ศึกยูเครนครบปีไบเดนให้สู้ต่อเคียงข้างเซเลนสกี

ภายใต้คำประกาศขอยืนหยัดสู้เคียงข้างยูเครน นาโตรวมตัวเข้มแข็ง มีคำถามว่ายูเครนจะชนะศึกได้อย่างไร กำลังสู้ศึกเพื่ออนาคตลูกหลานใคร

            ศึกยูเครนครบ 1 ปีประธานาธิบดีโจ ไบเดนเยือนยูเครนกับโปแลนด์ บทความนี้นำเสนอสาระสำคัญที่ผู้นำสหรัฐกล่าวในโอกาสดังกล่าวและข้อวิพากษ์ดังนี้ ...

บททดสอบเสรีประชาธิปไตย :

            ประธานาธิบดีไบเดนกล่าวว่าศึกยูเครนเป็นบททดสอบยุโรป อเมริกา นาโตและชาติประชาธิปไตยทั้งหลาย 1 ปีที่ผ่านมาพวกเราเข้มแข็งและเป็นหนึ่งเดียว ทั้งยังเป็นบททดสอบว่าพวกเรายึดมั่นหลักอธิปไตยหรือไม่ พวกเราต่อสู้เพื่อชีวิตเสรีหรือไม่ ยืนหยัดเพื่อประชาธิปไตยหรือไม่ และทั้งหมดพวกเราได้พิสูจน์ให้เห็นแล้ว 1 ปีผ่านมากองทัพรัสเซียสูญเสียมากมาย

            ฟินแลนด์กับสวีเดนยื่นขอเป็นสมาชิกนาโต และนาโตเข้มแข็งเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน

            เขาคิดว่าสามารถใช้พลังงานเป็นเครื่องมือแต่พวกเราเลิกเพิ่งพาพลังงานฟอสซิลรัสเซียแล้ว อเมริกากับประเทศทั้งหลายไม่ยอมรับการปกครองด้วยความกลัวและใช้กำลัง ผู้นำรัสเซียกำลังเผชิญสงครามที่ตัวเขาเป็นผู้ก่อ พวกอำนาจนิยมอ่อนแองลง ฝ่ายประชาธิปไตยเข้มแข็งขึ้น

            คนโปแลนด์เข้าใจดีว่ากรุงวอร์ซอพังนาศเมื่อประชาชนลุกขึ้นสู้รัฐบาลคอมมิวนิสต์ คนโปแลนด์ทนได้เพราะพวกเขาร่วมกันสู้  สิ่งนี้กำลังเกิดขึ้นที่ประเทศเบลารุส และเป็นเหตุประชาชนประเทศมอลโดวาได้อยู่อย่างเสรีและเป็นสมาชิกอียู

            เผด็จการจะสร้างอาณาจักรแต่ไม่อาจลบล้างใจรักเสรีของประชาชน ความปรารถนาที่จะมีชีวิตเสรี เหล่าเสรีชนจะไม่ยอมอยู่ในโลกที่ปราศจากความหวัง ในโลกที่มืดมน

            กองทัพรัสเซียกับนักรบรับจ้างก่ออาชญากรรมต่อมนุษยชาติ มุ่งโจมตีพลเรือน ใช้การข่มขืนเป็นอาวุธ ทิ้งระเบิดสถานีรถไฟ โรงพยาบาล โรงเรียน บ้านเด็กกำพร้า

นาโตจะสนับสนุนไม่เปลี่ยนแปลง :

            นับจากนี้สหรัฐกับนาโตจะสนับสนุนยูเครนต่อไปไม่เปลี่ยนแปลง ชาติประชาธิปไตยทั่วโลกจะลุกขึ้นปกป้องเสรีภาพของตน ไม่ว่าวันนี้พรุ่งนี้และสืบไป

            ประธานาธิบดีเซเลนสกีได้กล่าวว่าการต่อสู้ครั้งนี้จะกำหนดชีวิตความเป็นอยู่ของลูกหลาน ไม่เฉพาะลูกคนยูเครนเท่านั้นแต่รวมของพวกเราทั้งหมด

            สหรัฐกับอีกกว่า 50 ประเทศร่วมกันส่งเสบียงอาวุธต่างๆ แก่ยูเครน ตั้งแต่ระบบป้องกันภัยทางอากาศ ปืนใหญ่ กระสุน รถถังและรถหุ้มเกราะ สหภาพยุโรปยืนยันช่วยยูเครนทุกด้านรวมทั้งผู้อพยพลี้ภัย เฉพาะโปแลนด์รับผู้ลี้ภัยยูเครนถึง 1.5 ล้านคน

            ประธานาธิบดีไบเดนกล่าวว่าความจริงคือสหรัฐต้องการโปแลนด์กับนาโตมากเท่าที่นาโตต้องการสหรัฐ ยุโรปจะต้องมั่นคงนี่เป็นหลักพื้นฐาน สหรัฐขอให้คำมั่นแก่พันธมิตรที่จะปกป้องซึ่งกันและกัน อีกไม่นานจะมีศูนย์บัญชาการสหรัฐที่โปแลนด์ (ปัจจุบันมีทหารอเมริกัน 11,000 ประจำการที่นี่) จะช่วยสร้างโรงไฟฟ้าพลังนิวเคลียร์เพื่อเสริมความมั่นคงด้านพลังงานของโปแลนด์

            ยังมีความท้าทายอีกมากที่ต้องเผชิญ ข้าพเจ้ามั่นใจว่าเราจะฝ่าไปด้วยกัน พัฒนาความเป็นหุ้นส่วนให้ก้าวหน้ายิ่งขึ้นตามความท้าทายที่เผชิญร่วมกัน

สู้เพื่อเสรีภาพ :

            สหรัฐกับชาติยุโรปไม่คิดควบคุมหรือทำลายรัสเซีย ไม่ได้วางแผนโจมตีรัสเซีย และไม่เป็นศัตรูกับพลเมืองรัสเซียที่ต้องการอยู่อย่างสันติกับเพื่อนบ้าน แต่ประธานาธิบดีปูตินเลือกทำสงคราม รัสเซียสามารถยุติศึกง่ายๆ ด้วยการหยุดรุกรานยูเครน

            ตลอด 1 ปีที่ผ่านมาทั้งพวกเดโมแครทกับรีพับลิกันของสหรัฐต่างช่วยกันสู้เพื่อเสรีภาพ นี่คือคนอเมริกันและสิ่งที่คนอเมริกันทำ

            ปูตินพยายามให้โลกอดอยาก ปิดกั้นท่าเรือไม่ให้ยูเครนส่งออกธัญพืช ซ้ำเติมวิกฤตอาหารโลก ทำร้ายพวกชาติกำลังพัฒนาโดยเฉพาะอย่างยิ่งในแอฟริกา

            พวกเรามั่นใจว่าสุดท้ายรัสเซียต้องจ่ายราคาต่อสิ่งที่กระทำ พวกเราจะคว่ำบาตรต่อไปและจะเพิ่มมาตรการใหม่ด้วย รัสเซียต้องรับผิดชอบต่อสงครามนี้

            พวกเราขอให้คำมั่นสัญญาต่อคนยูเครนและอนาคตยูเครนว่าประเทศยูเครนจะมีเสรี เป็นไท และเป็นประชาธิปไตย อันเป็นความฝันของยูเครนมากว่า 30 ปี ความฝันที่นำสู่การปฏิวัติส้ม (Orange Revolution – เหตุการณ์ประชาชนส่วนหนึ่งลุกฮือขับไล่ผู้นำประเทศที่รัสเซียให้การสนับสนุนเมื่อปี 2004 ฝ่ายประชาธิปไตยถือว่าเป็นชัยชนะของตน)

            สหรัฐกับพันธมิตรจะใช้ความเข้มแข็งและศักยภาพที่มีอยู่ยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนทุกที่ให้เขามีสุขภาพดี กินดีอยู่ดีขึ้น ปกป้องโลก สร้างสันติและความมั่นคง ปฏิบัติต่อทุกคนด้วยความเคารพ นี่คือความรับผิดชอบของรัฐบาลชาติประชาธิปไตยที่มีต่อประชาชนของเขา

            เสรีภาพคือเป้าหมายอันสูงส่งที่สุด ไม่มีสิ่งใดเป็นแรงบันดาลใจมากกว่านี้ คนอเมริกันรู้ดีและพวกคุณก็รู้ เป็นสิ่งที่พวกเราต้องทำให้สำเร็จเพื่อลูกหลานของเรา

ข้อวิพากษ์ยูเครนจะชนะศึกได้อย่างไร :

            หนึ่งในประเด็นที่ถกกันมากในหมู่นาโตคือจะส่งรถถังหลักที่ชาติตะวันตกผลิตให้ยูเครนอย่างไร ที่ผ่านมายูเครนใช้รถถังรุ่นเก่ารัสเซียและสูญเสียไม่น้อยแล้ว ในขณะที่กองทัพรัสเซียมีรถถังรุ่นใหม่ ใช้เทคโนโลยีใหม่ล่าสุด กองทัพยูเครนรบด้วยอาวุธที่ด้อยกว่า ล้าสมัยกว่า ไม่แปลกที่ผู้นำยูเครนร้องขอรถถังซ้ำแล้วซ้ำอีก

            เป็นที่รู้กันทั่วไปว่า M1 Abrams รถถังประจัญบานหลักของสหรัฐมีชื่อเสียงก้องโลก ผ่านสมรภูมิจริงมาแล้วหลายแห่ง ข้อมูลจาก The Military Balance 2022 ระบุว่า ปัจจุบันสหรัฐมีรถถัง M1 ในประจำการ 2,645 คัน และมีในคลังสำรองอีก 3,450 คัน แต่จนบัดนี้ยังไม่ชัดว่าจะส่งมอบรถถังนี้แก่ยูเครน ซ้ำยังเคยมีข่าวจะส่งมอบรถถังที่ผลิตใหม่ ทำไมต้องผลิตใหม่ในเมื่อในคลังสำรองมีกว่า 3 พันคัน

            แค่รถถังไม่กี่ร้อยคันยังเกี่ยงกัน นาโตน่าจะพูดว่ากำลังรีบส่งไปช่วยเป็นพันคัน เพราะใกล้จะชนะรัสเซียแล้ว ส่งรถถังเข้าไปมากๆ เผด็จศึกรัสเซียให้แล้วเสร็จ

            Colin Kahl รมช.กลาโหมสหรัฐพูดถูกว่าเหตุที่ไม่อยากส่งรถถัง M1 Abrams ให้ยูเครนเพราะ “ยูเครนซ่อมไม่ได้ บำรุงรักษาไม่เป็น ไม่สามารถบริหารจัดการรถถังแบบนี้” เรื่องที่ควรเข้าใจคือรถถังประจัญบานที่เป็นอาวุธไฮเทค เป็นอุปกรณ์ขนาดใหญ่มีกลไกซับซ้อน จำต้องใช้เครื่องมือเฉพาะในการตรวจซ่อม ไม่สามารถส่งอู่ซ่อมรถยนต์ ถามว่ายูเครนมีช่างฝีมือเหล่านี้หรือไม่ ทั้งพลประจำการรถถังกับช่างซ่อมบำรุงต้องฝึกกี่เดือนจึงจะมีฝีมือมากพอ

            ประธานาธิบดีไบเดนสดุดียูเครนที่ยืนมั่นหลังรบแล้ว 1 ปี สหรัฐกับพวกร่วมใจเคียงข้างยูเครน จะสนับสนุนต่อไปไม่เปลี่ยนแปลง แต่ประเด็นรถถัง M1 Abrams ทำให้เกิดข้อสงสัย คำว่า “สนับสนุน” หมายถึงอย่างไรกันแน่ เป็นที่มาของคำถามว่ายูเครนจะชนะศึกได้อย่างไร การส่งอาวุธล่าช้าจะเป็นเหตุให้ยูเครนพ่ายศึกหรือไม่ ต้องบาดเจ็บล้มตายมากขึ้นอีกหรือไม่ ควรตีความหรือไม่ว่ารัฐบาลสหรัฐหวังให้ยูเครนสู้ศึกต่อไปให้นานที่สุดโดยไม่คำนึงว่ายูเครนจะชนะหรือไม่

            พลังการรบที่น้อยกว่า อาวุธที่ด้อยกว่าของยูเครนจะเป็นประเด็นให้พูดอีกนาน น่าเห็นใจกองทัพยูเครนที่ต้องรบกับกองทัพรัสเซียที่เหนือกว่า ในขณะที่สหรัฐผู้เป็นมหาอำนาจทางทหารอันดับหนึ่งของโลก มีรถถังประจัญบานหลายพันคันแต่ส่งความช่วยเหลืออย่างจำกัด ทหารยูเครนต้องรบด้วยอาวุธที่น้อยกว่าและด้อยกว่าเพื่อปกป้องเสรีประชาธิปไตยตะวันตก ยูเครนกำลังให้คนต่างชาติอยู่ดีกินดีมีความสุขในขณะที่บ้านเมืองตัวเองพังพินาศ

            งบประมาณที่ส่งไปช่วยยูเครนเป็นอีกประเด็นที่ควรติดตาม ปฏิเสธไม่ได้ว่ากองทัพยูเครนรบต่อได้ด้วยอาวุธเครื่องกระสุนและเสบียงจากฝ่ายตะวันตก ทั้งหมดคิดเป็นตัวเงิน หากสงครามยืดเยื้อพันธมิตรยินดีจ่ายไหม ผลกระทบทางเศรษฐกิจการเมืองอันเนื่องจากสงครามเป็นอีกประเด็นที่ต้องติดตามใกล้ชิด บางประเทศระบบเศรษฐกิจเข้มแข็งทนได้ดีแต่ไม่ใช่ทุกประเทศที่เป็นเช่นนั้น สงครามเป็น “ของแพง” ที่ผู้เข้าร่วมต้องจ่าย ทั้งหมดที่กล่าวล้วนเป็นปัจจัยต่อการแพ้ชนะ และควรคิดให้ลึกซึ้ง “อย่างไรเรียกว่าชนะ”

26 กุมภาพันธ์ 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 27 ฉบับที่ 9600 วันอาทิตย์ที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2566)

------------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง : 

ปฐมบทศึกยูเครน ยุทธศาสตร์นาโตขยายตัว

ไม่ว่าจะอธิบายต้นเหตุศึกยูเครนด้วยแนวทางใด ชาติมหาอำนาจมั่นคงมั่งคั่งขึ้นบนความสูญเสียของยูเครน ยูเครนเป็นแค่เหยื่อที่ต้องถูกทำลาย

ศึกยูเครนครบ 1 ปียุติได้หรือยัง

สงครามยูเครนเป็นแค่ชนวนของการจัดระเบียบโลก ขึ้นกับความต้องการของมหาอำนาจ ความเป็นไปของประเทศยูเครนไม่ขึ้นอยู่กับคนยูเครนอีกต่อไป

ยูเครนสงครามตัวแทนฝ่ายประชาธิปไตยกับอำนาจนิยม

อีกหลายปีข้างหน้าเมื่อหวนมองสงครามยูเครนน่าจะได้คำตอบว่าเป็นเพียงฉากหนึ่งของการช่วงชิงระหว่างมหาอำนาจ เหมือนนิยายเรื่องเก่าที่นำมาแสดงใหม่ สหรัฐกับรัสเซียยังคงอยู่ส่วนยูเครนกลายเป็นซาก

ศึกยูเครนครบปีไบเดนให้สู้ต่อแต่อย่างไรเรียกว่าชนะ

ภายใต้คำประกาศขอยืนหยัดสู้เคียงข้างยูเครน นาโตรวมตัวเข้มแข็ง มีคำถามว่ายูเครนจะชนะศึกได้อย่างไร กำลังสู้ศึกเพื่ออนาคตลูกหลานใคร

บรรณานุกรม :

1. The White House. (2023, February 21). Remarks by President Biden and President Andrzej Duda of Poland After Bilateral Meeting. Retrieved from https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2023/02/21/remarks-by-president-biden-and-president-andrzej-duda-of-poland-after-bilateral-meeting/

2. The White House. (2023, February 21). Remarks by President Biden Ahead of the One-Year Anniversary of Russia’s Brutal and Unprovoked Invasion of Ukraine. Retrieved from https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2023/02/21/remarks-by-president-biden-ahead-of-the-one-year-anniversary-of-russias-brutal-and-unprovoked-invasion-of-ukraine/

3. ‘They have us over a barrel’: Inside the US and German standoff over sending tanks to Ukraine. (2023, January 18). CNN. Retrieved from https://edition.cnn.com/2023/01/19/politics/us-germany-ukraine-tanks-weapons/index.html

4. The West Is Avoiding the Big Question About Ukraine. (2023, February 21). Politico. Retrieved from https://www.politico.com/news/magazine/2023/02/21/joe-bidens-ukrainian-zelenskyy-00083683

-----------------------

ยูเครนสงครามตัวแทนฝ่ายประชาธิปไตยกับอำนาจนิยม

อีกหลายปีข้างหน้าเมื่อหวนมองสงครามยูเครนน่าจะได้คำตอบว่าเป็นเพียงฉากหนึ่งของการช่วงชิงระหว่างมหาอำนาจ เหมือนนิยายเรื่องเก่าที่นำมาแสดงใหม่ สหรัฐกับรัสเซียยังคงอยู่ส่วนยูเครนกลายเป็นซาก

            ตั้งแต่เริ่มรบกันรัฐบาลสหรัฐกับพวกพูดเป็นเสียงเดียวกันว่านี่คือการต่อสู้ระหว่างฝ่ายประชาธิปไตยกับเผด็จการอำนาจนิยม ยูเครนเป็นเมืองหน้าด่านของสมรภูมิ แทบทุกเวทีนายโวโลดิเมียร์ เซเลนสกี (Volodymyr Zelenskiy) ผู้นำยูเครนจะประกาศสู้เพื่อเสรีประชาธิปไตย นักการเมืองกับนักวิชาการตะวันตกหลายคนแสดงความคิดเห็นสนับสนุนเซเลนสกีอย่างแข็งขัน วิพากษ์ความเป็นอำนาจนิยมของรัฐบาลรัสเซีย

            เมื่อยูเครนเป็นฝ่ายได้เปรียบสามารถทำลายหน่วยรบรัสเซีย สื่อตะวันตกจะเสนอข่าวเชิดชูสดุดีกองทัพยูเครน ความกล้าหาญและเสียสละ หากกองทัพยูเครนสูญเสียจะประโคมความโหดเหี้ยมเลวร้ายของกองทัพรัสเซีย ความไร้มนุษยธรรม

            เมื่อ 9 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมาในที่ประชุมสุดยอดอียู เหล่าผู้นำอียูเห็นพ้องที่จะสนับสนุนยูเครนรบกับรัสเซียต่อไป เอมมานูแอล มาครง (Emmanuel Macron) ประธานาธิบดีฝรั่งเศสกล่าวว่าพวกผู้นำอียูจะสนับสนุนจนกว่าจะชนะศึก เซเลนสกีย้ำเป็นการรบเพื่อปกป้องเสรีภาพของอียูทั้งมวล

สงครามฝ่ายประชาธิปไตยกับอำนาจนิยม :

            รัฐบาลไบเดนชี้ว่าทุกวันนี้อเมริกายังเป็นผู้นำโลก (world’s leading power) อยู่เหนือชาติอื่นในด้านต่างๆ เพราะสหรัฐมีรากฐานค่านิยมที่เหนือกว่า กองทัพอเมริกันยังไร้ผู้เทียมทาน การร่วมมือกับพันธมิตรและหุ้นส่วนยิ่งเพิ่มขยายพลังอำนาจ

            ด้วยการที่รัฐบาลสหรัฐกับพวกประกาศว่าเป็นการต่อสู้ระหว่างฝ่ายประชาธิปไตยกับอำนาจนิยม เป็นอีกเหตุผลที่แพ้ไม่ได้ รัฐบาลไบเดนจะต้องรับความรับผิดชอบอย่างไรถ้า “ฝ่ายประชาธิปไตยรบแพ้พวกอำนาจนิยม” อย่าลืมสหรัฐมักอ้างว่าตนเป็นผู้นำโลกเสรี

            แต่ไหนแต่ไรรัฐบาลสหรัฐยึดถือว่าตนเป็นผู้นำฝ่ายประชาธิปไตย ทั้งๆ ที่ความเป็นประชาธิปไตยของตนลดน้อยลงทุกที มีคำถามว่าสหรัฐเป็นประชาธิปไตยมากแค่ไหน ไบเดนพูดเองว่าอดีตประธานาธิบดีทรัมป์เป็นกึ่งเผด็จการ (semi-fascism) กลุ่มผู้จงรักภักดีต่อทรัมป์เป็นพวกสุดโต่ง (an extremism – ไม่ใช่พวกประชาธิปไตย) มีวิจัยที่บ่งชี้ว่าความเป็นประชาธิปไตยของอเมริกาลดน้อยถอยลงทุกที

            ถ้าศึกนี้สหรัฐเป็นฝ่ายถอยก่อนจะมีคำพูดว่า “ฝ่ายประชาธิปไตยแพ้” เรื่องนี้จะโทษคนอื่นไม่ได้เพราะรัฐบาลสหรัฐกับพวกชูเรื่องนี้เอง ทำไมอเมริกาแพ้ไม่ได้ เคยแพ้มาแล้วหลายครั้ง เช่น สงครามเวียดนาม

            มองจากมุมรัสเซีย ประธานาธิบดีปูตินครองอำนาจมานาน ค่อยๆ ฟื้นฟูรัสเซียให้ก้าวขึ้นมายิ่งใหญ่อีกครั้ง ศึกนี้เป็นศึกใหญ่สุดเกี่ยวพันธ์รอบด้านไม่ว่าจะมองที่ตัวเอง มองที่รัฐบาล มองที่ประเทศหรือระบบโลก ไม่ว่ารัฐบาลปูตินเป็นอำนาจนิยมหรือไม่ ปูตินไม่คิดยอมแพ้และคิดว่าตนมีโอกาสชนะด้วยซ้ำ

ตัวอย่างการจัดระบบโลกของสหรัฐ :

            ศึกยูเครนมีความสำคัญเพราะสัมพันธ์กับการจัดระเบียบโลกของสหรัฐ เมื่อสงครามดำเนินไปฝ่ายรัสเซียโต้กลับเป็นฝ่ายรุกในการจัดระเบียบโลกด้วย เกิดการกระชับอำนาจในกลุ่ม พวกเดียวกัน เน้นค้าขายกันเองตามยุทธศาสตร์ปิดล้อมที่สหรัฐยึดถือเรื่อยมา

            ต้นเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา Paul Sankey จาก Sankey Research ชี้ว่ามาตรการกดราคาน้ำมันรัสเซียไม่ได้ผลเลย นับจาก 5 ธันวาปีที่แล้วกลุ่ม G7 อียู และออสเตรเลียร่วมกันกดราคาน้ำมันรัสเซียไม่ให้เกิน 60 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล หวังสกัดไม่ให้รัสเซียนำกำไรที่ได้ไปใช้ในสงคราม แต่บางประเทศอย่างอินเดีย จีนยังคงซื้อน้ำมันรัสเซียต่อเนื่องและมากขึ้น จีนขายน้ำมันดิบแก่มาเลเซียวันละ 1.5 ล้านบาร์เรลและมาเลเซียก็นำไปขายต่ออีกทอด เป็นตัวอย่างชี้ว่าทำไมมาตรการไม่ได้ผล

            Paul Sankey เป็นรายล่าสุดที่อออกมาพูดว่ามาตรการคว่ำบาตรพลังงานไม่ได้ผล เป็นข้อสรุปเดิมๆ เหมือนเมื่อหลายเดือนก่อน คำถามคือทำไมรัฐบาลไบเดนยังพยายามบังคับใช้ต่อไป มีหลายเหตุผลคือ

            1) สหรัฐสามารถขายน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติได้มากขึ้น

            ผลจากเทคโนโลยีสมัยใหม่ทำให้สหรัฐผลิตก๊าซธรรมชาติเหลือเฟือแต่ส่งออกไม่ได้ เพราะต้นทุนการขนส่งสูงเมื่อเทียบกับประเทศอื่น โดยเฉพาะเทียบกับการขนก๊าซสู่ยุโรปผ่านระบบท่อของรัสเซีย สงครามยูเครนทำให้รัฐบาลสหรัฐมีข้ออ้างว่ายุโรปต้องเลิกซื้อพลังงานรัสเซียและให้ไปซื้อจากประเทศอื่นๆ ในการนี้คือซื้อจากสหรัฐด้วยนั่นเอง มีข้อมูลชัดเจนว่าตอนนี้ยุโรปซื้อก๊าซสหรัฐแม้ราคาจะแพงกว่าเป็นเท่าตัว

            2) ยุทธศาสตร์ควบคุมประเทศด้วยพลังงาน

            ทุกคนรู้ดีว่าพลังงานเป็นเสมือนเลือดหล่อเลี้ยงเศรษฐกิจสังคม ยุทธศาสตร์ที่รัฐบาลสหรัฐใช้คือต้องการให้พันธมิตร มิตรประเทศของตนซื้อใช้พลังงานด้วยกันเอง (ห้ามซื้อใช้ของศัตรู) แม้ระบบนี้ยังไม่สมบูรณ์แต่เป็นความพยายามที่รัฐบาลสหรัฐใช้ควบคุมประเทศต่างๆ (ใครแตกแถวจะมีปัญหาซื้อพลังงานยาก)

            3) รักษาเปโตรดอลลาร์

            อีกเหตุผลคือเพื่อรักษาการใช้สกุลเงินดอลลาร์ที่นับวันจะสั่นคลอน การควบคุมผู้ซื้อผู้ขายนี่แหละคือวิธีการรักษาโตรดอลลาร์

            ดังนั้น แม้ว่าสงครามยูเครนจะทำให้เงินเฟ้อพุ่ง สินค้าขึ้นราคา รัฐบาลสหรัฐยืนยันคว่ำบาตรพลังงานรัสเซียต่อไป ปล่อยให้ประชากรโลกหลายร้อยล้านคนทุกข์ยาก การจัดระเบียบโลกนี่แหละที่กินเวลาและกระทบแทบทุกประเทศทั่วโลก

ยูเครนยิ่งรบยิ่งพัง :

            เมื่อประเมินการศึกยูเครนครบ 1 ปี มีข่าวที่ชี้ว่ารัสเซียรุกกินดินแดน ข่าวการสูญเสียของรัสเซีย สื่อตะวันตกมักโหมข่าวความอ่อนแอของกองทัพรัสเซีย พยายามชี้นำให้คิดว่ารัสเซียจะแพ้ ในขณะที่บางสื่อบางนำเสนอการถอยร่นของฝ่ายยูเครน คงไม่เกินไปถ้าจะกล่าวว่าผลัดกันรุกผลัดกันรับแต่โดยสรุปแล้วยูเครนเป็นฝ่ายตั้งรับ สูญเสียดินแดนมากขึ้นตามลำดับ แม้รัฐบาลสหรัฐกับพวกยังยืนยันสนับสนุนยูเครนต่อไป จัดส่งอาวุธร้ายแรงมากขึ้นตามลำดับ

            ในอีกด้านหนึ่งขึ้นกับแผนรัสเซียว่าจะเปิดฉากรุกหนักหรือต้องการทำศึกยืดเยื้อลากยาว หรือเป็นเพราะศักยภาพกองทัพรัสเซียมีเท่านั้น นาโตที่ช่วยอยู่เบื้องหลังต้านทานรัสเซียอย่างแข็งขัน อีกทั้งรัสเซียสูญเสียกำลังพลไม่น้อย สูญเสียทางเศรษฐกิจมากเช่นกัน เมื่อการศึกครบ 1 ปีจึงดูเหมือนว่าอาจต้องรบต่ออีกเป็นปีๆ

            ยูเครนยิ่งรบยิ่งพังและพัง สหรัฐทนได้ดีแต่บางประเทศไม่ใช่ เกิดคำถามว่าพันธมิตรอเมริกาบางประเทศจะทนอยู่ในสภาพเงินเฟ้อพุ่ง สินค้าขึ้นราคา แพงทั้งแผ่นดินได้อีกนานแค่ไหน

            3 ทศวรรษนับจากประกาศเอกราชแยกตัวออกจากโซเวียตรัสเซีย บัดนี้ยูเครนกำลังเผชิญภัยความมั่นคงแห่งชาติครั้งใหญ่สุด รัฐบาลเซเลนสกีที่ได้รับการยกย่องเชิดชูว่าเป็นฮีโร่ของฝ่ายประชาธิปไตย แต่วิเคราะห์แล้วอนาคตไม่แน่นอน แผ่นดินยูเครนถูกรุกรานและแบ่งออกไป ระบบเศรษฐกิจพังทลาย เสียหายมหาศาล นับวันประเทศมีแต่จะกลายเป็นเศษซาก คนตายทุกวัน ล่าสุดชาวยูเครน 15.3 ล้านคนกับอีก 4 ล้านกว่าคนที่ลี้ภัยในต่างแดนอยู่ได้ด้วยอาหารสิ่งของบรรเทาทุกข์จากสหประชาชาติและองค์กรอื่นๆ

            ประชาชนยูเครนหลายสิบล้านคนกำลังทุกข์ยากเพื่อประชาธิปไตยยุโรป เพื่อการอยู่ดีมีสุขของคนต่างชาติ หวังว่ารัฐบาลชาติประชาธิปไตยจะไม่ลืมเรื่องนี้ ตอบแทนคนยูเครนสมกับราคาที่พวกเขาจ่ายไป

            อีกหลายปีข้างหน้าเมื่อหวนมองสงครามยูเครนอีกครั้งน่าจะได้คำตอบว่ายูเครนเป็นแค่สมรภูมิหนึ่งของฝ่ายสหรัฐกับรัสเซีย เป็นเพียงฉากหนึ่งของการช่วงชิงแข่งขันระหว่างมหาอำนาจเท่านั้น เหมือนนิยายเรื่องเก่าที่นำมาแสดงใหม่ สหรัฐกับรัสเซียยังคงอยู่ส่วนยูเครนเหลือแต่ซาก

            นี่ยังไม่เอ่ยถึงประชากรโลกหลายร้อยล้านคนที่ได้ผลกระทบรุนแรงจากมาตรการคว่ำบาตรที่รัฐบาลสหรัฐกับพวกกระทำต่อรัสเซีย เงินเฟ้อพุ่ง สินค้าขึ้นราคา แพงทั้งแผ่นดิน

19 กุมภาพันธ์ 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 27 ฉบับที่ 9593 วันอาทิตย์ที่ 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2566)

--------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง: 

ปฐมบทศึกยูเครน ยุทธศาสตร์นาโตขยายตัว

ไม่ว่าจะอธิบายต้นเหตุศึกยูเครนด้วยแนวทางใด ชาติมหาอำนาจมั่นคงมั่งคั่งขึ้นบนความสูญเสียของยูเครน ยูเครนเป็นแค่เหยื่อที่ต้องถูกทำลาย

ศึกยูเครนครบ 1 ปียุติได้หรือยัง

สงครามยูเครนเป็นแค่ชนวนของการจัดระเบียบโลก ขึ้นกับความต้องการของมหาอำนาจ ความเป็นไปของประเทศยูเครนไม่ขึ้นอยู่กับคนยูเครนอีกต่อไป

บรรณานุกรม :

1. Bakhmut: Fortress of Freedom. (2022, December 25). Atlantic Council. Retrieved from https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukraine-is-the-front-line-of-the-free-world/

2. Macron: EU leaders to back Ukraine 'tirelessly ... to win the war'. (2023, February 9). Politico. Retrieved from https://www.politico.com/news/2023/02/09/macron-eu-leaders-back-ukraine-war-00082246

3. Putin: Western predictions about the Russian economy have not materialised. (2023, January 11). Pravda. Retrieved from https://english.pravda.ru/news/world/155404-west_russia_predictions/

4. Sanctions on Russian crude oil have ‘failed completely,’ oil analyst says. (2023, February 3). CNBC. Retrieved from https://www.cnbc.com/2023/02/03/sanctions-on-russian-crude-oil-have-failed-completely-oil-analyst-says.html

5. The White House. (2022, October 11). National Security Strategy 2022. Retrieved from https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2022/10/Biden-Harris-Administrations-National-Security-Strategy-10.2022.pdf

6. Ukraine updates: UN seeks $5.6 billion in humanitarian aid. (2023, February 16). DW. Retrieved from https://www.dw.com/en/ukraine-updates-un-seeks-56-billion-in-humanitarian-aid/a-64704155

-----------------------

ความก้าวหน้าระบบโอนเงิน SPFS ของรัสเซีย

SPFS เป็น “ระบบส่งข้อความทางการเงิน” หรือพูดให้เข้าใจง่ายคือระบบโอนเงินระหว่างสถาบันการเงินที่รัสเซียเป็นเจ้าของ เป็นอีกทางเลือกนอกจากใช้ระบบ SWIFT ที่รัฐบาลสหรัฐฯ กับพวกมีอิทธิพลควบคุม

           SPFS เป็น “ระบบส่งข้อความทางการเงิน” หรือพูดให้เข้าใจง่ายคือระบบโอนเงินระหว่างสถาบันการเงินที่รัสเซียเป็นเจ้าของ ข้อมูลกุมภาพันธ์ 2023 มีผู้ใช้ 469 รายนาม จาก 14 ประเทศ โดยเป็นต่างชาติ 115 รายนาม

            รายนามคือชื่อบัญชีที่ติดต่ออาจเป็นบุคคลหรือในนามสถาบัน

            รัฐบาลรัสเซียสร้าง SPFS เมื่อปี 2014 หลังหลายประเทศคว่ำบาตรการทำธุรกรรมการเงินกับตน กลายเป็นทางเลือกการโอนเงินใหม่นอกเหนือ SWIFT อันเป็นระบบหลักใช้ทั่วโลก

            ประเทศใดที่เป็นสมาชิก SPFS จะสามารถติดต่อซื้อขายโอนเงินกับรัสเซียได้ง่าย

            ในขณะเดียวกันจีนมีระบบของตัวเองด้วย

ระบบ SPFS ลดการใช้สกุลดอลลาร์สหรัฐ :

            กุมภาพันธ์ 2023 ประธานาธิบดีปูตินกล่าวว่าสกุลเงินดอลลาร์สหรัฐนับว่าจะมีความสำคัญน้อยลง นานาชาติลดการใช้ดอลลาร์

            รัฐบาลรัสเซียตั้งเป้าพัฒนาระบบชำระบัญชีระหว่างประเทศอีกแบบ ที่ไม่จำต้องพึ่งพาระบบดั้งเดิมอีกต่อไป ทั้งนี้เพราะชาติตะวันตกกีดกันรัสเซียออกจากระบบเดิมที่อยู่

            นับวันการค้าระหว่างประเทศที่ชำระเงินด้วยสกุลรูเบิลมีแต่จะเพิ่มขึ้น และตั้งเป้าจะให้เพิ่มสูงขึ้นไปอีก

วิเคราะห์ :

          1. เป็นส่วนหนึ่งของการปิดล้อม การสร้างขั้ว

            การกีดกันรัสเซียออกจากระบบชำระเงิน SWIFT เป็นมาตรการสำคัญเพื่อปิดล้อมรัสเซียทางเศรษฐกิจ ทำให้นานาชาติยากจะติดต่อค้าขายกับรัสเซีย พูดง่ายๆ คือการตัดรัสเซียออกจากระบบการเงินโลกที่รัฐบาลสหรัฐฯ กับพวกมีอิทธิพลควบคุมอยู่

            รัฐบาลรัสเซียจึงแก้เกมด้วยการการสร้างระบบชำระเงินของตนเอง (SPFS) และโต้กลับประกาศลดการใช้ดอลลาร์สหรัฐเป็นสื่อกลางทางการเงิน

          1.1 เศรษฐกิจจีนใหญ่เกินไปที่จะคว่ำบาตรหรือไม่

            ในอนาคตความเป็นปรปักษ์ระหว่างสหรัฐฯ กับจีนจะเพิ่มสูงขึ้นอีก เกิดคำถามว่ารัฐบาลสหรัฐฯ จะกระชับการปิดล้อมด้วยการตัดจีนออกจาก SWIFT ซึ่งเป็นเรื่องใหญ่มาก เกิดผลกระทบมหาศาลทั้งต่อสหรัฐฯ และโลก

            ในอีกมุมหนึ่งขนาดเศรษฐกิจจีนที่ใหญ่เป็นอันดับ 2 ของโลกและกำลังจะเป็นอันดับ 1 ในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าจะเป็นสาเหตุที่ทำให้รัฐบาลสหรัฐฯ ไม่กล้าตัดจีนออกจาก SWIFT เว้นแต่วันที่รัฐบาลสหรัฐฯ กับพวกมีความพร้อมมากพอ

          2. การเงินโลกหลายระบบ

            ขนาดเศรษฐกิจโลกที่ใหญ่มหาศาลกับความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีกระตุ้นให้ชาติมหาอำนาจสร้างระบบเงินของตนขึ้นมาก อาจเรียกว่าหลายแพลตฟอร์ม (platform) ถ้ามองว่าเป็นระบบถ่ายโอนข้อมูลออนไลน์

            ในที่สุด บางคนบางประเทศอาจใช้ระบบการเงินหลายแบบพร้อมกันตามความเหมะสม

22 กุมภาพันธ์ 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

-----------------------

อ้างอิง :

1. More countries join Russia’s SWIFT alternative – Central Bank. (2023, February 18). RT. Retrieved from https://www.rt.com/business/571628-russia-swift-alternative-member-countries/

2. US dollar to lose global dominance – Putin. (2023, February 18). RT. Retrieved from https://www.rt.com/business/571829-dollar-euro-lose-status-putin/

ศึกยูเครนครบ 1 ปียุติได้หรือยัง

สงครามยูเครนเป็นแค่ชนวนของการจัดระเบียบโลก ขึ้นกับความต้องการของมหาอำนาจ ความเป็นไปของประเทศยูเครนไม่ขึ้นอยู่กับคนยูเครนอีกต่อไป

            ไม่กี่วันก่อนกองทัพรัสเซียบุกข้ามพรมแดน นาโตประกาศจะไม่ส่งทหารเข้าช่วยรบเนื่องจากยูเครนไม่เป็นสมาชิกนาโต ประธานาธิบดีโจ ไบเดนกล่าวว่าสหรัฐไม่คิดทำสงครามกับรัสเซีย ในเบื้องต้นศึกยูเครนจึงเป็นการปะทะระหว่างยูเครนกับรัสเซีย ในเวลาต่อมามีทหารรับจ้างกองกำลังอาสาจากหลายประเทศเข้าร่วมสมรภูมิ

สันติภาพเกิดได้ถ้าต้องการ :  

            กองทัพรัสเซียบุกเข้ายูเครนเมื่อ 24 กุมภาพันธ์ปีก่อน ไม่กี่สัปดาห์ต่อมามีการเจรจาหยุดยิงหลายรอบ ปลายเดือนมีนาคมได้ข้อสรุปว่ายูเครนจะไม่เข้าร่วมนาโตและได้รับประกันความมั่นคง โดยทำเป็นสนธิสัญญาระหว่างประเทศ มีผู้ค้ำประกันหลายชาติ เช่น อังกฤษ จีน สหรัฐ ตุรเคีย ฝรั่งเศส

            ความเป็นกลางของยูเครนยังรวมถึงไม่มีอาวุธนิวเคลียร์ ไม่เป็นที่ตั้งฐานทัพต่างชาติ ไม่เข้ากลุ่มร่วมมือทางทหารใดๆ ส่วนประเด็นสถานะของไครเมีย สาธารณรัฐประชาชนโดเนตสค์ (Donetsk People's Republic) และสาธารณรัฐประชาชนลูฮันสค์ (Luhansk People's Republic) จะต้องหารือต่อไป

            แนวข้อตกลงนี้ยูเครนสามารถอยู่อย่างสันติกับรัสเซียได้ตลอดไป แต่แล้วรัฐบาลยูเครนเปลี่ยนท่าทีไม่ยอมรับเงื่อนไขดังกล่าว สงครามจึงดำเนินต่อไป

ยูเครนรบได้เพราะอาวุธต่างชาติ :

            เมื่อการรบผ่านไปไม่นานรัฐบาลยูเครนเริ่มร้องขอความช่วยเหลือ รัฐบาลสหรัฐกับพวกเริ่มส่งอาวุธเบาให้ก่อน แต่เมื่อการศึกยืดเยื้ออานุภาพอาวุธที่ส่งให้ก็ร้ายแรงขึ้นเช่นกัน สะท้อนขีดความสามารถของกองทัพรัสเซีย ในระยะหลังประธานาธิบดีโวโลดิเมียร์ เซเลนสกีร้องขอความช่วยเหลือแทบทุกสัปดาห์ เห็นชัดว่าการที่กองทัพยูเครนรบต่อได้เพราะอาวุธและเสบียงที่ได้จากต่างชาติ สหรัฐเป็นผู้สนับสนุนรายใหญ่สุด วันใดที่เลิกส่งเสบียงอาวุธ กองทัพยูเครนจะไม่สามารถรบต่อทันที

            มีข้อมูลว่าปีที่แล้วนาโตส่งมอบรถถังหลายร้อยคันแก่ยูเครน เช่น T-72 กับ M-55Ss (ปรับปรุงจาก T-55) ตอนนี้กำลังพิจารณาส่งรถถังที่ตะวันตกผลิต เช่น M1 Abrams, Challenger 2 และ Leopard 1 กับ 2 รวมทั้งเครื่องบินรบอย่าง F-16

            ด้าน Vyacheslav Volodin ประธานสภาผู้แทนราษฎรรัสเซียเตือนว่ายิ่งส่งอาวุธทรงอานุภาพเข้ายูเครนมากเท่าไรยิ่งจะ “นำโลกสู่หายนะที่ทำลายประเทศพวกเขาเอง” กระตุ้นให้รัสเซียตอบโต้ด้วยอาวุธหนักเช่นกัน

            บางครั้งยูเครนพยายามโจมตีเข้าไปในดินแดนรัสเซีย ยั่วยุให้เกิดความรุนแรง เช่น เมื่อวันที่ 9 ตุลาคมเกิดเหตุวินาศกรรมสะพานไครเมีย รัสเซียตอบโต้ด้วยการเปิดฉากโจมตีโรงไฟฟ้า ระบบจ่ายไฟฟ้าทั่วประเทศ ทำให้ยูเครนขาดแคลนทั้งพลังงานไฟฟ้า น้ำประปา ชาวยูเครนหลายล้านคนตกอยู่ในความมืดท่ามกลางอากาศหนาวเหน็บในฤดูหนาว

            ทันทีที่สงครามปะทุประธานาธิบดีเซเลนสกีร้องขออาสาสมัครนานาชาติเข้าร่วมรบกับยูเครน ปลายปี 2022 สื่อรัสเซียเผยมีทหารรับจ้างชาวโปแลนด์กว่าหมื่นคนเข้าร่วมศึกยูเครน ถ้านับครูฝึกทหารยูเครนจะต้องเพิ่มอีก 2,000 นาย ตัวเลขนี้จริงหรือเท็จไม่อาจทราบได้ แต่การฝึกทหารโดยชาตินาโตนั้นเป็นจริง ทหารต่างชาติในนามทหารรับจ้างหรืออาสาสมัครมีจริง รวมทั้งจากสหรัฐ อังกฤษ ฝรั่งเศส ทหารรับจ้างไม่ใช่ของแปลกใหม่มีตั้งแต่สมัยโบราณ เป็นเหตุผลหนึ่งที่ยูเครนสามารถรบกับรัสเซียได้จนถึงบัดนี้

            ทางด้านรัสเซียมีหน่วยรบหรือทหารรับจ้างที่เรียกรวมๆ ว่า Wagner มีบทบาทในแนวหน้าชัดเจน

            การส่งมอบความช่วยเหลืออย่างต่อเนื่อง ให้อาวุธหนัก การเข้ามาของทหารรับจ้าง ทั้งหมดส่อว่าต่างฝ่ายต่างไม่อยากแพ้ รัสเซียไม่อยากแพ้ สหรัฐกับพวกก็ไม่อยากแพ้ สงครามจึงต้องดำเนินต่อไป

สงครามตัวแทนระหว่างสหรัฐกับรัสเซีย :

            ดังนั้นภาพสงครามตัวแทน (proxy war) ระหว่างฝ่ายสหรัฐกับรัสเซียชัดเจนยิ่งขึ้นทุกที ยุทธศาสตร์ความมั่นคงแห่งชาติสหรัฐฉบับล่าสุด “National Security Strategy October 2022” ระบุว่า สหรัฐเป็นผู้นำต่อต้านรัสเซียที่รุกกรานยูเครน ร่วมมือกับพันธมิตรนานาชาติช่วยยูเครนป้องกันตนเอง

            เมื่อมีฝ่ายสหรัฐก็มีฝ่ายสนับสนุนรัสเซีย

            ปลายปี 2022 ประธานาธิบดีสี จิ้นผิงย้ำจีนกับรัสเซียร่วมมือกันเพื่อสร้างโอกาสและส่งเสริมความมั่นคงโลก 2 ประเทศจะเชื่อมต่อกันมากขึ้น ร่วมมือด้านพลังงานมากขึ้น โลกอยู่ระหว่างเลือกแนวทางสงครามเย็นหรือสัมพันธ์แบบเท่าเทียม ได้ประโยชน์ด้วยกันทั้งคู่ จีนกับรัสเซียต่อต้านความเป็นเจ้า การเมืองเชิงอำนาจ ยึดมั่นบทบาทของยูเอ็น เคารพกฎหมายระหว่างประเทศ เห็นด้วยหาก BRICS จะมีสมาชิกเพิ่ม

            ปี 2022 การค้าจีน-รัสเซียสูงถึง 190,000 ล้านดอลลาร์ เฉพาะปิโตรเลียมจีนนำเข้าเพิ่มขึ้นกว่า 2 เท่า เป็นตัวอย่างการสนับสนุนที่เป็นรูปธรรม สาเหตุหนึ่งว่าทำไมการคว่ำบาตรไม่ได้ผล รัสเซียสามารถสู้ศึกต่อไป

ศึกนี้จะจบเมื่อไร :

            รบมา 1 ปี 2 ฝ่ายเสียชีวิตนับแสน หลายคนตั้งคำถามว่าจบเมื่อไหร่ ความจริงแล้วการศึกจบได้ทันทีถ้าตกลงเงื่อนไขกันได้ ที่ยังจบไม่ได้เพราะเงื่อนไขไม่ลงตัว (โดยไม่คำนึงปัจจัยอื่นๆ เช่น แรงสนับสนุนจากประชาชน) และเงื่อนไขนี้เปลี่ยนไปเรื่อยๆ ตามบริบท เป็นไปได้ว่ารัสเซียจะไม่คืนดินแดนที่ยึดได้ (หรือไม่คืนให้ทั้งหมด) หรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอยากรบต่อไปเพราะยังไม่บรรลุเป้าหมาย

            ดังนั้น ผ่านมา 1 ปีสงครามจึงดำเนินต่อไป

            ธันวาคมปีก่อนผู้นำยูเครนเยือนสหรัฐอย่างเป็นทางการ ในที่ประชุมรัฐสภาประธานาธิบดีเซเลนสกีกล่าวสุนทรพจน์ประกาศว่ายูเครนจะสู้ต่อไม่ยอมแพ้ ศึกยูเครนไม่ใช่งานกุศลแต่เป็น “การลงทุน” สู้เพื่อประชาธิปไตย ตามมาด้วยเสียงตบมือดังสนั่นจากทั้งสภา ด้านประธานาธิบดีไบเดนกล่าวว่า “คนอเมริกันรู้ว่าโลกจะเผชิญผลร้ายรุนแรงกว่านี้ถ้าเพิกเฉยต่อการโจมตีอย่างโหดร้ายที่กระทำต่อเสรีภาพ ประชาธิปไตย อธิปไตยและบูรณาภาพแห่งดินแดน” จะสนับสนุนเซเลนสกี “นานเท่าที่ต้องการ”

            ยุทธศาสตร์ความมั่นคงแห่งชาติระบุว่าสหรัฐจะทำหน้าที่รักษาประชาธิปไตยทั่วทุกมุมโลก เห็นชัดว่ารัฐบาลสหรัฐไม่อาจยอมแพ้และอาจวิเคราะห์ว่าเป็นศึกที่แพ้ไม่ได้ จุดยืนของการเจรจาต้องตั้งบนเงื่อนไขว่าฝ่ายประชาธิปไตยไม่แพ้

            การที่สหรัฐพิมพ์เงินดอลลาร์ใช้ได้ไม่จำกัดเป็นจุดแข็งสำคัญ รัฐบาลไบเดนสามารถให้ความช่วยเหลือไม่ว่าจะอาวุธกับด้านมนุษยธรรมชนิดเรียกว่าไม่จำกัด ต่างจากประเทศทั่วไปที่ต้องระวังการใช้งบประมาณ เงินมหาศาลที่ละลายหายไปกับสงคราม ทั้งยังมีแนวคิดยึดทรัพย์รัสเซียที่ฝากไว้ในต่างแดนตามที่ต่างๆ ด้วย โดยนำทรัพย์สินเหล่านี้มาบูรณะฟื้นฟูยูเครน ธนาคารรัสเซียแจ้งว่าเฉพาะเงินตราสำรองของรัสเซียที่ถูกอายัดมีถึง 316,000 ล้านดอลลาร์กระจายในหลายประเทศ

            จะเห็นว่าทั้งฝ่ายรัสเซียกับสหรัฐล้วนมีเงินถุงเงินถังสามารถรบกันอีกนาน

            Cui Heng จาก Center for Russian Studies of East China Normal University มองว่ารัสเซียจะมีเลือกตั้งในปี 2024 ฝ่ายปูตินแพ้ศึกไม่ได้เพราะจะสัมพันธ์กับการเลือกตั้ง ในทางกลับกันฝ่ายสหรัฐย่อมคาดหวังล้มรัฐบาลปูตินได้รัฐบาลใหม่ที่เป็นมิตรกับชาติตะวันตก ด้วยเหตุผลนี้ศึกยูเครนน่าจะยืดยาวออกไปอีกไม่ต่ำกว่า 1-2 ปี การเลือกตั้งทั้งของรัสเซียกับสหรัฐน่าจะมีผลต่อการตัดสินใจของรัฐบาลใหม่ (เลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐ 2024) ที่สุดแล้วการศึกยุติด้วยการเจรจาเท่านั้น

            ดังที่นำเสนอแล้วว่าศึกยูเครนมองได้หลายกรอบ ในกรอบใหญ่สุดคือการจัดระเบียบโลกใหม่ สงครามยูเครนเป็นแค่ชนวนของการจัดระเบียบโลก ถ้ายึดข้อนี้ต้องใช้เวลาหลายปี ยังมีอีกหลายเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้น ขึ้นกับความต้องการของมหาอำนาจ ความเป็นไปของประเทศยูเครนไม่ขึ้นอยู่กับคนยูเครนอีกต่อไป

12 กุมภาพันธ์ 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 27 ฉบับที่ 9586 วันอาทิตย์ที่ 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2566)

------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง : 

ปฐมบทศึกยูเครน ยุทธศาสตร์นาโตขยายตัว

ไม่ว่าจะอธิบายต้นเหตุศึกยูเครนด้วยแนวทางใด ชาติมหาอำนาจมั่นคงมั่งคั่งขึ้นบนความสูญเสียของยูเครน ยูเครนเป็นแค่เหยื่อที่ต้องถูกทำลาย

บรรณานุกรม :

1. 3 Years After Trump's Extortion, Zelenskyy Visits White House In First Post-Invasion Trip. (2022, December 21). The Huff Post. Retrieved from https://www.huffpost.com/entry/zelenskyy-biden-white-house_n_63a32637e4b03e2cc506032c

2. Biden begins to sanction Moscow for 'beginning of a Russian invasion' of Ukraine. (2022, February 23). ABC News. Retrieved from https://abcnews.go.com/Politics/bidens-threat-white-house-grapples-sanction-russia/story?id=83041555

3. China’s 2022 trade with Russia hit record $190 billion: Report. (2023, January 13). Al Arabiya. Retrieved from https://english.alarabiya.net/News/world/2023/01/13/China-s-2022-trade-with-Russia-hit-record-190-billion-Report

4. Over 10,000 Polish mercenaries take part in hostilities in Ukraine. (2022, December 28). Pravda. Retrieved from https://english.pravda.ru/news/hotspots/155316-poles_ukraine/

5. Preparing for victory: A long-haul strategy to help Ukraine win the war against Russia—and secure the peace. (2022, November 30). Atlantic Council. Retrieved from https://www.atlanticcouncil.org/content-series/atlantic-council-strategy-paper-series/preparing-for-victory-a-long-haul-strategy-to-help-ukraine-win-the-war-against-russia-and-secure-the-peace/

6. Russia-Ukraine conflict ‘could further escalate in 2023；’ negotiation impossible before ‘key change in battlefield’. (2022, December 26). Global Times. Retrieved from https://www.globaltimes.cn/page/202212/1282669.shtml

7. The U.K. Is Giving Ukraine Hundreds Of Armored Vehicles. Russia Has A Plan For Wrecking Them. (2023, January 16). Forbes. Retrieved from https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2023/01/16/the-uk-is-giving-ukraine-hundreds-of-armored-vehicles-russia-has-a-plan-for-wrecking-them/?sh=14db77e52800

8. The White House. (2022, October 11). National Security Strategy 2022. Retrieved from https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2022/10/Biden-Harris-Administrations-National-Security-Strategy-10.2022.pdf

9. Top Russian official warns of ‘global tragedy’ if allies send Ukraine new weapons. (2023, January 22). New York Post. Retrieved from https://nypost.com/2023/01/22/vyacheslav-volodin-issues-warning-to-allies-giving-weapons-to-ukraine/

10. Ukraine ready to accept neutral, non-nuclear status. (2022, March 29). Pravda. Retrieved from https://english.pravda.ru/news/world/150894-russia_ukraine_talks/

11. (Zelensky addresses joint meeting of Congress. (2022, December 21). CNN. Retrieved from https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-12-21-22/index.html)

-----------------------

ปฐมบทศึกยูเครน ยุทธศาสตร์นาโตขยายตัว

ไม่ว่าจะอธิบายต้นเหตุศึกยูเครนด้วยแนวทางใด ชาติมหาอำนาจมั่นคงมั่งคั่งขึ้นบนความสูญเสียของยูเครน ยูเครนเป็นแค่เหยื่อที่ต้องถูกทำลาย

            เดิมยูเครนเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต เมื่อสิ้นระบอบสังคมนิยมคอมมิวนิสต์หลายประเทศที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียตแยกตัวออกเป็นรัฐอธิปไตย ยูเครนเป็นหนึ่งในนั้น เป็นประชาธิปไตยเกิดใหม่ ประชาชนขาดความรู้ความเข้าใจ การเมืองอ่อนแอ อำนาจปกครองกระจุกตัวอยู่ในคนไม่กี่กลุ่ม

            ช่วงปี 2013-14 ฝ่ายการเมืองแย่งชิงกันอย่างหนัก ฝ่ายหนึ่งอิงชาติตะวันตก อีกฝ่ายรัสเซียให้การสนับสนุน ปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2014 ประธานาธิบดีวิคเตอร์ ยานูโควิช (Viktor Yanukovych) หนีออกจากประเทศ นับจากนั้นเป็นต้นมารัฐบาลใหม่อิงชาติตะวันตก

รัฐบาลยูเครนที่ไม่เป็นตัวของตัวเอง :

            พฤษภาคม 2019 นายโวโลดิเมียร์ เซเลนสกี (Volodymyr Zelenskiy) นักแสดงตลกผู้ไม่เคยทำงานการเมืองมาก่อนชนะเลือกตั้ง จากการหาเสียงเน้นต่อต้านทุจริตทางการเมือง ต่อต้านกลุ่มการเมืองที่ครอบงำประเทศ สัญญาให้ประชาชนมีอำนาจการเมืองการปกครอง ยุติความขัดแย้งภายในประเทศ นักวิเคราะห์บางคนชี้ว่าเหตุที่ชนะเพราะชาวยูเครนเบื่อหน่ายนักการเมืองไม่ว่ามาจากขั้วใด

            เซเลนสกีที่นิยมตะวันตกแสดงตัวอย่างรวดเร็วเมื่อดำเนินนโยบายใกล้ชิดอียู ร้องขอเป็นสมาชิกนาโต แม้รัสเซียจะเตือนซ้ำแล้วซ้ำอีก ระดมกองทัพนับแสนซ้อมรบใกล้ชายแดน ชาติตะวันตกเตือนเช่นกันว่ารัสเซียอาจส่งกองทัพบุกยูเครนแต่เซเลนสกีไม่ฟัง ในที่สุด 24 กุมภาพันธ์ปีก่อนกองทัพรัสเซียบุกข้ามพรมแดน รัฐบาลสหรัฐกับพวกเริ่มส่งความช่วยเหลือทางทหารและอื่นๆ แก่ยูเครน

            ปลายเดือนธันวาคม 2022 เซอร์เกย์ ลาฟรอฟ (Sergei Lavrov) รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศรัสเซียกล่าวว่า “พฤติกรรมร่วมของพวกตะวันตกกับหุ่นเชิดเซเลนสกี (puppet Zelensky) ตอกย้ำลักษณะวิกฤตยูเครนที่เป็นเหมือนกันทั่วโลก”

            ไม่ว่าจริงหรือเท็จ รัสเซียคิดว่าเซเลนสกีเป็นแค่ “หุ่นเชิด” เท่านั้น

ยุทธศาสตร์นาโตขยายตัว เส้นต้องห้ามของปูติน :

            พร้อมกับการล่มสลายของสหภาพโซเวียต ชาติตะวันตกดำเนินยุทธศาสตร์นาโตขยายตัว (NATO Enlargement, NATO expansion) รวบรวมประเทศที่แตกออกเข้าเป็นสมาชิก ชี้ว่าการรับสมาชิกใหม่จะยิ่งทำให้มั่นคง เพราะสมาชิกจะทำไม่สงครามต่อกันและหวังว่ารัสเซียจะเป็นสมาชิกด้วย

            เมษายน 2014 ลาฟรอฟกล่าวว่ารัสเซียอยากได้ระบบความมั่นคงที่ทุกประเทศในยุโรป-แอตแลนติกเท่าเทียมกันและไม่แบ่งฝักแบ่งฝ่าย แต่ชาติตะวันตก “ขยายสมาชิกภาพนาโต สร้างพันธมิตรทางทหารขยายตัวมาทางตะวันออก”

            ตามมุมมองของรัสเซียยุทธศาสตร์ดังกล่าวคือการจำกัดอิทธิพลของตนในยุโรป ประเทศที่เคยเป็นพวกถูกดึงเข้านาโต ตีความว่าการเป็นสมาชิกนาโตหมายถึงการอยู่ใต้อำนาจของรัฐบาลสหรัฐ พูดง่ายๆ นาโตคือกลุ่มประเทศที่อยู่ใต้อิทธิพลทางทหารของสหรัฐนั่นเอง

            รัฐบาลสหรัฐเอ่ยถึงภัยคุกคามจากรัสเซียอยู่เสมอ คำถามคือรัสเซียเป็นภัยคุกคามมากถึงขั้นนั้นจริงหรือ อะไรคือเป้าหมายที่แท้จริงที่พยายามรับสมาชิกเพิ่ม Benjamin Schwarz ชี้ว่าเป็นนโยบายที่สหรัฐต้องการขยายอิทธิพลตนเองมากกว่า ต้องการขยายไปถึงประเทศที่พรมแดนติดรัสเซีย

            Ronald Steel อธิบายว่าคือพยายามรักษาความเป็นเจ้า ยิ่งสหรัฐถดถอยยิ่งต้องพยายามกระชับอำนาจ รัฐบาลสหรัฐไม่ว่าชุดใดจะต้องทำบางอย่างเพื่อรักษาความเป็นเจ้าของตนไว้ และเนื่องจากอิทธิพลของสหรัฐต่อยุโรปตะวันตกลดลงเรื่อยๆ จึงพยายามเข้าแทรกด้วยการมีอิทธิพลต่อสมาชิกนาโตใหม่ ผลคือนาโตแยกออกเป็น 2 ฝ่าย (สมาชิกจากยุโรปตะวันตกมีความเป็นตัวของตัวเองมากกว่ายุโรปตะวันออก)

            ภายใต้แนวคิดนี้รัฐบาลสหรัฐจะไม่หยุดยุทธศาสตร์นาโตขยายตัว ศึกยูเครนในยามนี้เป็นเครื่องมือกระชับอำนาจดังกล่าว

            รัฐบาลรัสเซียประกาศมานานแล้วว่ายูเครนต้องไม่เป็นสมาชิกนาโต เป็นเส้นต้องห้าม (redline) ตามยุทธศาสตร์ป้องกันประเทศของรัสเซียที่จะมีแนวรัฐกันชน (buffer state)

            รัฐมนตรีลาฟรอฟชี้ว่ารัสเซียกับยูเครนมีแนวพรมแดนยาว 2,259 กิโลเมตร เป็นพรมแดนทางบก 1,974 กิโลเมตรและอีก 321 กิโลเมตรเป็นพรมแดนทางทะเล หากยูเครนเป็นสมาชิกนาโต การเผชิญหน้าทางทหารย่อมเกิดขึ้น ทั้ง 2 ฝ่ายจะต้องส่งทหารเข้าประจำการตามแนวพรมแดน สร้างความตึงเครียด รัสเซียจะไม่ยอมให้เกิดเรื่องทำนองนี้

            แต่รัฐบาลเซเลนสกียืนกรานขอเป็นสมาชิกนาโต เป็นแนวทางอธิบายแบบหนึ่งว่าทำไมในที่สุดกองทัพรัสเซียบุกเข้ายูเครน

            Mason Clark นำเสนอว่านับจากเริ่มศตวรรษที่ 21 รัสเซียได้ทำและกำลังทำสงครามไฮบริดกับสหรัฐ พร้อมกับที่รัสเซียปรับปรุงกองทัพและอุปกรณ์เครื่องมือต่างๆ สำหรับสงครามนี้

            Ralph D. Thiele อธิบายว่ารัสเซียต้องการยูเครนมานานแล้ว เปิดฉากทำสงครามไฮบริดต่อยูเครนด้วยการส่งอาวุธให้กองกำลังท้องถิ่นที่ต่อต้านรัฐบาลยูเครน ส่งทหารรับจ้างไปช่วยก่อเหตุร้าย ทำลายเศรษฐกิจท้องถิ่น ทำให้ระบบของรัฐบาลกลางไม่ทำงาน ทำสงครามข้อมูลข่าวสาร คนยูเครนจำนวนมากหนีออกจากพื้นที่

            ไม่ว่าจะใช้มุมมองจากนาโตหรือรัสเซียข้อสรุปประการหนึ่งที่แน่นอนคือทั้ง 2 ฝ่ายต่างหวังมีอิทธิพลต่อยูเครน จนรัฐบาลยูเครนไม่เป็นตัวของตัวเอง เป็นพัฒนาการตั้งแต่ยูเครนแยกตัวเป็นอิสระเมื่อ 3 ทศวรรษก่อน เป็นสมรภูมิการแข่งขันช่วงชิงระหว่างมหาอำนาจที่ดำเนินมาอย่างยาวนาน ในที่สุดเป็นเหตุให้รัสเซียส่งกองทัพบุกยูเครน

            ศึกยูเครนรอบนี้อาจตีความว่าคือภาค 2 ของสถานการณ์เมื่อปี 2014 ที่รัสเซียยึดไครเมีย เป้าหมายหลักเหมือนเดิมคือยูเครนต้องไม่เป็นเครื่องมือของนาโตที่คุกคามตน

            คำอธิบายอีกแบบที่รัฐบาลปูตินใช้คือเป็นปฏิบัติการพิเศษทางทหารเพื่อหยุดสงครามในดอนบัส (Donbass)

            มกราคม 2023 ประธานาธิบดีปูตินย้ำอีกครั้งว่าตั้งแต่ปี 2014 เป็นต้นมาเกิดความเป็นปรปักษ์อย่างแรงในสาธารณรัฐประชาชนโดเนตสค์ (Donetsk People's Republic) กับสาธารณรัฐประชาชนลูฮันสค์ (Luhansk People's Republic) ฝ่ายตรงข้ามใช้อาวุธสงครามทั้งเครื่องบินรถถังโจมตีชนเชื้อสายรัสเซียนที่อยู่ใน 2 พื้นที่นี้ รัสเซียพยายามใช้สันติวิธีแล้วแต่กลายเป็นว่าโดนหลอก เป็นที่มาของปฏิบัติการพิเศษทางทหารเพื่อหยุดสงครามในพื้นที่ดังกล่าว (ทั้งโดเนตสค์กับลูฮันสค์ต่างเป็นส่วนหนึ่งของดอนบัส)

            มุมมองจากรัฐบาลปูตินคือเข้าไปปกป้องชนชาวรัสเซียนที่อยู่ในดอนบัส

ยุทธศาสตร์ทำลายรัสเซีย จัดระเบียบโลกใหม่ :

            ศึกยูเครนมองได้หลายกรอบ อาจตีความว่าหวังทำลายรัสเซียหรือทำให้รัสเซียอ่อนกำลัง ตีความว่ารัฐบาลสหรัฐกำลังกระชับอำนาจของตนในนาโต (สังเกตว่าสงครามยูเครนทำให้นาโตผนึกกำลังกันโดยมีสหรัฐเป็นแกนนำ) กรอบที่กว้างที่สุดคือเป็นส่วนหนึ่งของการจัดระเบียบโลก

            เซอร์เกย์ ลาฟรอฟ รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศรัสเซียกล่าวว่า “เป้าหมายทางยุทธศาสตร์ของสหรัฐกับพันธมิตรนาโตคือเอาชนะรัสเซียโดยใช้สนามรบเป็นกลไกบั่นทอนหรือทำลายประเทศของเรา” อีกทั้งเป็นแผนการของรัฐบาลสหรัฐที่ต้องการทำลายความสัมพันธ์ระหว่างรัสเซียกับยุโรปและทำให้ชาติยุโรปเหล่านั้นขึ้นตรงกับอเมริกามากขึ้น

            กลางเดือนมกราคม 2023 Dmitry Medvedev รองหัวหน้าสภาความมั่นคงรัสเซีย (deputy head of Russia’s security council) กล่าวว่า “ไม่ต้องสงสัยเลยศัตรูของเราจะพยายามบั่นทอนหรือทำลายเรา”

            ถ้าตีความในกรอบกว้างศึกนี้ไม่ใช่ความขัดแย้งของยูเครนกับรัสเซีย ไม่ใช่ปฏิบัติการพิเศษทางทหารในดอนบัสเท่านั้น ถ้าอธิบายเชิงตั้งรับรัสเซียหวังหยุดยุทธศาสตร์นาโตขยายตัว ศึกยูเครนเป็นคำเตือนแก่นาโตว่ารัสเซียจะทำอย่างไรหากนาโตยังคุกคามรัสเซีย

            ประเด็นที่ควรตอกย้ำคือนับจากยูเครนแยกตัวออกจากสหภาพโซเวียตกลายเป็นรัฐประชาธิปไตย พวกนักการเมืองพยายามแบ่งแยกประชาชน เกิดความเป็นขั้วอย่างรุนแรง ทั้งนี้ชาติมหาอำนาจร่วมผสมโรงได้ประโยชน์จากการแตกแยกของคนยูเครน สามารถดึงฝ่ายการเมืองให้อยู่กับตนเกิดรัฐบาลที่อิงตะวันตกหรืออิงรัสเซีย ในที่สุดได้รัฐบาลเซเลนสกีที่ไม่ยอมถอนคำร้องขอเป็นสมาชิกนาโตจนกลายเป็นสงครามดังที่เป็นอยู่ ชาติมหาอำนาจต่างได้ผลประโยชน์มากมาย กล่าวได้ว่าชาติมหาอำนาจมั่นคงมั่งคั่งขึ้นบนความสูญเสียของยูเครน

            ยูเครนเป็นแค่เหยื่อที่ต้องถูกทำลาย

5 กุมภาพันธ์ 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 27 ฉบับที่ 9580 วันอาทิตย์ที่ 5 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2566)

--------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง :

สงครามไฮบริดกับระเบียบโลกใหม่ในมุมมองรัสเซีย

สงครามยูเครนไม่ใช่เรื่องระหว่างยูเครนกับรัสเซีย แต่เป็นการต่อสู้แข่งขันระหว่างมหาอำนาจ เงินเฟ้อที่เกิดกับทุกประเทศ สินค้าขึ้นราคาแพงทั้งแผ่นดินเป็นส่วนหนึ่งของสงคราม

บรรณานุกรม :

1. Biden to speak with Putin on Thursday at Russian leader's request. (2021, December 30). CNN. Retrieved from https://edition.cnn.com/2021/12/29/politics/biden-putin-call/index.html

2. Bobkin, Nikolai. (2014, April 9). The US Hits the Red Line in its Confrontation with Russia. FNA. Retrieved from http://english.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13930116000817

3. Carpenter, Ted Galen., Conry, Barbara. (1998). NATO Enlargement: Illusions and Reality. USA: Cato Institute.

4. Clark, Mason. (2020, September). RUSSIAN HYBRID WARFARE. Retrieved from https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Hybrid%20Warfare%20ISW%20Report%202020.pdf

5. Dane, Felix (ed.). (2015). World Politics of Security. Brazil: Konrad Adenauer Stiftung.

6. Lavrov: Russia has no desire to continue sanctions war. (2014, September 28). ITAR-TASS. Retrieved from http://en.itar-tass.com/russia/751720

7. Marsden, Chris. (2014, April 9). U.S. Hypocrisy Over Ukraine: Accusing Russia of Illegally Trying to Destabilize a Sovereign State. Global Research. Retrieved from http://www.globalresearch.ca/u-s-hypocrisy-over-ukraine-accusing-russia-of-illegally-trying-to-destabilize-a-sovereign-state/5377246

8. Putin: The point of the special military operation is to stop the war in Donbass. (2023, January 18). Pravda. Retrieved from https://english.pravda.ru/world/155458-russia_nato_war/

9. Top Russian official warns of ‘global tragedy’ if allies send Ukraine new weapons. (2023, January 22). New York Post. Retrieved from https://nypost.com/2023/01/22/vyacheslav-volodin-issues-warning-to-allies-giving-weapons-to-ukraine/

10. US, NATO seeking Russia’s defeat on battlefield — Lavrov. (2022, December 27). TASS. Retrieved from https://tass.com/politics/1556211

-----------------------

Global Risk Report 2023: มหันตภัยโลก

ความเป็นไปของธรรมชาติสัมพันธ์กับความมั่นคงแห่งชาติ การหยุดโลกร้อนกับการอยู่เย็นเป็นสุขเป็นเรื่องเดียวกัน

            ทุกปีเดือนมกราคมคนดังคนเก่งคนมีอำนาจของโลกหลายพันคนจะไปรวมตัวที่งาน World Economic Forum ณ เมืองดาวอส สวิตเซอร์แลนด์ Global Risk Report เป็นรายงานที่จัดทำขึ้นสำหรับงานดังกล่าว ฉบับล่าสุด Global Risk Report 2023 มีสาระสำคัญดังนี้

วิกฤตวันนี้ 2023-2025 :

            5 วิกฤตร้ายแรงในยามนี้และในระยะสั้นได้แก่ วิกฤตอุปทานพลังงาน วิกฤตค่าครองชีพ เงินเฟ้อพุ่ง วิกฤตอุปทานอาหาร การโจมตีโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางไซเบอร์ ปัญหารองลงมา เช่น ลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นศูนย์ไม่เป็นไปตามเป้า การใช้นโยบายเศรษฐกิจเป็นอาวุธ สิทธิมนุษยชนแย่ลง วิกฤตหนี้ ปัญหาห่วงโซ่อุปทานกลุ่ม non-food ผลกระทบจากสงครามยูเครน ภูมิรัฐศาสตร์โลกเปลี่ยนแปลง ความขัดแย้งเชิงอุดมการณ์ทวีความรุนแรง

            วิกฤตค่าครองชีพ : ผลจากโรคระบาดโควิด-19 เงินเฟ้อพุ่ง หมวดอาหารกับพลังงานแพงขึ้นอย่างรวดเร็ว ราว 30 ประเทศระงับส่งออกสินค้าบางตัวเพื่อสกัดการขึ้นราคาภายในประเทศ ปัญหาสินค้าแพงจะหนักสุดในอีก 2 ปีข้างหน้าก่อนคลายตัว อาจเป็นต้นเหตุความวุ่นวายในบางประเทศ การเมืองไม่มั่นคง หากราคาพลังงานกับอาหารไม่ลดลงจะกดดันให้คงอัตราดอกเบี้ยระดับสูงอีกนาน กระทบเป็นลูกโซ่ต่อระบบเศรษฐกิจ หนี้สินครัวเรือนจะสูงขึ้นต่อไป คนเกษียณอายุที่กินบำนาญจะพบว่าค่าเงินร่อยหรอ

            ปีที่แล้ว (2022) มีการชุมนุมประท้วงน้ำมันแพงใน 92 ประเทศ บางกรณีรุนแรงมีผู้เสียชีวิต บางประเทศกระทบต่อความมั่นคงภายในรุนแรง เช่น โซมาเลีย ซูดาน ซูดานใต้และซีเรีย ส่วนประเทศที่การเมืองไร้เสถียรภาพเพราะอาหารแพง หนี้ท่วมประเทศ ได้แก่ ตูนิเซีย กานา ปากีสถาน อียิปต์และเลบานอน

            เศรษฐกิจขาลง : ทุกประเทศพยายามบริหารจัดการเศรษฐกิจ ภาคเอกชนดิ้นรนหาทางสู้ สถานการณ์จึงดีขึ้นแต่อาจเข้าสู่ภาวะเศรษฐกิจอ่อนแอนาน เงินเฟ้อทรงตัวในระดับสูง สหรัฐเงินเฟ้อสูงสุดที่ 9% แต่บางประเทศเช่นอาร์เจนตินากับตุรเคียไปถึง 80% IMF คาดว่าเงินเฟ้อโลกปีนี้ (2023) อยู่ที่ 6.5% ปีหน้า 4.1%

            หนี้สาธารณะ : คาดว่าปีนี้ 1 ใน 3 ของประเทศทั่วโลกจะเผชิญภาวะเศรษฐกิจถดถอยเชิงเทคนิค การทำให้เศรษฐกิจขยายตัวเป็นงานหนัก เศรษฐกิจหลายประเทศจะหยุดชะงัก หนี้สาธารณะจะเป็นปัญหาระดับโลก ศรีลังกาเป็นตัวอย่างที่เลวร้ายจนรัฐบาลกับระบบเศรษฐกิจล่มสลาย คาดว่า 2 ปีหน้าจะมีประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่วิกฤตตามแบบศรีลังกา

            ภูมิเศรษฐศาสตร์ : การเผชิญหน้าทางภูมิเศรษฐศาสตร์จะดำเนินต่อเนื่องอีกอย่างน้อย 2 ปี เกิดสงครามการค้า เอเชียตะวันออกกับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นภูมิภาคที่น่าจับตา ต้องระวังสงครามเศรษฐกิจขยายตัว กีดกันการค้าด้วยเหตุผลความมั่นคง ความเป็นพันธมิตรการค้าจะอ่อนแอลงเพราะจะปกป้องเศรษฐกิจตัวเอง

            ความตึงเครียดจากภูมิรัฐศาสตร์และการให้ความสำคัญกับความมั่นคงล้วนมีค่าใช้จ่าย ยุทธศาสตร์มุ่งค้าขายกับพวกเดียวกันกระทบต่อการค้าการลงทุน การกีดกันเทคโนโลยี ระบบการเงิน การเกษตร การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ฯลฯ ทุกอย่างมีผล ราคาสินค้าบริการจะสูงขึ้น

            การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ : แม้โลกจะพยายามแก้ปัญหากว่า 30 ปีแล้ว ความพยายามขับเคลื่อนยังต้องทำต่อไป เรื่องแรกที่ต้องทำคือชี้ว่าโลกตกอยู่ในความเสี่ยงมากแค่ไหน ทุกวันนี้ระดับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ มีเทนและไนตรัสออกไซด์ล้วนเพิ่มสูงสุดเป็นประวัติการณ์ ที่ตั้งเป้าว่าจะไม่ให้อุณภูมิโลกสูงขึ้น 1.5 องศาเซลเซียสจึงไม่น่าจะทำได้

            การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นภัยคุกคามระดับโลกและโลกเตรียมตัวรับมือน้อยที่สุดเมื่อเทียบกับความเสี่ยงอื่นๆ นักวิทยาศาสตร์กับฝ่ายการเมืองตกลงกันไม่ได้ว่าจะเอาอย่างไร ความเสียหายที่เกิดจากโลกร้อนเป็นแรงกดดันทางบวกดังจะเห็นว่าหลายประเทศเน้นใช้พลังงานสะอาด รวมความแล้วแม้หลายประเทศมีนโยบายแก้ปัญหาโลกร้อนแต่โดยรวมยังทำน้อยเกินไป ความต้องการทางเศรษฐกิจการเมืองระยะสั้นยังเป็นแรงชี้นำสำคัญที่สุด

            ในอีกปีสองปีข้างหน้าสภาพอากาศแปรปรวนรุนแรงจะเป็นความเสี่ยงอันดับ 2 ทั้งน้ำท่วม คลื่นความร้อนสูง ภัยแล้งจะพบถี่ขึ้นรุนแรงขึ้น การปรับตัวเป็นเรื่องเร่งด่วนเพื่อลดความสูญเสีย รัฐควรเพิ่มงบประมาณเพื่อการปรับตัวดังกล่าว ความล่าช้าจะยิ่งเพิ่มต้นทุน

            สังคมแตกแยกแบ่งฝักแบ่งฝ่าย : ไม่ความเท่าเทียมเป็นความท้าทายทั้งต่อระบบประชาธิปไตยกับอำนาจนิยม ความไม่เท่าเทียมทางเศรษฐกิจกับความไม่เท่าเทียมทางสังคมเป็นประเด็นการเมือง ความไม่เท่าเทียมรูปแบบอื่นๆ อีก เช่น ความไม่เท่าเทียมเพราะเป็นต่างด้าวอพยพ ความไม่เท่าเทียมทางเพศ สิทธิอนามัยเจริญพันธุ์ เชื้อชาติ ศาสนา เหล่านี้กำลังเป็นประเด็นทั่วโลก ก่อความวุ่นวายไม่จบสิ้น

            ข่าวสารกับข่าวปลอม : สังคมแตกแยกเป็นขั้วมักมีปัญหาข่าวปลอมระบาด ผู้คนไม่เชื่อถือข้อมูล ไม่เชื่อถือระบบการเมือง กลุ่มสุดโต่งหัวรุนแรงเกิดขึ้นพร้อมข่าวปลอม พรรคการเมืองทั้งแบบขวาจัดกับซ้ายจัดได้รับความนิยม เทคโนโลยีสมัยใหม่ช่วยผลิตและกระจายข่าวปลอม สร้างเรื่องเท็จด้วยการตัดต่อภาพและเสียงอย่างแนบเนียน

            บางกรณีสังคมแตกแยกเพราะการแข่งขันทางการเมืองโดยแท้ พวกชนชั้นนำสร้างความแตกแยกนี้ เกิดเป็นปมที่ยากจะแก้ไข ภาวะเศรษฐกิจอ่อนแอที่จะเกิดขึ้นในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าจะส่งเสริมให้แตกแยก ต่างฝ่ายต่างมีกลุ่มหัวรุนแรงของตน ก่อความรุนแรงทางการเมือง อาชญากรรมที่มาจากความเกลียดชัง (hate crimes) ขั้นรุนแรงที่สุดคือเกิดสงครามกลางเมือง

มหันตภัย 10 ปีข้างหน้า :

            นอกจากมองระยะสั้น Global Risk Report ยังมองไปถึงปี 2033 ระบุความเสี่ยงสำคัญ 10 ประการ ได้แก่ ไม่สามารถบรรเทาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (ไม่สามารถหยุดโลกร้อน) ไม่สามารถปรับตัวตามการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เกิดภัยธรรมชาติและสภาพภูมิอากาศแปรปรวนรุนแรง สูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ ผู้คนอพยพย้ายถิ่นโดยไม่สมัครใจ (สังเกตว่าความเสี่ยงร้ายแรง 5 ข้อแรกเป็นเรื่องโลกร้อนทั้งสิ้น)

            ต่อจาก 5 ข้อแรกคือวิกฤตทรัพยากรธรรมชาติ สังคมแตกแยกแบ่งฝักแบ่งฝ่าย อาชญากรรมไซเบอร์ระบาด การเผชิญหน้าทางภูมิเศรษฐศาสตร์ สิ่งแวดล้อมถูกทำลายเป็นวงกว้าง

            หัวข้อนี้ให้ความเข้าใจว่าในอีก 10 ข้างหน้าภาวะโลกร้อนเป็นความเสี่ยงอันดับแรก และไม่คิดว่าโลกจะแก้ไขได้ดี 

ความสัมพันธ์แบบองค์รวม :

            รายงานของ World Economic Forum ฉบับนี้สรุปภาพความสัมพันธ์ผลกระทบแบบองค์รวม ภาพที่นำเสนอแสดงข้อสรุปบางส่วน ถ้าอธิบายโดยเอาสิ่งแวดล้อมเป็นตัวตั้ง วงกลมสีเขียว 6 ก้อนทางขวามือคือประเด็นสิ่งแวดล้อม ตั้งแต่สิ่งแวดล้อมถูกทำลาย ไม่สามารถลดการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ ฯลฯ ผลลัพธ์สุดท้ายคือผู้คนจะอพยพออกจากพื้นที่ (วงกลมสีแดงตรงกลาง - เนื่องจากอยู่ไม่ได้เพราะภัยพิบัติหรืออดอยาก) การอพยพย้ายถิ่นจำนวนมากส่งผลกระทบหลายด้าน ที่สำคัญคือเกิดความขัดแย้งระหว่างประเทศ (เมื่อผู้อพยพข้ามแดน) กระทบห่วงโซ่อุปทาน (จินตนาการว่าผู้คนจากเมืองหลวงกับจังหวัดโดยรอบย้ายออกจากพื้นที่ เกิดผลกระทบตั้งแต่ระดับประเทศจนถึงระดับโลก) ร้ายแรงที่สุดคือรัฐล่มสลาย (วงกลมสีส้มใหญ่ทางซ้ายสุด)

            แผนภาพนี้ให้ความเข้าใจว่าทุกสิ่งสัมพันธ์กัน ลำพังไม่สามารถหยุดโลกร้อน (ถ้าเอ่ยเรื่องนี้ข้อเดียว ยังไม่พูดถึงความเสี่ยงอื่นๆ) จะกระทบทั้งประเทศทั้งโลกตั้งแต่เบาจนถึงหนัก

            โลกกำลังเผชิญวิกฤตพร้อมกันหลายอย่าง คาดว่าปี 2030 จะมีประชากร 8,500 ล้านคน ต้องการอาหาร น้ำ แร่สำคัญหลายชนิดจำนวนมาก งานวิจัยชิ้นหนึ่งชี้ว่าอุปสงค์กับอุปทานน้ำต่างกันถึง 40% ความต้องการพลังงานหมุนเวียนจำนวนมหาศาลทำให้แร่บางอย่างเป็นของหายาก

            Global Risk Report 2023 ชี้ให้ตระหนักถึงอนาคตที่ไม่ต้องรอนานนัก ความเป็นไปของธรรมชาติสัมพันธ์กับเศรษฐกิจสังคมการเมือง ความมั่นคงแห่งชาติ การหยุดโลกร้อนกับการอยู่เย็นเป็นสุขเป็นเรื่องเดียวกัน

29 มกราคม 2023

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 27 ฉบับที่ 9573 วันอาทิตย์ที่ 29 มกราคม พ.ศ. 2566)