสหภาพโซเวียตในทศวรรษ 1970 รัฐบาลนิกสันเปลี่ยนนโยบายยอมรับว่า “ไม่ว่าจะฝั่งใดของช่องแคบไต้หวันเป็นจีนหนึ่งเดียว ไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีน” เป็นการยอมรับนโยบายจีนเดียว (one China policy) ของจีนและทรยศไต้หวัน ในช่วงนั้นสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลประชาธิปไตยสหรัฐกับคอมมิวนิสต์จีนเป็นไปอย่างชื่นมื่น

เข้าสู่ทศวรรษ 1990 รัฐบาลสหรัฐเริ่มเปลี่ยนอีก เมื่อฝ่ายยุทธศาสตร์เห็นว่าจีนเป็นความท้าทายใหม่ เศรษฐกิจจีนเติบใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ พร้อมกับพลังอำนาจทางทหาร นับจากนั้นเป็นต้นมารัฐบาลสหรัฐไม่ว่าจากพรรครีพับลิกันหรือเดโมแครทต่างตีตราว่าจีนเป็นภัยคุกคามร้ายแรงขึ้นทุกทีดังที่เป็นอยู่ในขณะนี้

ต้นเหตุสงครามมีที่มาที่ไป ความตึงเครียดช่องแคบไต้หวันดำเนินมา 80-90 ปีแล้ว เป็นประเด็นที่ทุกฝ่ายเข้าใจอย่างดีว่าสงครามจะไม่เกิดหากไม่มีใครล้ำเส้น คือไต้หวันไม่ประกาศเอกราชกับจีนไม่ส่งทหารบุกยึดไต้หวัน ตลอดเวลาที่ผ่านมาไม่มีใครล้ำเส้น

ความเสี่ยงและผลเสียหากโจมตีไต้หวัน :

ประเด็นแรกที่ควรพิจารณาคือจีนจะบุกไต้หวันหรือไม่ ดังที่บางคนคิดว่าผู้นำจีนอาจทำเพื่อสร้างตำนานให้แก่ตัวเองและด้วยเหตุผลอื่นๆ มีมุมมองที่ควรพิจารณาเพิ่มดังนี้

ที่ทุกฝ่ายกังวลมากสุดสงครามนิวเคลียร์ล้างโลกหากสหรัฐยิงนิวเคลียร์ใส่หลายสิบหลายร้อยจุดของจีน รวมทั้งเมืองใหญ่เขตเศรษฐกิจ คนจีนอาจเสียชีวิตหลายสิบล้านหรือนับร้อยล้านคน หรือจีนทำเช่นนี้เหมือนกัน กรณีนี้เป็นไปได้ยากมาก

สงครามนิวเคลียร์อีกแบบคือใช้ขีปนาวุธโจมตีติดหัวรบนิวเคลียร์เพื่อทำลายเป้าหมายเฉพาะจุด เป้าหมายทางทหาร ฐานทัพ กองเรือ ให้อีกฝ่ายอัมพาตต้องยอมแพ้ ใครเสี่ยงเปิดศึกก่อนเป็นคำถามน่าคิด

หากจีนเป็นฝ่ายเริ่มก่อน สิ่งที่จีนสูญเสียแน่นอนคือจุดยืนที่ว่าจีนก้าวขึ้นอย่างสันติ ไม่คิดเป็นมหาอำนาจผู้ครองความเป็นเจ้า เรื่องนี้มีผลต่อชื่อเสียงจีนชนิดยากจะฟื้นคืนกลับมาอีก

คำถามคือคุ้มหรือไม่ เฉพาะกรอบไต้หวันมีคำถามว่าจีนจะปกครองไต้หวันได้หรือไม่ จะเป็นภาระแก่จีนอีกกี่สิบปี จะดีกว่าไหมหากรักษาสภาพที่เป็นอยู่ ไต้หวันไม่ประกาศเอกราช จีนไม่โจมตีไต้หวัน ชาวไต้หวันหลายหมื่นหลายแสนคนยังคงทำมาค้าขายกับจีน ทั้งจีนกับไต้หวันต่างมีส่วนให้เศรษฐกิจโลกเดินหน้าต่อไป ประชากร 1,400 ล้านของจีนกับ 24 ล้านของไต้หวันทำมาหากิน มีความสุขตามอัตภาพต่อไป

ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมาสิ่งที่เห็นชัดคือรัฐบาลจีนเร่งพัฒนาประเทศทุกด้าน ส่งเสริมการค้าการลงทุนทั้งภายในและต่างประเทศ พลเมืองจีนใช้ชีวิตสะดวกสบายทันสมัยตามแบบประเทศที่พัฒนาแล้ว จีนจะแลกสิ่งนี้กับเกาะไต้หวันไหม

ในแง่พลังอำนาจทางทหาร สิ่งที่รัฐบาลจีนทำในช่วงนี้คือมีกองทัพเข้มแข็งมากพอจนศัตรูไม่กล้าลงมือ

สำหรับคนไต้หวัน :

คนไต้หวันเข้าใจการแข่งขันช่วงชิงระหว่างจีนกับสหรัฐเป็นอย่างดี นับจากพวกก๊กมินตั๋ง (Kuomintang) ของ เจียง ไคเช็ค (Chiang Kai-shek) พ่ายศึกในแผ่นดินใหญ่ ถอยร่นมาตั้งหลักที่ไต้หวัน นับจากนั้นเป็นต้นมาคนไต้หวันมีภารกิจพิเศษ ต้องเตรียมตัวกู้ชาติ นักเรียนชั้นประถมที่นี่แตกต่างจากเด็กทั่วไปเพราะต้องเรียนรู้และเตรียมตัวกอบกู้เอาแผ่นดินคืนจากคอมมิวนิสต์ ประเทศอยู่ในบรรยากาศกึ่งเตรียมพร้อมทำสงคราม กองทัพเป็นผู้ปกครองไต้หวัน เกิดพรรคชาตินิยม (Kuomintang: KMT) เป็นรัฐบาลบริหารประเทศอยู่นาน KMT ยังคงอยู่จนถึงทุกวันนี้

สถานการณ์คลี่คลายเมื่อรัฐบาลสหรัฐจับมือกับจีนคอมมิวนิสต์ต้านโซเวียตรัสเซีย พร้อมกับที่จีนเปิดรับการลงทุนจากต่างชาติ เป็นสมาชิกองค์การค้าโลก คนไต้หวันนับหมื่นนับแสนไปทำงานทำธุรกิจที่จีน คน 2 ฝั่งช่องแคบแต่งงานมีครอบครัวออกลูกออกหลาน

บัดนี้พลเรือเอกฟิล เดวิดสัน กำลังชี้ว่าจีนจะบุกไต้หวันและสหรัฐอาจเป็นฝ่ายปราชัย เป็นคำถามที่น่าคิดว่า ทำไมผู้นำกองทัพสหรัฐพูดเช่นนั้น กำลังปลุกเร้าสถานการณ์ให้ตึงเครียดใช่หรือไม่ กำลังพาไต้หวันเข้าสู่สงครามหรือเปล่า อนาคตของชาวไต้หวัน 24 ล้านคนจะเป็นอย่างไร ควรทำสงครามหรืออยู่อย่างสงบสุขกับจีนต่อไป นี่คือคำถามที่คนไต้หวันควรเป็นผู้ตอบเอง ไม่ตกเป็นเครื่องมือของบางประเทศ ของนักการเมืองบางคนบางกลุ่ม

แม้ประธานาธิบดีไช่อิงเหวิน (Tsai Ing-wen) จากพรรค Democratic Progressive Party’s (DPP) ชูนโยบายประกาศเอกราชแต่เป็นแนวคิดเท่านั้น เช่นเดียวกับพรรคชาตินิยม (KMT) ที่ระยะหลังปรับนโยบายเข้าหาจีนก็ใช่ว่าต้องการรวมเป็นหนึ่งเดียวกับจีน แม้จีนจะเสนอแนวทาง “1 ประเทศ 2 ระบบ” คนไต้หวันยังกังวลว่าจะสามารถใช้ชีวิตอย่างปกติสุขได้หรือไม่ ความเป็นไปของฮ่องกงเป็นตัวอย่าง

สงครามจีนกับไต้หวันจะเกิดขึ้นเมื่อฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งล้ำเส้น หากจีนกับไต้หวันไม่ล้ำเส้น ย่อมไม่มีเหตุเกิดสงครามตามที่ผู้นำกองทัพสหรัฐกล่าวอ้าง

วิพากษ์จากมุมของสหรัฐ :

เป็นเรื่องจริงที่กองทัพจีนเข้มแข็งขึ้นมาก มีอาวุธทันสมัยมากขึ้นเรื่อยๆ เพิ่มงบกลาโหมทุกปี ยิ่งเศรษฐกิจเติบใหญ่ยิ่งเพิ่มได้มาก แต่เป็นมุมมองที่ผิดพลาดถ้าคิดว่าจีนพัฒนากองทัพเพื่อยึดไต้หวัน

ถ้อยคำของพลเรือเอกฟิล เดวิดสัน พูดในบริบทไต้หวัน แต่หากตีความว่า “ไต้หวัน” คือ “อเมริกา” หรือเขตอิทธิพลอเมริกาย่อมสะท้อนว่ากองทัพสหรัฐกังวลการก้าวขึ้นมาของกองทัพจีน ข้อมูลจากบทความถึงกับพูดว่าสหรัฐแพ้สงคราม

“จีนกำลังก้าวขึ้นมาในขณะที่อเมริกากำลังถดถอย” นี่คือข้อสรุปที่สหรัฐกังวล ทางออกคือประการใด ต้องขอให้รัฐสภาเพิ่มงบกลาโหม พัฒนาอาวุธใหม่ๆ กระชับพันธมิตรอินโด-แปซิกฟิกใช่หรือไม่ บางทีนี่อาจคือสิ่งที่ฝ่ายกองทัพต้องการ กองทัพชี้แจงรัฐสภา รัฐบาลไบเดนดำเนินการ เรื่องทำนองนี้ไม่ใช่ของแปลกใหม่ เกิดขึ้นเสมอเมื่อได้รัฐบาลใหม่ สหรัฐต้องมีศัตรูให้ได้แข่งขันช่วงชิงตลอดไป พลเมืองอเมริกันสังคมอเมริกันอยู่ในภาวะที่ถูกครอบงำด้วยภัยคุกคามร้ายแรงอยู่เสมอ ต้องทำศึกหรือเตรียมทำศึกอย่างเข้มข้นตลอดเวลา ภัยสงครามเป็นข่าวใหญ่ของประเทศอยู่เรื่อยเพราะผู้นำประเทศชี้นำไปทางนั้น

ต้องยอมรับว่าหากสหรัฐพ่ายแพ้ในอินโด-แปซิฟิกเท่ากับสูญเสียฐานะเจ้าผู้ครองโลก แต่เป็นไปได้ว่าโลกอาจได้คำตอบโดยไม่ต้องทำสงครามด้วยเครื่องบินรถถัง

9 พฤษภาคม 2021

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 25 ฉบับที่ 8944 วันอาทิตย์ที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2564)

----------------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง :

1. มหันตภัยคุกคามจากจีนในมุมมองของ โอริตะ คูนิโอะ

2. สหรัฐชอบธรรมที่จะยกเลิกนโยบายจีนเดียว

ว่าที่ประธานาธิบดีทรัมป์เสนอให้ทบทวนนโยบายจีนเดียว หวังใช้เป็นเครื่องมือเจรจาแก้ปัญหาการค้าจีน ฝ่ายจีนแสดงท่าทีแข็งกร้าวชี้ว่าเกี่ยวข้องกับอธิปไตยไต้หวัน เป็นเรื่องที่ยอมให้ไม่ได้ ถ้าพิจารณาให้ถ่องแท้รัฐบาลจีนได้ละเมิดนโยบายจีนเดียวมานานแล้ว ดังนั้น รัฐบาลสหรัฐมีความชอบธรรมที่จะละเมิดหรือยกเลิก แต่จะได้ผลดีหรือผลเสียมากกว่า เพราะต้องคำนึงปัจจัยไต้หวันและอื่นๆ

3. นโยบายจีนเดียว (one-China policy) อดีต ปัจจุบันและอนาคต

นโยบายจีนเดียว (one-China policy) ถูกอ้างว่าเป็นหนึ่งในรากฐานความสัมพันธ์จีน-สหรัฐฯ ที่ย้อนหลังถึงปี 1972 เมื่อ 2 รัฐบาลจับมือกันต้านสหภาพโซเวียต เป็นความสำเร็จทางการทูตครั้งใหญ่ในยุคนั้น ผู้นำโลกเสรีสามารถจับมือกับคอมมิวนิสต์จีน แต่บริบทโลกเปลี่ยนแปลง ปัจจุบันไม่มีสหภาพโซเวียตอีกแล้ว รัสเซียในปัจจุบันมีสัมพันธ์ใกล้ชิดจีน ส่วนสหรัฐฯ แสดงท่าทีไม่เป็นมิตรต่อจีนมากขึ้น ชัดเจนขึ้น อะไรคือคุณค่าแท้ของนโยบายจีนเดียวในปัจจุบันและอนาคต

บรรณานุกรม :

1. Jiu-Hwa Lo Upshur. (2008). Taiwan (Republic of China). In Encyclopedia of World History. (Vol. 6., pp. 411-412). New York: Infobase Publishing.

2. Sandier, Todd., Hartley, Keith. (1999). The Political Economy of NATO: Past, Present and into the 21st Century. New York: Cambridge University Press.

3. Something wicked this way come. (2021, May 1-7). The Economist. pp.14-17.

4. The Most Dangerous Place on Earth. (2021, May 1-7). The Economist. p.7.

5. Wang, Jenn-hwan (2006). Sovereignty, survival, and the transformation of the Taiwan state. In State Making in Asia. (pp.94-112). Oxon: Routledge.

6. Zhang, Qingmin. (2011). China’s Diplomacy. Singapore: Cengage Learning Asia.

--------------------------

ไบเดนตั้งใจแก้โลกร้อนหรือแค่ “สร้างภาพ” “ซื้อเวลา”

ดังที่เสียงจากเยาวชนคนรุ่นใหม่ชี้ว่าพวกคนมีอำนาจมักพูดจาฟังดูดี จะมีประโยชน์อะไรที่ผู้ใหญ่สอนเราให้เป็นคนดีมีความรับผิดชอบแต่กลับเป็นผู้ทิ้งปัญหาแก่เรา ต้องลงมือแก้ไขจริงจัง ไม่ใช่ดีแต่พูด

22 เมษายน 2021 ประธานาธิบดีโจ ไบเดน (Joe Biden) ประกาศสหรัฐตั้งเป้าจะลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างน้อย 50% ภายในปี 2030 เมื่อเทียบกับระดับก๊าซเรือนกระจกปี 2005 หลังรัฐบาลไบเดนกลับมายึดข้อตกลงปารีส (Paris Agreement) หวังเป็นประเทศผู้นำแก้ภาวะโลกร้อนอีกครั้ง

เป้าหมายตามข้อตกลงปารีสคือโลกจะต้องไม่ร้อนขึ้นถึง 2 องศาเซลเซียส โดยจะพยายามควบคุมไม่ให้ร้อนขึ้น 1.5 องศาเซลเซียส ข้อมูลเมื่อปลายปี 2020 ของ United Nations Environment Program ชี้ว่าโลกส่อร้อนขึ้นต่อเนื่อง คาดว่าจะเกิน 3 องศาเซลเซียลก่อนสิ้นศตวรรษนี้

ประธานาธิบดีไบเดนกล่าวว่านักวิทยาศาสตร์บอกเราว่าทศวรรษนี้เป็นช่วงเวลาสำคัญ เป็นทศวรรษที่ต้องตัดสินใจว่าจะหลีกเลี่ยงผลจากวิกฤตร้อนโลกร้อนหรือไม่ โลกที่ร้อนขึ้น 1.5 องศาหมายถึงเกิดไฟป่า น้ำท่วม ภัยแล้ง ร้อนจัด เกิดพายุหนักบ่อยกว่าเดิม กระทบต่อชุมชน วิถีชีวิต

ทรัมป์ผู้ถอนตัวจากข้อตกลงปารีส :

ย้อนหลังพฤศจิกายน 2019 กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐยื่นเรื่องถอนตัวออกจากข้อตกลงปารีสต่อสหประชาชาติ ชี้ว่ามีแผนลดภาวะโลกร้อนของตัวเอง แม้หลายประเทศไม่เห็นด้วยพยายามขอให้สหรัฐอยู่ต่อ ท้ายที่สุดไม่มีใครสามารถห้ามรัฐบาลทรัมป์

แม้เป็นที่รับรู้กันทั่วไปว่าก๊าซเรือนกระจก (Greenhouse Gas หรือ GHG) คือสาเหตุสำคัญทำให้โลกร้อนขึ้นและก๊าซเรือนกระจกส่วนใหญ่มาจากพลังงานฟอสซิล (Fossil Fuels) เช่น น้ำมัน ถ่านหิน แต่รัฐบาลทรัมป์ไม่เห็นด้วยกับข้อสรุปเรื่องโลกร้อน ออกนโยบายสนับสนุนอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานฟอสซิล ทั้งๆ ที่พลังงานฟอสซิลคือที่มาของก๊าซทำให้โลกร้อนถึง 80%

จะว่าไปแล้วแนวคิดของทรัมป์ไม่ใช่เรื่องแปลกเพราะสังคมอเมริกันถกเถียงประเด็นนี้เรื่อยมา พวกยึดถือลัทธิเสรีนิยมใหม่ (neoliberalism) เห็นว่าหากให้ความสำคัญกับการรักษาสิ่งแวดล้อมมากจะกระทบการค้าการลงทุน ต่างจากพวกนักสิ่งแวดล้อมเห็นว่าสิ่งแวดล้อมคือความยั่งยืน การขยายตัวของโลกาภิวัตน์อาจทำให้สิ่งแวดล้อมโลกเสื่อมโทรมเร็วขึ้น เพราะต้องใช้ทรัพยากรธรรมชาติเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

อุปสรรคสำคัญที่สุดหากจะแก้โลกร้อนคือต้องใช้งบประมาณจำนวนมหาศาล ต้องปรับระบบการผลิตซึ่งลดขีดความสามารถการแข่งขัน คนว่างงานสูงขึ้น ด้วยเหตุผลเหล่านี้ผู้นำประเทศหลายคนจึงไม่ยอมแก้ปัญหาอย่างจริงจัง

ทรัมป์ผู้ปฏิเสธหลักฐานวิทยาศาสตร์ :

ประเด็นที่สำคัญมากๆ คือ รัฐบาลทรัมป์ไม่ยอมรับหลักฐานทางวิทยาสตร์ทั้งจากสหประชาชาติ และจากหน่วยงานของสหรัฐ

ข้อมูลสหประชาชาติปี 2019 เผยว่าปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่โลกปล่อยยังคงเพิ่มสูงขึ้นและไม่มีทีท่าจะลดลง ช่วงปี 2016-2019 อุณหภูมิโลกร้อนทำลายสถิติถึง 4 ครั้ง เฉพาะที่แถบขั้วโลกเหนือเพิ่มขึ้น 3 องศาเซลเซียลเมื่อเทียบกับปี 1990 ระดับน้ำทะเลกำลังเพิ่มสูงขึ้น ปะการังตาย การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศคุกคามชีวิตมากขึ้นทุกที มีผลต่อสุขภาพ ทั้งจากมลพิษอากาศ คลื่นความร้อน เสี่ยงต่อความมั่นคงทางอาหาร เหล่านี้เป็นสัญญาณโลกร้อนที่ทุกคนรับรู้ได้

รายงาน “การประเมินสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ” (National Climate Assessment) ฉบับปี 2018 อันเป็นผลงานร่วมของหน่วยงานภาครัฐสหรัฐหลายแห่งสรุปว่าสภาพภูมิอากาศโลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เร็วที่สุดตั้งแต่เริ่มมีอารยธรรมโลก ต้นเหตุมาจากฝีมือมนุษย์

ผลจากภาวะโลกร้อนกระทบถึงสหรัฐแล้วและรุนแรงชัดเจนยิ่งขึ้น มีผลต่อชีวิตความเป็นอยู่ สุขภาพ ภาวะเศรษฐกิจ ความมั่นคงทางอาหาร (ผลผลิตการเกษตรลดลงเนื่องจากอากาศร้อนขึ้น เช่น ข้าวโพด ข้าวสาลี ถั่วเหลือง) ธรรมชาติผิดปกติ สถานการณ์จะเลวร้ายลงอีกเมื่อยังปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่อไป

ข้อสรุปสำคัญคือรัฐบาลสหรัฐอย่างทรัมป์สามารถทิ้งหลักฐานเหล่านี้และเดินหน้านโยบายที่สวนทางแก้ปัญหาโลกร้อน ชวนให้สงสัยข้ออ้างว่าผลประโยชน์ที่ได้น้อยกว่าราคาทางเศรษฐกิจที่ต้องจ่ายนั้นจริงหรือไม่ เพราะรายงาน “การประเมินสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ” ของสหรัฐประเมินความเสียหายต่อเศรษฐกิจไว้มหาศาล รัฐบาลทรัมป์มีวาระแอบแฝงผลประโยชน์ซ่อนเร้นหรือไม่

รัฐบาลทรัมป์เป็นเพียงตัวอย่างที่นำมาเอ่ยถึง ความจริงแล้วมีอีกหลายสิบประเทศทั่วโลกเป็นเช่นนี้

องค์การอ็อกแฟม (Oxfam International) นำเสนอความเหลื่อมล้ำทางสังคมเศรษฐกิจ รายงานฉบับปี 2021 ชี้ว่าการเปลี่ยนแปลงสภาวะภูมิอากาศเป็นภัยคุกคามมนุษยชาติที่รุนแรงที่สุด (มากกว่าโรคระบาดโควิด-19) ทำลายสิ่งมีชีวิตมากมายแล้ว คนยากจน คนด้อยโอกาส สตรีมักได้รับผลกระทบรุนแรงกว่ากลุ่มอื่นๆ

ทางแก้คือต้องสร้างระบบเศรษฐกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (green economy) รักษาโลกที่สมบูรณ์เพื่อชนรุ่นหลัง เลิกอุดหนุนการใช้พลังงานน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ ถ่านหิน เก็บภาษีคาร์บอน (carbon tax) ซึ่งมหาเศรษฐีคือผู้ปล่อยก๊าซนี้มหาศาล นำภาษีส่วนนี้ส่งเสริมลดการปล่อยก๊าซที่กำลังคุกคามมนุษยชาติ อุดหนุนรถยนต์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำกับสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องเดียวกัน รัฐบาลต้องจัดการทั้ง 2 เรื่องอย่างจริงจัง

รัฐบาลสหรัฐจริงจังกับการแก้ปัญหามากแค่ไหน :

ผลจากการที่รัฐบาลสหรัฐชุดหนึ่งแก้ปัญหาโลกร้อนแต่ชุดถัดมาฉีกข้อตกลง เป็นเช่นนี้สลับไปมา ทำให้การต่อต้านโลกร้อนของสหรัฐ “ไม่ไปไหน” “ย่ำอยู่กับที่” เกิดคำถามว่านี่คือกลยุทธ์ “ซื้อเวลา” ของรัฐบาลสหรัฐใช่หรือไม่

ในยามที่หลายประเทศทั่วโลกเดินหน้าแก้ปัญหา แม้ส่วนใหญ่จะทำน้อยกว่าที่ควร

สัปดาห์ที่ผ่านมาประธานาธิบดีไบเดนจัดประชุม เชิญผู้นำหลายสิบประเทศเข้าร่วม ชี้แจงแนวทางแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ประเด็นไม่อยู่ที่นโยบายของไบเดนแต่อยู่ที่รัฐบาลสหรัฐจะทำต่อเนื่องหรือไม่ ขนาดข้อตกลงปารีสที่หารือหลายปีจนนานาชาติได้ข้อสรุปร่วมยังละทิ้งได้

ใครจะรับประกันได้ว่ารัฐบาลสหรัฐชุดต่อไปจะไม่ฉีกความตั้งใจของไบเดน หันกลับไปใช้นโยบายให้โลกร้อนเร็วกว่าเดิม อย่าลืมว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นจะรวมพลเมืองอเมริกันด้วย ทุกวันนี้ทางการสหรัฐยอมรับเรื่องนี้อยู่แล้ว

การ “สร้างภาพ” “ซื้อเวลา” อาจช่วยให้รัฐบาลเอาตัวรอดได้ แต่เท่ากับโยนภาระปัญหาให้ลูกหลานในอนาคตใช่หรือไม่ ดังที่เสียงจากเยาวชนคนรุ่นใหม่เรียกร้องต่อผู้นำประเทศต่างๆ ชี้ว่าพวกคนมีอำนาจมักพูดจาฟังดูดี แต่คำพูดของเขาไม่มีประโยชน์ จะมีประโยชน์อะไรที่ผู้ใหญ่สอนเราให้เป็นคนดีมีความรับผิดชอบแต่กลับเป็นผู้ทิ้งปัญหาแก่เรา ต้องลงมือแก้ไขจริงจัง ไม่ใช่ดีแต่พูด

พวกเขาต้องเป็นผู้แบกรับความทุกข์ยากบนความสะดวกสบายของผู้ใหญ่ในรุ่นนี้

ผู้ติดตามการแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศหรือภาวะโลกร้อนจะพบว่ารัฐบาลสหรัฐขัดขวางข้อตกลงนานาชาติมานานแล้ว ตั้งแต่พิธีสารเกียวโต (Kyoto Protocol) เมื่อปี 1995 ให้นานาชาติลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

ข้อตกลงปารีสเมื่อปี 2015 เป็นข้อตกลงนานาชาติฉบับใหม่ที่รัฐบาลโอบามาลงนาม แต่ถูกยกเลิกอย่างรวดเร็วเมื่อเปลี่ยนรัฐบาล เมื่อทบทวนตั้งแต่ต้นจนจบ เกิดคำถามว่าการเจรจามีข้อตกลงต่างๆ เป็นกลอุบายของรัฐบาลสหรัฐหรือไม่ ที่หวังให้นานาชาติลดปล่อยก๊าซเรือนกระจก ช่วยกันแก้โลกร้อน แต่ส่วนตนนั้นทำแค่ “สร้างภาพ” “ซื้อเวลา” ไม่ได้ตั้งใจแก้ปัญหาจริง ด้วยเหตุผลว่ากระทบต่อเศรษฐกิจ วิถีชีวิตคนอเมริกัน

2 พฤษภาคม 2021

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 25 ฉบับที่ 8937 วันอาทิตย์ที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2564)

--------------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง :

UN Climate Action ร่วมต้านภาวะโลกร้อน

ไม่ควรเป็นคำถามอีกแล้วว่าการทำลายสิ่งแวดล้อม ปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นผลร้ายหรือไม่ คำถามที่ควรถามคือจะจัดการแก้ไขอย่างไร และเร่งลงมือก่อนจะเสียหายหนักกว่านี้

บรรณานุกรม :

1. Art, Robert J., Jervis, Robert. (2017). In International Politics: Enduring Concepts and Contemporary Issues (13th Ed.). New York: Pearson.

2. Duiker, William J. (2009). Contemporary World History (5th ed.). USA: Wadsworth.

3. In New York, global climate protesters plead for action. (2019, September 23). Deutsche Welle. Retrieved from https://www.dw.com/en/in-new-york-global-climate-protesters-plead-for-action/a-50542530

4. Kemp, David D. (1994). Global Environmental Issues: A Climatological Approach (2nd Ed.). London: Routledge.

5. Major Trump administration climate report says damage is ‘intensifying across the country’. (2018, November 23). The Washington Post. Retrieved from https://www.washingtonpost.com/energy-environment/2018/11/23/major-trump-administration-climate-report-says-damages-are-intensifying-across-country/?noredirect=on&utm_term=.6046cbe21497

6. Oxfam International. (2021, January). Time to Care. Retrieved from https://oxfamilibrary.openrepository.com/bitstream/handle/10546/620928/bp-time-to-care-inequality-200120-en.pdf

7. The US Will Return To The Global Climate Stage With An Aggressive Goal To Cut Emissions By 2030. (2021, April 22). Buzzfeed News. Retrieved from https://www.buzzfeednews.com/article/zahrahirji/joe-biden-will-announce-a-new-emissions-goal-to-reposition

8. United Nation. (2019). UN Climate Action Summit 2019. Retrieved from https://www.un.org/en/climatechange/un-climate-summit-2019.shtml

9. US begins withdrawal from Paris climate accord. (2019, November 4). Deutsche Welle. Retrieved from https://www.dw.com/en/us-begins-withdrawal-from-paris-climate-accord/a-51113107

10. U.S. impacts of climate change are intensifying, federal report says. (2018, November 23). USA Today. Retrieved from https://www.usatoday.com/story/news/nation/2018/11/23/climate-change-intensifying-economy-impacted-federal-report-finds/2093291002/

--------------------------