Pew Research ชี้คนอเมริกันมองจีนเป็นปรปักษ์มากขึ้น

 ในสมัยทรัมป์โหมกระแสต่อต้านจีน ลามถึงคนเชื้อสายจีนในอเมริกา มาถึงสมัยไบเดนมองจีนเป็นปรปักษ์มากขึ้นอีก สอดคล้องข่าวโจมตีจีนจากรัฐบาลและสื่อกระแสหลัก

            เมษายน 2023 Pew Research Center นำเสนอมุมมองคนอเมริกันต่อจีนในเวทีโลก มีข้อสรุปพร้อมข้อวิพากษ์ดังนี้

            คนอเมริกัน 83% มองแง่ลบต่อประเทศจีน โดยที่ 44% มองแง่ลบมากๆ (very unfavorable views) เนื้อหายุทธศาสตร์ความมั่นคงแห่งชาติสหรัฐฉบับล่าสุด 2022 ระบุว่าจีนเป็นคู่แข่ง (competitor) ประเทศเดียวที่ต้องการเปลี่ยนระเบียบโลกและมีพลังมากขึ้นที่จะทำเช่นนั้น ผลสำรวจพบว่าคนอเมริกัน 52% เห็นว่าจีนเป็นคู่แข่ง ที่เหลือราว 4 ใน 10 มองว่าจีนเป็นศัตรู (an enemy) ตัวเลขนี้สูงขึ้นมากกว่าปีก่อน เข้าใจว่า 2 ประเทศกำลังแข่งกันมีอิทธิพลระดับโลก

            พวกเดโมแครทโน้มเอียงที่จะมองจีนเป็นคู่แข่งมากกว่าพวกรีพับลิกัน แต่ระยะหลังทั้งสองกลุ่มมองจีนเป็นศัตรูมากขึ้น

            เป็นสถานการณ์การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ คนอเมริกันส่วนใหญ่ภาคภูมิใจที่ประเทศตนยิ่งใหญ่อันดับหนึ่ง บางคนอธิบายว่าโลกควรเป็นเช่นนั้น รัฐบาลพยายามรักษาความเป็นหนึ่งนี้ จีนที่ก้าวขึ้นมาจึงเป็นคู่แข่งหรือมองว่าเป็นศัตรูที่คุกคาม

            6 ประเด็นที่คนอเมริกันกังวลมากที่สด ได้แก่ ความร่วมมือระหว่างจีนกับรัสเซีย รองมาคือ ความตึงเครียดที่ไต้หวัน นโยบายสิทธิมนุษยชนของจีน พลังอำนาจทางทหาร พลังอำนาจทางเทคโนโลยีของจีน และการแข่งขันทางเศรษฐกิจกับจีน

            ประเด็นเหล่านี้ปรากฏอยู่ในสื่อเสมอ เช่น รัฐบาลไบเดนเตือนจีนหากช่วยรัสเซียทำสงครามยูเครน กระแสข่าวจีนจะใช้กำลังยึดไต้หวันในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า สื่อตะวันตกรายงานการละเมิดสิทธิมนุษยชนในจีนสม่ำเสมอ จีนมีอาวุธใหม่ๆ ข่าวรัฐบาลไบเดนชี้จีนจะสร้างอาวุธนิวเคลียร์จำนวนมาก ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีบางด้าน และการกีดกันสินค้าจีนบางรายการ แม้กระทั่งกล่าวหาจีนจะใช้ TikTok ล้วงความลับ คนอเมริกัน 88% ไม่เชื่อว่าจีนจะรักษาข้อมูลส่วนตัว โดยที่ 59 % บอกว่าไม่เชื่อเลย ทั้งนี้อาจเกิดจากสื่ออเมริกันมักนำเสนอว่ารัฐบาลจีนติดตามสอดแนมคนของเขาอย่างกว้างขวาง

            ประเด็นความร่วมมือระหว่างจีนกับรัสเซียคือหัวข้อที่คนอเมริกันกังวลมากๆ           62% ระบุว่าจะก่อปัญหาแก่สหรัฐอย่างใหญ่หลวง (a very serious problem) คนที่คิดเช่นนี้เพิ่มขึ้นจากปีก่อน เห็นว่าความสัมพันธ์ดังกล่าวเป็นอันตรายต่อสหรัฐ และอาจหนักกว่านี้หากร่วมมือทางทหาร ประเด็นนี้น่าสนใจตลอดเวลาที่ผ่านมาจีนรัสเซียกระชับความร่วมมากขึ้นทุกที จีนซื้อใช้อาวุธรัสเซียมากมาย แต่ยืนยันว่าไม่ใช่พันธมิตรทางทหารและไม่คิดจะทำเช่นนั้น

            ปลายปี 2022 ประธานาธิบดีสี จิ้นผิงย้ำจีนกับรัสเซียร่วมมือกันเพื่อสร้างโอกาสและส่งเสริมความมั่นคงโลก 2 ประเทศจะเชื่อมต่อกันมากขึ้น ร่วมมือด้านพลังงานมากขึ้น โลกอยู่ระหว่างเลือกแนวทางสงครามเย็นหรือสัมพันธ์แบบเท่าเทียม ได้ประโยชน์ด้วยกันทั้งคู่ จีนกับรัสเซียต่อต้านความเป็นเจ้า การเมืองเชิงอำนาจ ยึดมั่นบทบาทของยูเอ็น เคารพกฎหมายระหว่างประเทศ เห็นด้วยหาก BRICS จะมีสมาชิกเพิ่ม

            ปี 2022 การค้าจีน-รัสเซียสูงถึง 190,000 ล้านดอลลาร์ เฉพาะปิโตรเลียมจีนนำเข้าเพิ่มขึ้นกว่า 2 เท่า อินเดียกับจีนซื้อน้ำมันรัสเซียแล้วขายต่อในราคาตลาดโลก ทำให้การกดราคาไม่ได้ผล เป็นตัวอย่างการสนับสนุนที่เป็นรูปธรรม รัสเซียสามารถสู้ศึกต่อไป

            ถ้ามองว่ายูเครนคือเหตุการณ์นำสู่การจัดระเบียบโลกใหม่ ตอนนี้ฝ่ายสหรัฐกับอีกขั้วคือจีน-รัสเซียำลังแข่งกันหาพวก แข่งขันวางระเบียบความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในด้านต่างๆ ยุทธศาสตร์ความมั่นคงแห่งชาติสหรัฐระบุว่า 10 ปีนี้เป็นช่วงสำคัญที่สุดห้วงเวลาชี้อนาคต

            คนอเมริกัน 3 ใน 4 คิดว่าจีนไม่คำนึงผลประโชน์ประเทศอื่นๆ อย่างที่รัฐบาลสหรัฐทำ ทั้งประเด็นแทรกแซงกิจการของประเทศอื่น ไม่ช่วยสร้างสันติภาพโลก พวกรีพับลิกันมักมองบทบาทจีนในแง่ลบมากกว่าพวกเดโมแครท แต่บางข้อเห็นตรงกัน เช่น 84% ของพวกรีพับลิกันเห็นว่าจีนไม่ช่วยให้โลกมีสันติภาพ ส่วน 80% ของพวกเดโมแครทคิดเช่นนั้น

            ประเด็นไต้หวันคือหัวข้อที่เอ่ยว่าจีนแทรกแซงต่างชาติ ทั้งที่ความจริงคือเดิมรัฐบาลสหรัฐเคยยอมรับสาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) เป็นประเทศ มีที่นั่งใน UN แต่เหตุการณ์เปลี่ยนไป กุมภาพันธ์ 1972 รัฐบาลนิกสันกับจีนลงนามแถลงการณ์ร่วมสหรัฐฯ-จีน (U.S.–China joint communiqué) เนื้อหาตอนหนึ่งระบุว่า สหรัฐยอมรับว่า “จีนทั้ง 2 ฝั่งของช่องแคบไต้หวันเป็นจีนเดียว และไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีน”

            เมื่อไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีน UN และรัฐบาลสหรัฐยอมรับจึงพูดว่าจีนแทรกแซงไม่ได้ ไต้หวันไม่ใช่ประเทศยังเป็นส่วนหนึ่งจีน ดังที่กล่าวแล้วว่าแต่เดิมเกิดสาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) ก่อนและได้รับการยอมรับว่าเป็นประเทศ แต่ในปี 1978 รัฐบาลสหรัฐกลับลำ ยอมรับสาธารณรัฐประชาชนจีน (จีน) เท่านั้น

            ความเข้าใจผิดเรื่องนี้น่าจะมาจากสื่อกระแสหลัก การพูดเป็นนัยว่าไต้หวันเป็นอิสระ เช่น แนนซี เพโลซี (Nancy Pelosi) ประธานสภาผู้แทนราษฎรและคณะเยือนไต้หวันเมื่อสิงหาคมปีก่อน กล่าวชื่นชมความเป็นประชาธิปไตยของไต้หวัน (ตรงข้ามกับจีนที่เป็นคอมมิวนิสต์ตามมุมมองอเมริกา) ผู้รักเสรีภาพ และกำลังจะกลายเป็นประเทศ ตอกย้ำกระแสข่าวจีนจะใช้กำลังบุกไต้หวันนั้นไม่ชอบธรรม 

            คนอเมริกันมากกว่าครึ่ง (54%) ไม่คิดว่าสหรัฐกับจีนสามารถร่วมมือกันสร้างสันติภาพโลก อาจตีความว่าทั้งสองอยู่คนละฝ่าย กรณีสงครามยูเครนเป็นตัวอย่าง อันที่จริงแล้วทั้งคู่ขัดแย้งในหลายเรื่องอยู่แล้ว

            คนอเมริกันเกือบครึ่ง (48%) คิดว่าทั้งคู่ต่างได้ประโยชน์และอีกเกือบครึ่ง (47%) ชี้ว่าจีนเป็นฝ่ายได้ประโยชน์จากการค้าทวิภาคี ข้อมูลตัวเลขมิถุนายน 2022 ยอดสินค้าจีนส่งออกสู่อเมริกาเพิ่ม 19.3% เมื่อเทียบกับปีก่อน รวมมูลค่า 56,000 ล้านดอลลาร์ นำเข้าสินค้าอเมริกาเพิ่ม 1.7% มูลค่า 14,600 ล้านดอลลาร์ จีนเป็นฝ่ายเกินดุลถึง 41,400 ล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้น 26% เมื่อเทียบกับปีก่อน แต่ต้องพูดด้วยว่า คนอเมริกันชอบซื้อใช้สินค้าจีน (ไม่ได้บังคับซื้อ) ทั้งๆ ที่รัฐบาลพยายามขัดขวาง เป็นหลักฐานชี้ว่ามาตรการขึ้นภาษีสินค้าและกีดกันสินค้าจีนไม่ได้ผลอย่างที่คิด ไม่ว่าเศรษฐกิจประเทศใดจะเป็นอย่างไร เผชิญปัญหาเฉพาะหน้า เช่น โควิด-19 ปัญหาซับพลายเชน เรือขนส่งไม่พอใช้ ในภาพรวมสินค้าจีนยังคงส่งออกมาขึ้นทุกที

            ในสถานการณ์เช่นว่าคนอเมริกันไม่คิดว่าจีนเป็นผู้นำเศรษฐกิจโลก (สหรัฐเหนือกว่า) แต่ความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจจีนคุกคามสหรัฐ

            ด้านพลังอำนาจทางทหาร กว่าครึ่งคิดว่าอาวุธยุทโธปกรณ์จีนพอใช้หรือดีกว่าทั่วไป 11% เท่านั้นที่คิดว่าเป็นอาวุธชั้นเลิศ แต่ ในแง่ภาพกองทัพ 84% เห็นว่ากองทัพจีนเป็นภัยคุกคาม โดย 44% คิดว่าคุกคามมาก ส่วนคนรุ่นใหม่ให้ความสำคัญกับการโจมจีทางไซเบอร์

            45% คิดว่ามาตรฐานการครองชีพจีนต่ำกว่ามาตรฐาน 26% คิดว่าอยู่ระดับมาตรฐานทั่วไป เรื่องนี้ใช้แนวคิดต่างกัน แนวคิดจีนคือ “สังคมที่ทุกคนมีกินมีใช้ไม่ขัดสน” (moderately prosperous society) กรกฎาคม 2021 ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ประกาศว่าจีนไม่มีคนยากจนอีกแล้ว รัฐบาลพรรคคอมมิวนิสต์จีนกับประชาชน 1,400 ล้านคนต่างทำหน้าที่ของตน เพื่อเป้าหมายเดียวกันคือทุกคนมีกินมีใช้ไม่ขัดสน เดินหน้าสู่การฟื้นฟูชาติต่อไปโดยยึดมั่นสังคมนิยมตามคุณลักษณะของจีน (socialism with Chinese characteristics) ตั้งอยู่บนการพัฒนาทุกคนทุกด้าน รวมทั้งคุณธรรมจริยธรรม เป็นผู้คิดสร้างสรรค์ ปรารถนาดีต่อตัวเอง สังคมและโลก ยึดถือความยั่งยืน ไม่ฉาบฉวยหรือมุ่งแต่ผลประโยชน์ระยะสั้น

            โดยรวมแล้ว คนอเมริกันรุ่นเก่ามองจีนในแง่ลบมากกว่าคนรุ่นใหม่ คนรุ่นเก่าจะยึดมุมมองเก่าๆ คนรุ่นใหม่สนใจเศรษฐกิจจีน เป็นโรงงานของโลก ถ้ามองจากฐานสมาชิกพรรค พวกรีพับลิกันมักจะมองจีนในแง่ลบมากกว่า โดยเฉพาะประเด็นความมั่นคง สิทธิมนุษยชน

            ย้อนรอยในสมัยทรัมป์โหมกระแสต่อต้านรัฐบาลจีน ชี้ว่าเป็นรัฐบาลคอมมิวนิสต์ ขึ้นภาษีสินค้าจีนหลายรอบ ชี้ว่าสินค้าพวกนั้นทำให้คนอเมริกันตกงาน กระแสต้านจีนลามถึงคนอเมริกันเชื้อสายจีน

            จากกระแสที่สร้างในรัฐบาลชุดก่อนตอนนี้กลายเป็นทัศนะคติของสังคม สอดคล้องกับเนื้อหายุทธศาสตร์ความมั่นคงแห่งชาติ ทิศทางการนำเสนอของสื่อกระแสหลัก  

23 เมษายน 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 27 ฉบับที่ 9656 วันอาทิตย์ที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2566)

---------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง : 

นโยบายต่างประเทศสหรัฐต่อจีนโดยแอนโทนี บลิงเคน

สหรัฐไม่แสวงหาความขัดแย้งหรือสงครามเย็นใหม่ (new Cold War) รัฐบาลสหรัฐจะสัมพันธ์กับจีนอย่างสร้างสรรค์ในทุกเรื่องที่ทำได้ โดยที่สหรัฐจะไม่ทิ้งหลักการของตน

เส้นประ 9 เส้น VS ยุทธศาสตร์อินโด-แปซิฟิก

ยุทธศาสตร์อินโด-แปซิฟิกคือยุทธศาสตร์ปัจจุบันที่รัฐบาลสหรัฐใช้ขวางเส้นประ 9 เส้นของจีน เป็นการเผชิญหน้าระหว่าง 2 มหาอำนาจโดยตรง และกำลังทวีความรุนแรง

 

บรรณานุกรม :

1. China trade surplus surges to record as exports accelerate. (2022, July 13). The Asahi Shimbun. Retrieved from https://www.asahi.com/ajw/articles/14669035

2. India and China snap up Russian oil in April above ‘price cap’. (2023, April 19). Al Jazeera. Retrieved from https://www.aljazeera.com/economy/2023/4/18/india-and-china-snap-up-russian-oil-in-april-above-price-cap

3. Pew Research Center. (2023, April 12). Americans Are Critical of China’s Global Role – as Well as Its Relationship With Russia. Retrieved from https://www.pewresearch.org/global/2023/04/12/americans-are-critical-of-chinas-global-role-as-well-as-its-relationship-with-russia/

-----------------------

เนทันยาฮูพ่ายฝ่ายประชาธิปไตยหนึ่งยก

 พูดกันหนาหูว่ารัฐบาลชุดนี้ตั้งมาเพื่อลบล้างความผิดของเนทันยาฮู แลกกับที่รัฐบาลจะใช้แนวทางไซออนิสต์เข้มข้น ล่าสุดการชุมชุนประท้วงยังคงอยู่ ทั้งสองฝ่ายมีมวลชนของตังเอง  

พฤศจิกายน 2022 อิสราเอลจัดเลือกตั้งทั่วไป พรรคลีคูต (Likud) ชนะขาด เนทันยาฮูในวัย 73 ปี เป็นนายกฯ มา 12 ปีได้เป็นนายกฯ อีกสมัย ท่ามกลางคดีทุจริตหลายคดีที่คั่งค้าง ที่นักวิเคราะห์ให้ความสนใจเป็นพิเศษคือการก้าวขึ้นมาของพรรคไซออนิสต์เข้มข้นที่ได้ที่นั่งเพิ่มขึ้นมาก เป็นพวกขวาจัด 

อันที่จริงแล้วถ้าเบนจามิน เนทันยาฮู (Benjamin Netanyahu) คือตัวแทนของลัทธิไซออนิสต์ (Zionism) ต้องเข้าใจต่อว่าพรรคลีคูตของเนทันยาฮูเป็นพรรคใหญ่สุด ที่น่าสนใจกว่านั้นคือยังมีพรรคที่ยึดแนวทางไซออนิสต์เข้มข้นยิ่งกว่า ที่เอ่ยถึงมากตอนนี้คือ Religious Zionist Party ซึ่งเดิมไม่เป็นที่นิยมได้ไม่กี่ที่นั่ง เพิ่งจะได้สูงสุดเป็นประวัติการณ์ในการเลือกตั้งครั้งล่าสุดถึง 14 ที่นั่ง (จากเดิม 6) แสดงความนิยมชมชอบที่เพิ่มมาก (ส่วนพรรคลีคูตได้ 32 ที่นั่ง - บางคนแบ่งพรรคสายไซออนิสต์เป็นฝ่ายซ้าย ฝ่ายขวาและพวกกึ่งกลาง ต่างมีจุดยืนรายละเอียดต่างกันบางข้อ)

ตั้งแต่ต้น Yair Lapid อดีตนายกฯ กล่าวว่ารัฐบาลชุดใหม่ไม่ยึดมั่นประชาธิปไตย ทำลายรากฐานสังคม ทำลายระบบการศึกษาเพราะเน้นแนวทางเคร่งศาสนาสุดโต่ง ทำให้กองทัพสังกัดการเมือง บรรจุนายพลที่อิงการเมืองเข้านั่งตำแหน่งสำคัญ เวสต์แบงก์จะปั่นป่วนวุ่นวาย สุดท้ายรัฐบาลชุดนี้จะจบอย่างเลวร้าย ทั้งยังกล่าวหาว่ารัฐบาลชุดนี้ไม่ได้มาจากเนทันยาฮูแต่มาจากพวกพรรคสุดโต่ง เป็นแผนของพวกเขาที่จะใช้มือเนทันยาฮู

เนทันยาฮูอาจเป็นฮีโร่ในสายตาของไซออนิสต์ เป็นนักต่อสู้ทางการเมือง แต่ท่านในวัย 73 ปี (เกิดตุลาคม 1949) จะผ่านด่านคดีความหลายคดีที่กำลังพิจารณาได้อีกนานเพียงไร อำนาจทางย่อมหดหายไปในที่สุด 

ฝ่ายรัฐบาลแก้กฎหมายระบบศาลของประเทศ :

มีนาคม 2023 คณะกรรมการแก้กฎหมายรับฟังความเห็นช่วงสุดท้ายก่อนส่งเข้าสภาเพื่อลงมติ ร่างกฎหมายใหม่ให้รัฐบาลมีอำนาจควบคุมการแต่งตั้งตุลาการศาล และห้ามศาลสูง (High Court of Justice) ทบทวนหลักกฎหมายพื้นฐาน (reviewing Basic Laws) ซึ่งเกี่ยวข้องกับบัญญัติศาสนา ผลลัพธ์คือรัฐบาลมีอำนาจเหนือฝ่ายตุลาการ

การปรับระบบศาลถูกเอ่ยถึงตั้งแต่ช่วงหาเสียงแล้ว ข้อกล่าวหาสำคัญคือแก้ระบบศาลเพื่อให้นายกฯ เนทันยาฮูพ้นผิดจากคดีทุจริตคอร์รัปชันที่กำลังไต่สวนอยู่ เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับพรรคสายไซออนิสต์เข้มข้นที่สนับสนุนเรื่องนี้ เป็นที่มาของรัฐบาลชุดปัจจุบันที่มีพวกไซออนิสต์เข้มข้นเข้าร่วมจำนวนมาก สรุปง่ายๆ คือ รัฐบาลชุดนี้ตั้งมาเพื่อลบล้างความผิดของเนทันยาฮู แลกกับที่รัฐบาลจะใช้แนวทางไซออนิสต์เข้มข้น

ปลายมีนาคมรัฐสภาอิสราเอลผ่านกฎหมายใหม่ ช่วยให้นายกฯ เนทันยาฮูสามารถปฏิเสธคำสั่งศาล เลี่ยงการพิจารณาคดี Yair Lapid ผู้นำฝ่ายค้านกล่าวว่าเป็นอีกครั้งที่เนทันยาฮู “ห่วงแต่ตัวเองเท่านั้น” พรรคของตนจะยื่นอุทธรณ์ต่อศาลฎีกา ไม่ยอมให้ประเทศกลายเป็นราชาธิปไตยเนทันยาฮู (Netanyahu monarchy)

จุดยืนฝ่ายต่อต้าน :

ทันทีที่รัฐบาลเดินเครื่องแก้กฎหมาย คนอิสราเอลนับหมื่นเริ่มออกมาประท้วงเช่นกันและบานปลายเรื่อยๆ ฝ่ายต่อต้านมีจุดยืนว่า

ประการแรก ไม่ยอมอยู่ในประเทศที่อยุติธรรม ไม่เป็นธรรม ขาดความเป็นมนุษย์

อดีตผู้พิพากษาศาลฎีกา Ayala Procaccia ไม่ยอมเจรจาขณะที่รัฐบาลยังเดินหน้าแก้กฎหมาย กล่าวว่า “เราจะไม่ยอมอยู่ในประเทศที่อยุติธรรม ไม่เป็นธรรม ขาดความเป็นมนุษย์ (not just, fair, and human) เป็นจุดยืนที่ต่อรองไม่ได้ ต้องยึดมั่นกฎหมายเสรีประชาธิปไตย (laws of liberal democracy) รักษาหลักการถ่วงดุล ไม่ครอบงำศาล

ประการที่ 2 ไม่เจรจา ไม่ประนีประนอม

Kumi Israel ประธานองค์กร Arise Israel หนึ่งในกลุ่มผู้ประท้วงแสดงจุดยืนไม่เจรจา ไม่ประนีประนอมเช่นกัน กล่าวว่า “เราจะไม่ยอมจำนนต่อเผด็จการ” หากจะแก้รัฐธรรมนูญต้องทำเพื่อสร้างความเสมอภาค ความยุติธรรมและสร้างสันติแก่คนทั้งประเทศ ย้ำคนหนุ่มสาวกำลังโกรธแค้นต่อต้านเผด็จการ

ประการที่ 3 เนทันยาฮูไม่ควรเป็นนายกฯ ต่อไป

Yair Golan จาก Meretz party กล่าวว่าเป็นอีกครั้งที่เห็นชัดว่าเนทันยาฮูไม่ควรเป็นนายกฯ ต่อไปไม่เคารพหลักการ ขาดจริยธรรม ละเมิดศาสนา

Benny Gantz ผู้นำ National Unity party ชี้ตัวเนทันยาฮูนี่แหละเป็นภัยคุกคามชาติ

ประการที่ 4 เพื่อประชาธิปไตย

Yisrael Beytenu ผู้นำกลุ่ม Avigdor Liberman ประณามเนทันยาฮูเป็นจอมเผด็จการ (dictatorship) เขาเลือกที่จะเป็นอย่างนั้น ผู้ประท้วงรายหนึ่งกล่าวว่าเราวางแผนเพื่ออนาคตที่ดีกว่า แผนที่ว่าเผด็จการไม่มีส่วน เราสู้เพื่อประชาธิปไตย

ประเทศกำลังแตกแยก เนทันยาฮูยอมถอย :

Yoav Gallant รัฐมนตรีกลาโหมได้พบพูดคุยกับนายกฯ เนทันยาฮูตรงไปตรงมา ชี้ว่าการแก้กฎหมายมีผลอย่างไรต่อสถาบันกองทัพ เตือนกองทัพกำลังแตกแยก กระทบความมั่นคงแห่งชาติซึ่งตนในฐานะรัฐมนตรีกลาโหมยอมไม่ได้ ต้องหยุดการออกกฎหมายปฏิรูปศาล

มีข่าวว่าทหารกองทัพอากาศสำรองราว 300 นายแสดงอาการขัดขืนคำสั่ง เป็นไปได้ว่าอาจมีมากกว่านั้นถึงขั้นกระทบความมั่นคงแห่งชาติ หรืออาจเป็นวิธีการแสดงออกของสถาบันกองทัพ  

ปลายเดือนมีนาคม ประธานาธิบดี Isaac Herzog ขอให้หยุดกระบวนการแก้กฎหมายทันที เพื่อเอกภาพของชาติ ระงับการปฏิรูประบบศาล เนทันยาฮูยอมถอย

นักวิเคราะห์บางคนคิดว่าสุดท้ายจะประนีประนอม เพราะฝ่ายรัฐบาลต้องการปฏิรูป คำถามคือปฏิรูปอย่างไร มีผลต่อคดีความของเนทันยาฮูหรือไม่ บางคนเห็นว่าเป็นแผนลดแรงกดดันในช่วงนี้เท่านั้น นักวิเคราะห์บางคนคิดว่าการที่เนทันยาฮูยอมถอยเพื่อลดกระแสต่อต้านช่วงนี้เท่านั้น จะไม่ยอมติดคุกในบั้นปลายชีวิต ต้องคิดหาทางต่อไป

วิเคราะห์องค์รวมและสรุป :

ประการแรก สังคมแยกความถูกผิด

เนทันยาฮูเป็นนายกฯ กว่า 12 ปีสร้างผลงานไม่น้อยแต่ก็มีคดีผิดกฎหมาย ทุจริตคอร์รัปชัน พูดกันหนาหูว่าการจับขั้วตั้งรัฐบาลไซออนิสต์เข้มข้นรอบนี้เป้าหมายหนึ่งคือช่วยคดีความชองเนทันยาฮู แต่คนอิสราเอลส่วนใหญ่ไม่เห็นด้วย แยกผลงานออกจากการทำผิดกฎหมาย จะนำผลงานที่มีมากมายลบการละเมิดกฎหมายไม่ได้ ต้องชื่นชมว่าคนอิสราเอลกลุ่มนี้ยึดมั่นนิติธรรม เป็นตัวอย่างที่ดี เป็นประชาธิปไตยแม้ต้องฝ่าฟันอุปสรรค

ประการที่ 2 หยุดการเผชิญหน้า แต่ไม่ได้หยุดความเป็นขั้ว

หลังฝ่ายเนทันยาฮูยอมถอย ผู้ชุมนุมกลับบ้าน หยุดการเผชิญหน้า แต่ไม่ได้หยุดความเป็นขั้ว มองแง่บวกคือพวกแกนนำเห็นแก่ความสงบ ระงับการเผชิญหน้า ในอีกมุมอาจเป็นการเผชิญหน้าครั้งใหญ่ครั้งแรก ความเป็นขั้วคงอยู่พร้อมต่อสู้ทางการเมืองต่อไป ฝ่ายเนทันยาฮูอาจถอยเพื่อหาจังหวะโต้กลับ เชื่อว่าเนทันยาฮูต้องหาทางต่อไป 

ล่าสุดการชุมชุนประท้วงยังคงอยู่ ทั้งสองฝ่ายมีมวลชนของตังเอง  

ประการที่ 3 ไซออนิสต์ยืนยันสู้ต่อ

Itamar Ben-Gvir หนึ่งในแกนนำที่ต้องการปฏิรูปศาลชี้ว่าการปฏิรูปจะเดินหน้าต่อไป เราไม่กลัวใคร ชี้ว่าพวกตนมีความชอบธรรม ฝ่ายตนเข้ารัฐสภาตามการเลือกตั้งประชาธิปไตย เป็นเสียงข้างมาก

หลังเหตการณ์ชุมนุมครั้งใหญ่มีนาคม กระบวนการแก้กฎหมายหยุดลง นายกฯ เนทันยาฮูทำหน้าที่ดังเดิม ฝ่ายค้านฝ่ายรัฐบาลคงเดิม ส่วนจะปะทุรุนแรงอีกหรือไม่ได้แต่ติดตามต่อไป เรื่องยังไม่ได้ข้อยุติ

16 เมษายน 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 27 ฉบับที่ 9649 วันอาทิตย์ที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2566)

-----------------------

บรรณานุกรม :

1. Citing ‘national crisis,’ Netanyahu tells court he must be involved in overhaul. (2023, April 1). Times of Israel. Retrieved from https://www.timesofisrael.com/citing-national-crisis-netanyahu-tells-court-he-must-be-involved-in-overhaul/

2. Coalition, opposition hold first talks on judicial overhaul with President Herzog. (2023, March 28). Times of Israel. Retrieved from https://www.timesofisrael.com/coalition-opposition-hold-first-talks-on-judicial-overhaul-with-president-herzog/

3. EXPLAINER: Why is Israel always holding elections? (2022, June 21). AP. Retrieved from https://apnews.com/article/why-is-israel-always-holding-elections-e671cfe22f9b045d2be3e65c5a60be61

4. Far-right Ben-Gvir, Smotrich win big in Israel elections. (2022, November 2). The Jerusalem Post. Retrieved from https://www.jpost.com/israel-elections/article-721229

5. Israel elections: Netanyahu in lead, exit polls say. (2022, November 2). BBC. Retrieved from https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63459824

6. Israel's Netanyahu fires defense minister over opposition to judicial overhaul; protests erupt. (2023, March 21). Fox News. Retrieved from https://www.foxnews.com/world/israels-netanyahu-fires-defense-minister-opposition-judicial-overhaul

7. Knesset passes law shielding Netanyahu from court-ordered recusal 61-47. (2023, March 21). Time of Israel. Retrieved from https://www.timesofisrael.com/knesset-passes-law-shielding-netanyahu-from-recusal-in-61-47-final-vote/

8. Lapid: New government not committed to democracy, dismantles foundations of society. (2022, December 16). Times of Israel. Retrieved from https://www.timesofisrael.com/lapid-new-government-not-committed-to-democracy-dismantles-foundations-of-society/

9. Netanyahu delays judicial overhaul after mass protests. (2023, March 27). AP. Retrieved from https://apnews.com/article/israel-netanyahu-politics-legal-overhaul-protests-a61c758ad1e523d38006b3e0ea972be2

10. Netanyahu labelled a ‘dictator’ for firing defense minister over overhaul criticism. (2023, March 21). Al Arabiya. Retrieved from https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/03/26/Israel-s-PM-Netanyahu-fires-defense-minister

11. President Herzog calls on gov't to stop judicial reform legislation. (2023, March 27). J Post. Retrieved from https://www.jpost.com/breaking-news/article-735533

12. Protest group says democratic values non-negotiable in any talks on overhaul. (2023, March 10). Time of Israel. Retrieved from https://www.timesofisrael.com/protest-group-says-democratic-values-non-negotiable-in-any-talks-on-overhaul/

13. Thousands of Israelis take part in 'Day of Paralysis' against judicial reform. (2023, March 21). J Post. Retrieved from https://www.jpost.com/breaking-news/article-735155

-----------------------

ถึงเวลาประเทศด้อยพัฒนาได้รับความยุติธรรม

ประชาคมโลกสามารถช่วย LDCs พัฒนาอย่างยั่งยืน ด้วยการเห็นคุณค่าว่าเป็นส่วนหนึ่งของประชาคมโลก เข้าถึงระบบตลาดและได้รับการดูแลเป็นพิเศษ 

ปี 2016 World Economic Forum นำเสนอว่าโดยรวมแล้วเศรษฐกิจกลุ่มประเทศด้อยพัฒนา (LDCs) ยังเปราะบาง ไม่ดีขึ้นเท่าไหร่ สินค้าส่งออกมักเป็นสินค้าโภคภัณฑ์ ขาดความสามาถผลิตสินค้าหลากหลาย ปัญหาจึงเกิดขึ้นเมื่อราคาสินค้าโภคภัณฑ์อ่อนตัว ระบบเศรษฐกิจเปราะบางมักรับผลกระทบรุนแรงเมื่อโลกเกิดวิกฤตไม่ว่าจะเป็นเรื่องใด ขาดความพร้อมที่จะรับมือ

รัฐบาลกลุ่มนี้มักหวังความช่วยเหลือจำนวนมาก หวังพัฒนาอย่างเร็ว อยากให้สหประชาชาติเป็นแกนนำ อยากเลียนแบบประเทศที่พัฒนาสำเร็จ

แนววิธีหลัก ได้แก่ ส่งเสริมการค้า ดึงดูดเอกชนเข้ามาลงทุน ผลิตและส่งออกสินค้าหลากหลาย ลดความล่าช้าสินค้าผ่านแดน ให้ภูมิภาคเชื่อมโยงลึกซึ้งมากขึ้น ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เตรียมตัวเพื่ออี-คอมเมิร์ซซึ่งจะช่วยการค้าได้มาก ลดล่าช้าติดขัดจากการค้าขายระบบเดิม จึงควรลงทุนด้านอี-คอมเมิร์ซอย่างจริงจัง สร้างโอกาสใหม่ๆ

มีนาคม 2023 อันโตนิโอ กูเตเรส (Antonio Guterres) เลขาธิการสหประชาชาติกล่าวสุนทรพจน์ในงานประชุมกลุ่มประเทศด้อยพัฒนา ครั้งที่ 5 เป็นแนวทางล่าสุด มีสาระน่าและข้อมูลประกอบที่สนใจดังนี้

ความเป็นไปของโลกส่งผลต่อกลุ่มประเทศด้อยพัฒนา :

เลขาธิการสหประชาชาติยกกรณียูเครนว่าสงครามยูเครนไม่เพียงสร้างหายนะต่อชาวยูเครน ยังทำให้กลุ่มประเทศด้อยพัฒนา (Least Developed Countries – LDCs) ต้องดิ้นรนหาทางออกเมื่ออาหารกับพลังงานพุ่งทะยาน โลกตึงเครียดมากขึ้น แบ่งแยกบาดลึกมากขึ้น (รัฐบาลสหรัฐกับพวกตอบโต้รัสเซียที่บุกยูเครนด้วยการคว่ำบาตรไม่ซื้อใช้พลังงานรัสเซีย และห้ามทำธุรกรรมทางการเงิน ทำให้ราคาพลังงานพุ่ง รัฐบาลตะวันตกขัดขวางรัสเซียส่งออกอาหารธัญพืช เกิดผลสืบเนื่องหลายอย่าง เช่น เงินเฟ้อ ขึ้นดอกเบี้ย อาหารแพง)

กลุ่มประเทศด้อยพัฒนา (LDCs) คือ บรรดาประเทศที่สหประชาชาติระบุว่ามีระดับการพัฒนาทางสังคมเศรษฐกิจต่ำสุดตามดัชนีชี้วัดต่างๆ มีรายได้มวลรวมประชาชาติต่อหัวประชากร (Gross National Income per Capita: GNI) ต่ำกว่า 1,018 ดอลลาร์ ในขณที่สหรัฐมีเกือบ 71,000 ดอลลาร์ ฝรั่งเศส 44,000 ดอลลาร์ และแอฟริกาใต้ 6,530 ดอลลาร์ตามข้อมูลธนาคารโลก

อีกหลายดัชนีต่ำ เช่น ภาวะโภชนาการ สุขภาพ การเข้าเรียนหนังสือ เปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจกับภูมิอากาศ (economic and environmental vulnerability)

LDCs จึงต้องมาหาทางออกร่วมกันโดยแปลงแผน Doha Programme of Action ให้เป็นจริง เอาชนะวิกฤตที่ถาโถม ความไม่แน่นอน การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความอยุติธรรมที่หยั่งรากลึก

เรื่องท้าทาย LDCs : 

โดยเฉลี่ยกลุ่มคนจนอยู่ด้วยค่าครองชีพวันละต่ำกว่า 2.15 ดอลลาร์ อายุขัยเฉลี่ย 65 ปี ประชากร 1,100 ล้านคน เท่ากับ 14% ของประชากรโลก ปี 2021 ประชากรเพิ่ม 2.4% อพยพย้ายถิ่น 521,774 คน จีดีพีเติบโตสม่ำเสมอ ปี 2021 เท่ากับ 1,280,907 ล้านดอลลาร์ GDP ต่อหัว 1,164.9 ดอลลาร์ (ตัวเลขเพิ่มขึ้นสม่ำเสมอแต่ต่ำกว่าประเทศทั่วไป) อัตราว่างงาน 5.6% อัตราเงินเฟ้อ 4.9% การเข้าถึงไฟฟ้า 54.6% ผู้ใช้อินเตอร์เน็ต 24% 

ตัวอย่างกลุ่มนี้ในเอเชีย เช่น อัฟกานิสถาน บังคลาเทศ ภูฏาน กัมพูชา สปป.ลาว เมียนมา เนปาล

ในภาพรวม LDCs 46 ประเทศมีประชากร 1,100 ล้านคน ทั้งหมดนี้กว่า 75% ยากจนและเสี่ยงที่จะจนลงอีก อยู่ในบริบทด้อยพัฒนา โอกาสที่จะดีขึ้นจึงยากกว่าที่จะแย่ลง วิกฤตจากภายนอกกลุ่มมักกระทบต่อพวกตนและรุนแรงเพราะขาดภูมิคุ้มกันตนเอง ศตวรรษนี้ที่คาดว่าโลกจะร้อนขึ้น 2.7°C จะทำร้ายกลุ่มนี้อย่างรุนแรงทั้งๆ ที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกน้อยสุด COVID-19 ทำร้ายอย่างแรงเช่นกัน กิจกรรมเศรษฐกิจลดฮวบ และคาดว่าจะส่งผลนานกว่าประเทศทั่วไป 

4 ประเทศกำลังประสบปัญหาหนี้ (debt distress) ได้แก่ โมซัมบิก เซาตูเม (Sao Tome) ซูดานและโซลาเลีย และอีก16 ประเทศเสี่ยงเกิดปัญหาหนี้

แผน Doha Programme of Action คือแผนพัฒนา LDCs เริ่มใช้มีนาคม 2022 ประกอบด้วย 6 ด้านหลัก คือลดความยากจน เพิ่มขีดความสามารถ ปรับใช้พลังจากวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี นวัตกรรม เพื่อให้สามารถทำตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) หลายอย่างที่ผนวกรวมพลังรัฐบาล ภาคเอกชน ประชาสังคม ได้รับการสนับสนุนปรับโครงสร้างเพื่อสร้างความมั่งคั่ง เป็นส่วนหนึ่งของตลาดโลกกับภูมิภาค แก้ปัญหาการเปลี่ยนสภาพภูมิอากาศ สิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรม ฟื้นฟูผลจากโรคระบาด COVID-19 พัฒนาให้มีความยืดหยุ่นสามารถรับมือความเปลี่ยนแปลงฉับพลันในอนาคต 

Doha Programme of Action เตือนใจว่าการฟื้นฟูโลกต้องช่วยกลุ่มนี้ ต้องกล้าลงทุนในกลุ่มประเทศนี้ ทั้งด้านสาธารณสุข การศึกษา ระบบคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนทุกคน เดินเครื่องวาระการพัฒนาที่ยั่งยืน ค.ศ. 2030 (2030 Agenda for Sustainable Development) อย่างเต็มกำลัง ซึ่งเป็นกรอบการพัฒนาของโลกเพื่อร่วมกันบรรลุการพัฒนาทางสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง และเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) 

เลขาธิการสหประชาชาติกล่าวอีกว่าทุกระบบตึงเครียด ไม่ว่าด้านสาธารณสุข การศึกษา การคุ้มครองทางสังคม (Social Protection - คุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนทุกคน) ระบบโครงสร้างพื้นฐาน และการสร้างงานอาชีพ โดยเฉพาะคนหนุ่มสาว

นานแล้วที่ LDCs ไม่ได้รับการปฏิบัติที่ดีจากระบบการเงินโลก ต้องเสียดอกเบี้ยในอัตราที่สูงกว่าประเทศพัฒนาแล้วถึง 8 เท่า จำต้องปฏิรูประบบการเงินโลก ให้ความช่วยเหลือแก่ประเทศที่ต้องการมากสุด ช่วยจัดหาเงินทุนฉุกเฉินให้ประเทศประสบภัยพิบัติกับโรคระบาดนำไปปรับโครงสร้างหนี้ ปรับย้ายสิทธิพิเศษถอนเงินหรือสิทธิไถ่ถอนพิเศษวงเงินจากชาติที่ร่ำรวยให้ LDCs แทน และให้ประเทศที่จำเป็นมากสุด ธนาคารเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศ (Multilateral Development Banks) ควรกำหนดอัตราดอกเบี้ยให้เหมาะกับ LDCs วัดระดับเศรษฐกิจด้วยวิธีอื่นๆ นอกจาก GDP ให้คุณค่ากับการรักษาป่า แหล่งน้ำต่างๆ

ข่าวร้ายคือ ในภาพรวมสถานการณ์เช่นว่ามีแต่เลวร้ายลง

LDCs 25 ประเทศใช้งบประมาณกว่า 20% ซื้ออาหารเลี้ยงประชาชน แทนที่สร้างโรงเรียน ขยายโอกาสแก่สตรี 

แนวทางแก้ไข 3 ด้านสำคัญ :

เลขาธิการสหประชาชาติเสนอแนวทางช่วยเหลือ 1) ได้รับการช่วยเหลือทันทีให้สามารถทำตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เป็นเรื่องสำคัญเพราะเป็นความอยู่รอด แก้ความยากจน การขาดอาหาร ให้มีสุขภาพดี มีน้ำสะอาดและระบบอนามัยส่วนตัวที่ดี

ล่าสุดได้ขอความช่วยเหลือ 500,000 ล้านดอลลาร์ต่อปีจาก G20 และ SDG Stimulus กลุ่มประเทศกำลังพัฒนาสัญญาว่าจะให้ความช่วยเหลืออย่างน้อย 0.15 – 0.20% ของรายได้รวมประชาชาติ (Gross National Income) พร้อมกับแก้ปัญหาหนีภาษี (Tax Evasion) การฟอกเงิน การเคลื่อนย้ายเงินผิดกฎหมาย (Illicit Financial Flows)

2) ยกระดับการผลิต LDCs หวังได้ความช่วยเหลือการผลิตเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ พัฒนาอุตสาหกรรมและเทคโนโลยี ยกระดับโครงสร้างพื้นฐานและระบบขนส่ง พัฒนาฝีมือให้เป็นแรงงานคุณภาพ

3) พัฒนาสถาบันต่างๆ ให้เข้มแข็ง

ทั้ง 3 ด้านสำคัญดังกล่าวใช้แผนปฏิบัติการตาม Doha Programme of Action ซึ่งกำหนดแนวทางไว้แล้ว เช่น Sustainable Graduation Support Facility กับ Investment Support Centre และ Online University

โดยรวมแล้วสหประชาชาติกับประชาคมโลกสามารถช่วย ให้ LDCs พัฒนาอย่างยั่งยืน ด้วยการเห็นคุณค่า LDCs ว่าเป็นส่วนหนึ่งของประชาคมโลก ได้รับการช่วยเหลือการเงิน เข้าถึงระบบตลาดและได้รับการดูแลเป็นพิเศษ ความช่วยเหลือทางเทคนิค

9 เมษายน 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 27 ฉบับที่ 9642 วันอาทิตย์ที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2566)

---------------------------

บรรณานุกรม :

1. The World Bank. (2023, March 5). Least developed countries: UN classification. Retrieved from https://data.worldbank.org/country/XL

2. United Nations. (2023, March 3). 5 things you need to know about the world’s least developed countries. Retrieved from https://news.un.org/en/story/2023/03/1134087

3. United Nations. (2023, March 5). Secretary-General's remarks to plenary of fifth Conference of Least Developed Countries. Retrieved from https://www.un.org/sg/en/content/sg/statement/2023-03-05/secretary-generals-remarks-plenary-of-fifth-conference-of-least-developed-countries-bilingual-delivered-scroll-down-for-all-english

4. World Economic Forum. (2016, May 27). 4 ways the world’s least developed countries can improve trade. Retrieved from https://www.weforum.org/agenda/2016/05/4-ways-the-world-s-least-developed-countries-can-improve-trade/?DAG=3&gclid=Cj0KCQjwz6ShBhCMARIsAH9A0qX4aUqPAMOhwFqJqba9LJn9dKYXCG5iNtBoDXEOKNpjaMcA0xNG7UcaAla6EALw_wcB

-----------------------

ซีเรียในสงครามที่ไม่จบสิ้น

เพราะการสร้างประชาธิปไตยไม่ได้ “สวยงาม” อย่างที่บางคนขายฝันให้ เต็มด้วย “ความไม่แน่นอน” มากมาย ซีเรียคือหนึ่งในตัวอย่างนั้น

กันยายน 2018 รัสเซียร่วมกับกองทัพรัฐบาลซีเรียเข้ากวาดล้างผู้ก่อการร้ายที่เมือง Idlib ซึ่งมีผู้ประเมินว่ามีผู้ก่อการร้าย Jabhat al-Nusra อยู่ถึงหมื่นคน เครื่องบินรบรัสเซียโจมตีเมืองต่อเนื่อง กลุ่มก่อการร้ายอ่อนแรงตามลำดับ ด้านสหรัฐประกาศจะคงกองกำลังทหาร 2,200 นายในซีเรียเพื่อต่อต้านผู้ก่อการร้ายและกดดันกองกำลังสังกัดอิหร่านในซีเรีย นับจากนั้นเป็นต้นมาทหารอเมริกันจำนวนหนึ่งจะอยู่ในแผ่นดินซีเรียจนถึงบัดนี้ 

กรกฎาคม 2022 กระทรวงการต่างประเทศจีนขอให้สหรัฐเลิกปล้นขโมยน้ำมันซีเรีย สนับสนุนท่าทีรัฐบาลซีเรียที่ชี้ว่าสหรัฐเป็นโจรขโมย กองทัพสหรัฐเข้าครองพื้นที่เกษตรกรรมกับบ่อน้ำมันสำคัญของประเทศเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ 

การปะทะเมื่อปลายมีนาคม 2023 :

ตามรายงานสื่อสหรัฐต้นเหตุเริ่มจากเมื่อวันพฤหัส 23 มีนาคม โดรนอิหร่านสังหารอเมริกัน 1 นาย ตามมาด้วยการโจมตีตอบโต้ไปมา ฝ่ายอิหร่านยิงขีปนาวุธใส่ฐานทัพอเมริกาทางตอนเหนือซีเรียใกล้แหล่งน้ำมัน Al-Omar ส่วนอเมริกาตอบโต้โจมตีฐานอิหร่านที่ Harabesh 2 วันต่อมาทหารอเมริกันในซีเรียยังคงปะทะกับกองกำลังที่อิหร่านสนับสนุน การปะทะขยายตัว ผู้บาดเจ็บเสียชีวิตเพิ่ม

ประธานาธิบดีไบเดนกล่าวว่าสหรัฐไม่อยากขัดแย้งกับอิหร่านหลังโจมตีฐานอิหร่านในซีเรียแต่พร้อมปกป้องคนของตน ยืนยันสู้กับ ISIS ต่อไป Gen Michael Erik Kurilla ผู้บัญชาการ US Central Command ให้เหุผลว่า ISIS จะกลับคืนมาใน 1-2 ปีหากกองทัพอเมริกันถอนตัวออกจากซีเรีย มีข้อมูลว่า ISIS ซีเรียแตกตัวออกเป็นสาขาในที่ต่างๆ เช่น ISIS-K 

เหตุการณ์นี้เป็นครั้งแรกที่ทหารอเมริกันในซีเรียปะทะกับกองกำลังที่อิหร่านสนับสนุนตรงๆ ปัจจุบันมีทหารอเมริกันในซีเรียราว 900 นาย

ย้อนหลังความไม่สงบในซีเรีย 2011 :

มีนาคม 2011 เป็นจุดเริ่มเริ่มต้น กลุ่มผู้ประท้วงเรียกร้องให้รัฐบาลปฏิรูป ปลดปล่อยนักโทษการเมือง ให้มีการเลือกตั้งเสรี จัดตั้งรัฐสภาที่เป็นตัวแทนของประชาชน ที่ผ่านมามีทุจริตคอร์รัปชันสูง ประชาชนไม่ได้รับความเป็นธรรม ประเด็นเหล่านี้เป็นเรื่องที่ประชาชนเรียกร้องมานับทศวรรษ ท่ามกลางสถานการณ์วุ่นวายรัฐบาลอัสซาดทำการปฏิรูปบางอย่าง พยายามเจรจากับฝ่ายต่อต้านสายกลาง แต่ประธานาธิบดีบาชาร์ อัลอัสซาด (Bashar al-Assad) เห็นว่าหากซีเรียปกครองด้วยประชาธิปไตยแบบตะวันตกจะยิ่งทำให้ประเทศอ่อนแอ จึงปฏิเสธข้อเรียกร้องของฝ่ายต่อต้าน มีเหตุปราบปรามผู้ชุมนุมอย่างรุนแรง ไม่กี่สัปดาห์ต่อมา ฝ่ายต่อต้านเปลี่ยนเป้าหมายเป็นล้มรัฐบาล

ประธานาธิบดีอัสซาดให้ชี้ว่าการประท้วงมาจากมีผู้จ่ายเงินให้คนประท้วงและเรียกร้องการปฏิวัติ ถ้าแนวทางนี้ไม่สำเร็จก็จะอ้างการเปลี่ยนแปลงศาสนา มกราคม 2014 รัฐบาลแจงว่ากำลังต่อสู้กับผู้ก่อการร้าย หลายประเทศโดยเฉพาะซาอุดิอาระเบียกับตุรเคียที่สนับสนุนผู้ก่อการร้ายให้เข้ามาก่อเหตุในซีเรีย ให้เงินและอาวุธแก่องค์การก่อการร้าย ส่วนชาติตะวันตกสนับสนุนทางการเมืองแก่กลุ่มก่อการร้ายเหล่านี้ ตราบใดที่ยังมีก่อการร้าย ย่อมไม่สามารถแก้ไขด้วยสันติวิธี

17 สิงหาคม 2011 คือวันแรกที่ประธานาธิบดีโอบามาเรียกร้องให้ประธานาธิบดีอัสซาดก้าวลงจากอำนาจ เป็นขั้นตอนเปลี่ยนจากระบอบอำนาจนิยมเป็นประชาธิปไตย เพราะอัสซาดปราบปรามเข่นฆ่าประชาชนที่ชุมนุมอย่างสงบ สหรัฐไม่ยอมรับหลักอ้างอธิปไตยแล้วสังหารหมู่พลเรือน จึงสนับสนุนฝ่ายต่อต้านและร่วมมือกับมิตรประเทศเพื่อโดดเดี่ยวและกดดันรัฐบาลซีเรีย ได้รัฐบาลใหม่ที่ตอบสนองความต้องการของชาวซีเรีย และเชื่อว่ากระบวนการเหล่านี้จะกินเวลายาวนาน 

จุดยืนที่ประกาศเมื่อพฤศจิกายน 2011 ยังคงอยู่ถึงปัจจุบัน

อนาคตของซีเรียที่ไม่เป็นของคนซีเรียอีกต่อไป :

ประธานาธิบดีอัสซาดแสดงความเห็นว่าการจะเอาชนะ IS ขึ้นกับ 2 ปัจจัยหลัก ข้อแรกคือขีดความสามารถของฝ่ายปราบปราม อีกด้านคือการสนับสนุน IS ตราบใดที่ยังมีรัฐบาลต่างชาติให้การสนับสนุน IS การปราบปรามเป็นเรื่องยากซับซ้อน และต้องจ่ายราคาอีกมากกว่าจะเอาชนะในที่สุด

นาย Ali Haidar รัฐมนตรีกระทรวงปรองดองสมานฉันท์ของซีเรีย (Ministry of Reconciliation) กล่าวว่า ประเทศใดก็ตามที่โจมตีดินแดนของซีเรียถือว่าเป็นการรุกราน และเห็นว่าชาติตะวันตกอาศัยการโจมตี IS เป็นข้ออ้างแทรกแซงกิจการของประเทศอื่นๆ

มีการวิเคราะห์ว่าความต้องการของสหรัฐ ชาติตะวันตก ชาติอาหรับคือล้มระบอบอัสซาดเท่านั้น

11 ประเทศที่เรียกตัวว่า Friends of Syria อันประกอบด้วยประเทศอังกฤษ อียิปต์ ฝรั่งเศส เยอรมนี อิตาลี จอร์แดน กาตาร์ ซาอุดิอาระเบีย ตุรเคีย สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และสหรัฐเป็นผู้ให้การสนับสนุนแนวร่วมต่อต้านรัฐบาลซีเรีย แสดงจุดยืนว่าประธานาธิบดีอัสซาดกับบริวารจะต้องไม่มีส่วนในรัฐบาลเฉพาะกาล (Transitional Governing Body หรือ TGB) เกิดคำถามว่าแนวทางนี้คือความต้องการของคนซีเรียส่วนใหญ่จริงหรือไม่ กลุ่มประเทศที่ผลักดันมีสิทธิ์อะไรในการกำหนดอนาคตของประเทศอื่น จริงหรือที่ทิศทางดังกล่าวก่อประโยชน์ต่อชาวซีเรีย ทำไมจึงไม่ให้พลเมืองซีเรียแท้ๆ ตัดสินอนาคตของตนเองโดยไม่มีคนนอกแทรกแซง

ฝ่ายต่อต้านเป็นเพียงหุ่นเชิดของตะวันตก นาย Joshua Landis ผู้อำนวยการ Center for Middle East Studies, University of Oklahoma ให้ความเห็นว่า “ฝ่ายต่อต้านแตกแยกอย่างชัดเจนในหลายเรื่อง... หัวหน้ากองกำลังฝ่ายต่อต้านไม่ได้อยู่ในฐานะเป็นผู้นำทางการเมือง” ดังนั้น ผู้นำทางการเมืองที่ไปเจรจาจึงปราศจากอำนาจควบคุมการต่อสู้ในสมรภูมิ หลายคนถูกมองว่าเป็นหุ่นเชิดของอเมริกาและมีไว้เพื่อคุยกับอัสซาดเท่านั้น เสถียรภาพของซีเรียกลายเป็นผลประโยชน์ของชาติมหาอำนาจกับเพื่อนบ้าน ผู้รับเคราะห์มากที่สุดคือประชาชนซีเรีย

จะเห็นว่าการเข้ามาของชาติมหาอำนาจ ไม่ได้แปลว่าจะสร้างสันติภาพแเสมอไป หรือแม้ว่ามีความตั้งใจดีก็ต้องคิดว่ามีโอกาสประสบผลสำเร็จเพียงใด

อนาคตซีเรียไม่เป็นของคนซีเรียมานานแล้ว ตั้งแต่กองกำลังติดอาวุธต่างชาติที่รัฐบาลต่างชาติอุปถัมภ์เข้าซีเรีย แม้กระทั่งการเจรจาเพื่อหยุดยิง ยุติความขัดแย้งก็ไม่ใช่เพราะอิทธิพลของรัฐบาลอัสซาดหรือฝ่ายต่อต้านสายกลางที่เป็นคนซีเรียแท้ๆ

ถ้าหยิบยกผู้อพยพลี้ภัยขึ้นมาพูด อาหรับสปริงซีเรีย ความพยายามที่จะทำให้ประเทศเป็นประชาธิปไตยมากขึ้น ชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น แต่ชาวซีเรียหลายล้านคนลงเอยด้วยการระหกระเหินออกนอกประเทศ หลังอยู่ในประเทศอย่างยากลำบาก กลัวที่จะถูกทำร้ายหรือเสียชีวิต บัดนี้คือผู้ที่ยากจะกลับประเทศอีกแล้ว ชีวิตจากนี้คือการเป็นผู้ลี้ภัยในดินแดนต่างชาติ คนเหล่านี้อาจไม่ได้ทำอะไรผิด มีสิทธิที่จะต่อสู้เพื่อสิ่งที่ดีกว่า แต่ต้องยอมรับสภาพ เพราะการสร้างประชาธิปไตยไม่ได้ “สวยงาม” อย่างที่บางคนขายฝันให้ เต็มด้วย “ความไม่แน่นอน” มากมายที่ตัวเขากับครอบครัวจะต้องประสบด้วยตนเอง ปัจจุบันคนซีเรียกว่า 90% ยากจน 2 ใน 3 อยู่ได้ด้วยความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมจากต่างแดน

ทำไมอิหร่านช่วยซีเรีย :

ซีเรียมีสัมพันธ์ดีกับอิหร่านมานาน รัฐบาลซีเรียที่นำโดยครอบครัวอัสซาดกับรัฐบาลอิหร่านหลังจากปฏิวัติอิสลามมีสัมพันธ์ดีแนบแน่น ประธานาธิบดี ฮาเฟซ อัล อัสซาด (Hafez Al Assad) บิดาของประธานาธิบดีบาชาร์ อัลอัสซาด เป็นผู้ให้อยาตุลเลาะห์ โคไมนี (Ayatollah Khomeini) ลี้ภัยอยู่ในประเทศซีเรีย ก่อนที่โคไมนีสามารถกลับอิหร่าน ทำการปฏิวัติอิสลามในปี 1979 ซีเรียเป็นประเทศแรกที่รับรองรัฐบาลของโคไมนี

สมัยของประธานาธิบดี ฮาเฟซ อัล อัสซาด ไม่ถูกกับประธานาธิบดีซัดดัม ฮุสเซน (Saddam Hussein) สงครามอิรัก-อิหร่าน (Iran–Iraq War) ระหว่างปี 1980–1988 ทำให้ 2 ฝ่ายสูญเสียทหารนับแสน ในช่วงนั้นรัฐบาลซีเรียสนับสนุนอิหร่านทุกทาง ไม่ว่าจะเป็นทางการเมือง เศรษฐกิจ การทหาร โดยเฉพาะการปิดท่อส่งน้ำมันของอิรักที่พาดผ่านซีเรีย แต่ด้วยการสนับสนุนอิหร่านครั้งนั้น ทำให้ชาติอาหรับโดดเดี่ยวซีเรีย และเป็นเหตุให้ซีเรียมีสัมพันธ์แนบแน่นกับอิหร่าน

หลายปีแล้วกำลังสังกัดอิหร่านเข้าซีเรียปกป้องอัสซาดโดยได้รับความเห็นชอบจากรัฐบาลซีเรีย ที่ผ่านมาอิสราเอลเข้าโจมตีหลายครั้ง จนล่าสุดเกิดปะทะกับทหารอเมริกัน คาดว่าอนาคตอาจเกิดซ้ำอีก เรื่องนี้สัมพันธ์กับนโยบายต่ออิหร่านด้วย การปะทะระหว่างทหารอเมริกันกับกองกำลังที่อิหร่านสนับสนุนครั้งนี้เป็นฉากหนึ่งของซีเรียในสงครามที่ไม่จบสิ้น

2 เมษายน 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 27 ฉบับที่ 9635 วันอาทิตย์ที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2566)

----------------------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง :

8 ปีหลังเริ่มสงครามกลางเมืองซีเรีย

ความไม่พอใจรัฐบาลเป็นเรื่องปกติของการเมืองการปกครอง แต่เมื่อบานปลายจนไร้การควบคุม ต่างชาติเข้าแทรก การชุมนุมประท้วงจึงกลายเป็นสงครามกลางเมือง ประเทศซีเรียไม่ใช่ของชาวซีเรียอีกต่อไป

สถานการณ์แบ่งแยกซีเรียหลังสหรัฐยึดบ่อน้ำมัน

ถ้าสังเกตให้ดีทุกวันนี้ประเทศซีเรียถูกแบ่งแยกโดยปริยายแล้ว เพียงแต่ไม่ใช้คำว่า “แบ่งแยก” หรือเป็น “เขตปกครองตัวเอง” ทั้งๆ ที่สิ่งเหล่านี้มีอยู่จริงและชัดเจนยิ่งขึ้น

บรรณานุกรม :

1. Bashar al-Assad Interview: The Fight against Terrorists in Syria. (2014, January 21). Global Research. Retrieved from http://www.globalresearch.ca/bashar-al-assad-interview-the-fight-against-terrorists-in-syria/5365613

2. Biden offers first remarks on airstrikes: We don’t ‘seek conflict with Iran’. (2023, March 24). The Hill. Retrieved from https://thehill.com/homenews/administration/3917234-biden-offers-first-remarks-on-airstrikes-we-dont-seek-conflict-with-iran/

3. China urges U.S. to stop looting Syrian national resources. (2022, July 20). Xinhua. Retrieved from https://english.news.cn/20220720/55c4ee9e26f74fe090f24a687f0515e2/c.html

4.Interview Given by President al-Assad to Lebanese Al-Manar TV. (2013, May 31). SANA. Retrieved from http://sana.sy/eng/21/2013/05/31/485037.htm

5. ISIS would return to Syria in 'one to two years' if US forces leave, says top general. (2023, March 24). The National News. Retrieved from https://www.thenationalnews.com/world/us-news/2023/03/23/isis-would-return-to-syria-in-one-to-two-years-if-us-forces-leave-says-top-general/

6. Kremlin says Syria army getting ready to 'solve' Idlib 'terrorism' problem. (2018, September 4). AFP. Retrieved from https://www.afp.com/en/news/205/kremlin-says-syria-army-getting-ready-solve-idlib-terrorism-problem-doc-18u31v4

7. McGeary, Thomas. (2003). Syria. In Bankston III, Carl L. (Ed.), World Conflicts: Asia and the Middle East (Vol.1, pp. 491-506). California: Salem Press, Inc.

8. More attacks on US bases in Syria after retaliatory air strikes. (2023, March 25). The National News. Retrieved from https://www.thenationalnews.com/mena/2023/03/25/more-attacks-on-us-bases-in-syria-after-retaliatory-air-strikes/

9. President al-Assad: Britain and France have neither the will nor the vision on how to defeat terrorism. (2015, December 6). SANA. Retrieved from http://sana.sy/en/?p=63558

10. Syria opposition under pressure to join peace talks. (2013, October 21).  AFP. http://uk.news.yahoo.com/friends-syria-meet-rebels-push-peace-efforts-074044647.html#GrTzsHL

11. Syria prioritizes countering terrorism, disagrees with U.S. stance. (2014, September 12). Xinhua. Retrieved from http://news.xinhuanet.com/english/world/2014-09/12/c_133638583.htm

12. The White House. (2013, September 24). Remarks by President Obama in Address to the United Nations General Assembly. Retrieved from http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2013/09/24/remarks-president-obama-address-united-nations-general-assembly

13. US base in Syria attacked by Iranian proxy forces after retaliatory airstrikes. (2023, March 24). Fox News. Retrieved from https://www.foxnews.com/world/us-base-syria-attacked-iranian-proxy-forces-retaliatory-airstrikes

14. U.S. Department of State. (2011, November 9). U.S Policy on Syria. Retrieved from http://www.state.gov/p/nea/rls/rm/176948.htm

15. The White House. (2022, October 11). National Security Strategy 2022. Retrieved from https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2022/10/Biden-Harris-Administrations-National-Security-Strategy-10.2022.pdf

-----------------------