จุดยืนของจีนชัดเจนไม่เปลี่ยนแปลง ไต้หวันประกาศเอกราชคือขอแบ่งแยกดินแดน จีนจะส่งกองทัพบุกโค่นล้มรัฐบาลไต้หวัน ยึดดินแดนกลับคืน ไม่ปล่อยให้ไต้หวันเป็นเช่นปัจจุบันอีก

หากจะเข้าใจความสัมพันธ์จีน-ไต้หวันต้องย้อนกลับไปหาอดีต เดิมจีนนั้นเป็นจีนเดียว ไต้หวันเป็นเกาะแห่งหนึ่งที่ห่างไกลจากรัฐบาลกลาง (อาณาจักรจีนใหญ่มาก ไต้หวันที่เป็นเกาะห่างไกลจึงไม่ค่อยอยู่ในสายตาของรัฐบาล แต่มีการแต่งตั้งผู้ปกครองดูแลไต้หวัน)

ต้นศตวรรษที่ 20 เป็นช่วงเวลาแห่งความขมขื่นของจีน ทั้งโดนรุกรานจากพวกล่าอาณานิคม จากกองทัพญี่ปุ่นและคนจีนสู้กันเอง กองทัพปลดปล่อยประชาชนของพรรคคอมมิวนิสต์ทำสงครามกับกองทัพของสาธารณรัฐจีนและญี่ปุ่น สามารถยึดครองแผ่นดินใหญ่และเกาะต่างๆ ประกาศสถาปนาประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน รวมจีนทั้งหมดเข้าด้วยกันเป็นจีนเดียว พวกชาตินิยมจีนต่อสู้กับพวกคอมมิวนิสต์อย่างหนักแต่พ่ายแพ้ กองทัพเจียงไคเช็คถอยร่นมาปักหลักที่ไต้หวัน สังเกตว่า การรบระหว่างพรรคคอมมิวนิสต์จีนกับกองทัพเจียงไคเช็คยังไม่จบ

ในเชิงกฎหมายระหว่างประเทศเกิดสาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) ก่อนสาธารณรัฐประชาชนจีน (จีน) คือเกิดสาธารณรัฐจีนเมื่อค.ศ.1912 และสหประชาชาติรับรองความเป็นประเทศจนถึงค.ศ.1949 เมื่อสหประชาชาติรับรองสาธารณรัฐประชาชนจีน (จีน) จึงเป็น “ประเทศ” ที่ถูกต้องชอบธรรมภายใต้สหประชาชาติ

สหรัฐรับรองจีนแทนไต้หวัน:

เดิมรัฐบาลสหรัฐสนับสนุนสาธารณรัฐจีนเป็นประเทศ (ไต้หวัน-พวกชาตินิยม) แต่หลังจากประธานาธิบดีริชาร์ด นิกสัน (Richard Nixon) เยือนจีนเมื่อ 1972 สหรัฐเริ่มหันมาเอาใจจีนมากขึ้น รัฐบาลนิกสันกับรัฐบาลจีนลงนามในแถลงการณ์ร่วมสหรัฐ-จีน (U.S.–China joint communiqué) เนื้อหาตอนหนึ่งระบุว่า สหรัฐยอมรับว่า “จีนทั้ง 2 ฝั่งของช่องแคบไต้หวันเป็นจีนเดียว และไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีน”

ต่อมารัฐบาลสมัยจิมมี คาร์เตอร์ (Jimmy Carter) ประกาศว่าสาธารณรัฐประชาชนจีนคือ “รัฐบาลจีนหนึ่งเดียวที่ถูกต้องตามกฎหมาย” ตัดความสัมพันธ์ทางการทูตกับไต้หวันในปี 1979 ทุกวันนี้ไม่มีสถานทูตไต้หวันในสหรัฐและไม่มีสถานทูตสหรัฐในไต้หวัน

นอกจากนี้สหรัฐยกเลิกสนธิสัญญาความมั่นคงกับไต้หวัน (Mutual Defense Treaty) เปลี่ยนเป็น Taiwan Relations Act มีใจความสำคัญว่าสหรัฐยังจะขายอาวุธแก่ไต้หวันเพื่อการป้องกันตนเอง จะปกป้องไต้หวันแม้ปราศจากสนธิสัญญาเป็นทางการ

ไต้หวันปัจจุบัน “ไม่เป็นประเทศภายใต้สหประชาชาติ” แต่มีบางประเทศที่ยอมรับไต้หวันในฐานะประเทศตามกฎหมายของตน ทั้งนี้จำนวนผู้ยอมรับลดลงเรื่อยๆ ล่าสุดมกราคม 2024 ประเทศนาอูรู (Nauru) ในโอเชียเนียตัดสัมพันธ์ไต้หวัน หันมาเป็นมิตรกับจีน

นับจากพรรคประชาธิปไตยก้าวหน้า (Democratic Progressive Party: DPP) เข้าบริหารประเทศเมื่อปี 2016 หลายประเทศได้ตัดสัมพันธ์ทางการทูตกับไต้หวัน เหลือเพียง 10 ประเทศที่ยังยอมรับไต้หวันในฐานะประเทศ ส่วนใหญ่เป็นประเทศเล็กๆ ไม่ค่อยเป็นที่รู้จักในแอฟริกา ลาตินอเมริกาและในมหาสมุทรแปซิฟิก แม้กระทั่งสหรัฐที่ให้ความช่วยเหลือมากมายก็ไม่ยอมรับไต้หวันในฐานะประเทศ

ไต้หวันจะโดนเทไหม:

เมื่อไล่ ชิงเต๋อ (Lai Ching-te) ชนะเลือกตั้งได้เป็นผู้นำไต้หวันคนใหม่ หลายคนคิดถึงสงครามระหว่างไต้หวันกับจีนตามการคาดการณ์ของฝ่ายสหรัฐที่คิดว่าจีนจะส่งกองทัพบุกไต้หวันในอีก 2-3 ปีข้างหน้า ถ้าเป็นเช่นนั้นจริงคำถามคือสหรัฐจะเข้าร่วมทำสงครามปกป้องไต้หวันหรือไม่

ผลโพลเมื่อมีนาคม 2022 ของ Taiwanese Public Opinion Foundation (TPOF) พบว่าคนไต้หวัน 10.5% เท่านั้นที่มั่นใจมากว่าสหรัฐจะปกป้องไต้หวัน 24% คิดว่าน่าจะช่วย 26.5% ไม่ค่อยเชื่อ และ 29.4% ไม่เชื่อเลย จะเห็นว่าคนไต้หวันน้อยกว่าครึ่งที่คิดว่ารัฐบาลสหรัฐจะปกป้อง เรื่องนี้มาจากฐานความคิดว่าถ้าสหรัฐปกป้องไต้หวันจะหมายถึง 2 มหาอำนาจรบกันโดยตรง อาจนำสู่สงครามนิวเคลียร์

พลังอำนาจทางทหาร:

มองฉากทัศน์สงครามง่ายๆ ข้อมูลจาก International Institute for Strategic Studies (IISS) ปี 2022 ระบุว่าไต้หวันมีทหารประจำการ 169,000 นาย กำลังพลสำรอง 1,660,000 นาย งบกลาโหมปี 2023 เท่ากับ 19,000 ล้านดอลลาร์ เครื่องบินรบรวม 474 ลำ ส่วนจีนมีทหารประจำการ 2,035,000 นาย กำลังพลสำรอง 510,000 นาย งบกลาโหมปี 2023 เท่ากับ 230,000 ล้านดอลลาร์ เครื่องบินรบรวม 2,921 ลำ

จีนมีขีปนาวุธน้อยใหญ่นับพันที่สามารถโจมตีฐานทัพไต้หวัน เป้าหมายทางยุทธศาสตร์ เป็นอาวุธที่น่าจะใช้ชุดแรก ต่อด้วยการปิดล้อมทางทหารทั้งทางอากาศกับทางเรือ ประกาศยิงเรือกับเครื่องบินทุกลำที่เข้าออกไต้หวัน เพียงเท่านี้ก็สร้างความเสียหายมหาศาล เศรษฐกิจพังทลาย เกิดความวุ่นวายทางการเมือง โดยที่จีนไม่ต้องยกพลขึ้นบกแค่ปิดล้อมไม่ให้เรือกับเครื่องบินเข้าออกเท่านั้น

จีนผลิตเครื่องบินเรือรบขีปนาวุธต่างๆ ด้วยตัวเองแต่ไต้หวันทำเช่นนั้นไม่ได้ อาวุธหลักจำพวกเครื่องบินรบ เรือรบหลัก ชิ้นส่วนสำคัญของขีปนาวุธไต้หวันต้องซื้อจากสหรัฐ ตามนโยบายการทหารที่ว่าประเทศผู้ผลิตอาวุธจะขายอาวุธของตนให้กับพันธมิตรหุ้นส่วนเท่านั้น ไม่ขายให้กับฝ่ายตรงข้ามเด็ดขาด การขายอาวุธเครื่องกระสุนมีความสำคัญไม่เพียงด้านการทหาร ยังสัมพันธ์กับการจัดระเบียบโลก การกระชับอำนาจในขั้วของตน อาวุธที่ซื้อใช้จากสหรัฐหากขาดกระสุน อะไหล่บำรุงจะกลายเป็นแค่เศษเหล็ก เป็นจุดอ่อนสำคัญของกองทัพไต้หวัน เมื่อรบไปสักพักอาวุธของไต้หวันจะทยอยใช้การไม่ได้ ขาดกระสุนขาดการซ่อมบำรุง (ไม่ต้องคิดเรื่องอาวุธพังเพราะโดนจีนทำลาย)

ตัดขาดการค้าการลงทุนหากทำสงคราม:

กระทรวงพาณิชย์จีนชี้ว่าการฟื้นความสัมพันธ์การค้าจีน-สหรัฐสู่ปกติคือหนทางดีที่สุดต่อทั้งสองประเทศ และเผยว่า 7 เดือนแรกปี 2023 เอกชนสหรัฐลงทุนในจีนเพิ่ม 25.5% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันปีก่อน ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจจะเดินหน้าต่อตราบเท่าที่ยังไม่รบกัน

ทางการจีนพูดชัดว่าการค้าการลงทุนทวิภาคีจะดำเนินต่อไป เว้นแต่มีการปะทะกันทางทหาร เป็นนโยบายที่สมเหตุผล (ถ้าเปิดฉากทำสงครามยังจะค้าขายกันอีกหรือ) เป็นคำเตือนถึงรัฐบาลสหรัฐว่าด้วยเหตุและผลจะเป็นเช่นนั้น กระทบต่อเศรษฐกิจทั้งคู่ รวมทั้งเศรษฐกิจโลกด้วย และเป็นการเตือนคนอเมริกันไม่ปล่อยให้รัฐบาลตนทำสงครามกับจีน เพราะคนอเมริกันทุกคนจะได้รับผลกระทบด้วยแม้การรบไม่เกิดที่บ้านของตน

ในทางการเมืองระหว่างประเทศ รัฐบาลจีนพูดเต็มปากเต็มคำกำลังปกป้องอธิปไตย จัดการพวกกบฏแบ่งแยกดินแดน ใครเข้ามายุ่งเท่ากับละเมิดอธิปไตย เป็นผู้รุกราน จีนต้องปกป้องตนเอง

ถ้าทหารอเมริกันรบจีนเพราะไต้หวันเท่ากับสหรัฐละเมิดนโยบายจีนเดียวแม้สหรัฐจะมีข้อตกลงปกป้องไต้หวันก็ตาม เพราะข้อตกลงระหว่างไต้หวันกับสหรัฐนั่นเป็นเรื่องของพวกเขา ไม่ว่ามีข้อตกลงหรือไม่ไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีนแน่นอน

สมมุติว่ารัฐบาลสหรัฐตัดสินใจทำสงครามกับจีน ในช่วงแรกแม้ไม่ใช้นิวเคลียร์แต่รบกันหนัก เกิดความสูญเสียมหาศาล เศรษฐกิจอเมริกันปั่นป่วนหนัก คนอเมริกันตกงานหลายล้านคน จะเป็นที่มาของคำถามว่า “ทำไมสหรัฐต้องหายนะหรือสูญเสียมหาศาลเพื่อคนไต้หวัน 23 ล้านคน” คนอเมริกันยอมเสียหายเพื่อปกป้องเสรีภาพประชาธิปไตยของไต้หวันหรือ

ประเด็น รัฐบาลสหรัฐพร้อมเสี่ยงทำสงครามกับจีนหรือไม่ เหมือนกับกรณียูเครนที่นาโตประกาศตั้งแต่ต้นว่าทหารนาโตจะไม่รบกับทหารรัสเซีย คราวนี้คือสหรัฐจะไม่รบกับจีนโดยตรงแต่ใช้ไต้หวันทำสงครามตัวแทน ดังที่นักวิชาการบางคิดว่าไต้หวันคือ “ยูเครนเอเชีย” ของรัฐบาลอเมริกัน ด้วยแนวคิดนี้สหรัฐจะไม่เข้ารบโดยตรงเด็ดขาด ไต้หวันอาจมีสภาพคล้ายยูเครนที่รบกับรัสเซียในตอนนี้

ท้ายที่สุดหากความขัดแย้งบานปลายเรื่อยๆ จะนำสู่ประเด็นสงครามนิวเคลียร์ มีคำถามว่ารัฐบาลสหรัฐจะยอมให้ประเทศพังพินาศด้วยนิวเคลียร์เพื่อปกป้องไต้หวัน สหรัฐจะยอมให้อารยธรรมเสียหายหนักเพื่อคนไต้หวันหรือไม่ (ผลการถูกทำลายด้วยนิวเคลียร์ สหรัฐอาจสูญเสียความเป็นมหาอำนาจ) ยอมแลกประชากร 340 ล้านคนของตน (บางส่วนเสียชีวิต บางส่วนบาดเจ็บและเจ็บป่วยด้วยโรคอันเกิดจากนิวเคลียร์ เศรษฐกิจพังนินาศ อดอยากยากจน) กับ 23 ล้านคนของไต้หวันหรือไม่

แต่ละปี สส. สว. นายทหารระดับสูงสหรัฐเยือนไต้หวัน กล่าวยกย่องชมเชย ย้ำแล้วย้ำอีกว่าจะปกป้องไต้หวัน หากถึงวันนั้นจริงพวกเขาจะออกเสียงทำสงครามกับจีนหรือไม่

กลับมาถามคนไต้หวัน ท่านคิดว่ารัฐบาลสหรัฐจะปกป้องไต้หวันจริงหรือไม่

กลับไปหัวข้อบทความนี้ “ไต้หวันประกาศเอกราชคือทำสงคราม”

28 มกราคม 2024

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 28 ฉบับที่ 9935 วันอาทิตย์ที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2567)

--------------------

บรรณานุกรม :

1. China says the best way to ‘de-risk’ is to restore stability with the U.S. (2023, September 1). CNBC. Retrieved from https://www.cnbc.com/2023/09/01/china-says-best-way-to-de-risk-is-to-restore-stability-with-the-us.html

2. Nauru to sever ‘diplomatic ties’ with Taiwan region, showing one-China principle a prevailing consensus. (2024, January 15). Global Times. Retrieved from https://www.globaltimes.cn/page/202401/1305424.shtml

3. Taiwan Is Extending Conscription. Here’s How Its Military Compares to Other Countries. (2022, March 22). Time. Retrieved from https://time.com/6245036/taiwan-conscription-military-comparison/

4. Taiwanese pessimistic about prospect of US sending troops to help defend nation in case of war: Pollster. (2022, March 22). Taiwan News. Retrieved from https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4481985

-----------------

สินค้าผ่านคลองสุเอซลดฮวบ45%

ฮูตีเล่นงานเรือบรรทุกน้ำมันไฟลุกท่วม

คาดเศรษฐกิจสหรัฐปีนี้น่าจะดีมาก

เดือนธันวาปีก่อนญี่ปุ่นส่งออกเพิ่ม10%

คนอังกฤษต้องฝึกทหารเตรียมทำสงคราม

วันโลกาวินาศหรือDoomsdayClockขยับเข้ามาใกล้

ไล่ชิงเต๋อผู้นำไต้หวันสู่สงครามกับจีน?

คำโปรย: นักวิชาการฝ่ายตะวันตกหลายคนคาดไต้หวันกับจีนจะทำสงครามภายในไม่กี่ปีข้างหน้า เมื่อคำนวณเวลาแล้วคือในช่วงรัฐบาลไต้หวันชุดใหม่นี้เอง

หลังแข่งขันหาเสียงหลายเดือน ในที่สุดไล่ ชิงเต๋อ ผู้สมัครจากพรรคประชาธิปไตยก้าวหน้า (Democratic Progressive Party: DPP) ชนะเลือกตั้ง ได้เป็นประธานาธิบดีคนใหม่ ชี้ว่าคนไต้หวันเลือกประชาธิปไตยมากกว่าอำนาจนิยม เป็นชัยชนะครั้งที่ 3 ติดต่อกันของพรรค DPP (ตั้งแต่ปี 2016) สะท้อนว่าคนไต้หวันส่วนใหญ่เห็นด้วยกับแนวทางนี้

ไล่ ชิงเต๋อคือรองประธานาธิบดีของรัฐบาลปัจจุบัน ดำเนินนโยบายใกล้ชิดสหรัฐ ขัดแย้งจีนต่อเนื่อง นักวิชาการฝ่ายตะวันตกหลายคนคาดไต้หวันกับจีนจะทำสงครามภายในไม่กี่ปีข้างหน้า เมื่อคำนวณเวลาแล้วคือในช่วงรัฐบาลไต้หวันชุดใหม่นี้เอง

นโยบายไต้หวันเป็นอิสระ:

แต่ไหนแต่ไรหนึ่งในนโยบายหลักของพรรคประชาธิปไตยก้าวหน้าคือยึดว่าคนไต้หวันไม่ใช่คนจีน ไต้หวันกับจีนต้องเท่าเทียมกัน จีนต้องยอมรับเอกราชของไต้หวัน ไม่คิดรวมไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีน เป็นนโยบายที่ขัดกับนโยบายจีนเดียวที่นานาชาติยึดถือเรื่อยมา

ในช่วงหาเสียงพรรคประชาธิปไตยก้าวหน้าย้ำสงครามไต้หวัน-จีนมีโอกาสเกิดขึ้นแน่นอน ยิ่งกดดันคว่ำบาตรไต้หวันมากเพียงไร ยิ่งทำให้สถานการณ์เลวร้าย ทางออกคือนานาชาติต้องยอมรับจุดยืนไต้หวันอยู่ร่วมกับจีนอย่างสันติ

ทันทีที่รู้ว่าชนะเลือกตั้งไล่ ชิงเต๋อย้ำว่าต้องการรักษาสภาพเดิมคืออยู่ในความสงบเรียบร้อย หารือกับจีนด้วยฐานะเท่าเทียมกัน จุดยืนสั้นๆ นี้แฝงด้วยความหมายหลายอย่าง นำเสนอก่อนว่าต้องการสันติภาพแต่บนฐานะที่เท่ากัน เท่ากับว่าจีนต้องยอมรับไต้หวันในฐานะประเทศอธิปไตย ซึ่งเป็นไปไม่ได้ที่รัฐบาลจีนจะยอมเช่นนั้น เกิดคำถามตามมาว่ารัฐบาลไต้หวันจะทำอย่างไรถ้าจีนไม่ยอมรับไต้หวันในฐานะประเทศ

คิดต่ออีกว่าไล่ ชิงเต๋อรู้ดีจีนจะไม่ยอมรับไต้หวันในฐานะประเทศ เหตุใดไล่ ชิงเต๋อยังกำหนดจุดยืนเช่นนั้น มีวาระซ่อนเร้นหรือไม่

พร้อมกันนี้ประกาศว่าผลการเลือกตั้งคือชัยชนะของประชาธิปไตย ย้ำรัฐบาลมีหน้าที่ปกป้องประชาธิปไตย จะดำเนินนโยบายตามแนวทางนี้ที่ประชาชนต้องการ

จุดยืนของพรรคประชาธิปไตยก้าวหน้า คือจีนต้องยอมรับเอกราชไต้หวัน ด้านรัฐบาลจีนย้ำว่าหากไต้หวันประกาศเอกราชจีนจะทำสงครามด้วยทันที ส่วนรัฐบาลสหรัฐยืนยันมาตลอดว่าไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีนตามนโยบายจีนเดียวที่นานาชาติยึดถือเรื่อยมา

ข้อมูลคาดทำสงคราม:

มีงานศึกษาชี้ไต้หวันกับจีนจะทำสงครามกันในศตวรรษที่ 21 หลายชิ้น ชิ้นหนึ่งที่มีอิทธิพลมากคือ ปี 2021 พลเรือเอกฟิล เดวิดสัน (Phil Davidson) ผู้บัญชาการ IndoPacific Command รายงานผลการศึกษาต่อวุฒิสภากังวลว่าจีนจะโจมตีไต้หวันภายในปี 2027 จีนไม่ได้มุ่งเป้าไต้หวันเท่านั้น เพราะคือสงครามกับสหรัฐ หากจีนชนะจะเป็นผู้ครองภูมิภาคในชั่วข้ามคืน พันธมิตรเห็นว่าพึ่งสหรัฐไม่ได้อีกแล้ว Pax Americana ล่มสลาย

งานศึกษาชี้ว่ากองทัพสหรัฐที่ประจำการในญี่ปุ่น เกาหลีใต้และเกาะกวมสู้ไม่ได้ นักวิเคราะห์อเมริกันหลายคนสรุปว่าด้วยพลังทางทหารจีนที่เหนือกว่า จีนจะรุกรานไต้หวันแน่นอน เปิดประเด็นสำคัญว่า จีนไม่รอให้ไต้หวันล้ำเส้นอีกแล้ว (ประกาศเอกราช) บางคนคิดว่าประธานาธิบดีสี จิ้นผิงจะยึดไต้หวันเพื่อสร้างชื่อเสียง ด้วยแนวคิดนี้ฝ่ายสหรัฐจึงคิดว่าจีนบุกไต้หวันแน่นอนและหมายถึงสงครามยึดครองเอเชีย-แปซิฟิก

ปีต่อมาสิงหาคม 2002 แนนซี เพโลซี (Nancy Pelosi) ประธานสภาผู้แทนราษฎรและคณะเยือนไต้หวัน เข้าพบประธานาธิบดีไช่ อิงเหวิน (Tsai Ing-wen) เพโลซีกล่าวรัฐบาลสหรัฐยึดถือนโยบายจีนเดียว และยึดมั่นข้อตกลงที่ทำกับไต้หวัน อันหมายถึงสนธิสัญญาความมั่นคง (Taiwan Relations Act) สหรัฐจะปกป้องไต้หวัน เป็นจุดยืนดั้งเดิมของรัฐบาลสหรัฐ ชื่นชมความเป็นประชาธิปไตยของไต้หวัน ผู้รักเสรีภาพ

เทคนิคที่รัฐบาลสหรัฐใช้คือประกาศว่ายึดถือนโยบายจีนเดียว ไม่สนับสนุนไต้หวันประกาศเป็นรัฐอธิปไตย พร้อมกับสนับสนุนให้ไต้หวันมีกองทัพเข้มแข็งป้องกันตนเองได้ มีสัมพันธ์ทางการทูตอย่างไม่เป็นทางการ พร้อมกับการที่บุคคลระดับสูงเยือนไต้หวันต่อเนื่องกล่าวย้ำส่งเสริมประชาธิปไตย พูดเป็นนัยว่าคนไต้หวันมีอิสระตัดสินใจเลือกระบอบการปกครองของตนเอง

จะเห็นว่ารัฐบาลสหรัฐปากกับใจไม่ตรงกัน ในเมื่อสหรัฐยอมรับว่ามีจีนเดียวก็ต้องให้รัฐบาลจีนเป็นผู้ตัดสินว่าไต้หวันจะปกครองอย่างไร แบบ 1 ประเทศ 2 ระบบหรือไม่ (one country, two systems) แต่นักการเมืองอเมริกันมักทำเป็นไม่เข้าใจเรื่องทำนองนี้ ไม่ยอมรับว่าตนกำลังแทรกแซงกิจการภายในของจีน

การเยือนของเพโลซีกับคณะครั้งนี้เป็นคณะบุคคลระดับสูงสุดในรอบ 25 ปี รัฐบาลจีนเห็นว่าเป็นเรื่องร้ายแรง ตอบโต้ด้วยการซ้อมรบใหญ่รอบไต้หวัน บางส่วนใช้กระสุนจริง ทดสอบยิงขีปนาวุธหลายชนิด รวมทั้งขีปนาวุธไฮเปอร์โซนิค DF-17 ขีปนาวุธบางลูกบินข้ามเกาะไต้หวันสร้างความตื่นตะลึงแก่คนจำนวนมาก เป็นการซ้อมรบที่มุ่งกระทำต่อไต้หวันครั้งใหญ่สุด

นับจากนั้นเป็นต้นมาเครื่องบินรบเรือรบจีนลอยลำหรือบินวนเวียนรอบเกาะไต้หวัน สื่อไต้หวันต้องคอยรายงานว่าวันนี้เครื่องรบจีน 10 ลำหรือ 20 ลำบินเฉียดไต้หวัน

อาจตีความว่าจีนฉวยโอกาสนี้ประกาศศักดาซ้อมรบรอบเกาะไต้หวัน ได้โอกาสส่งเครื่องบินเรือรบคอยวนเวียนรอบเกาะเป็นประจำ หรือตีความว่ารัฐบาลสหรัฐบรรลุแผนยั่วยุอีกครั้ง สามารถขยายความตึงเครียดเพิ่มขึ้นอีก กระทั่งจีนซ้อมรบใหญ่ คว่ำบาตรสินค้าไต้หวันหลายรายการทั้งๆ ที่รัฐบาลจีนรู้ดีกว่าการทำเช่นนี้เท่ากับเล่นตามเกมของสหรัฐแต่จำต้องดำเนินตามขั้นตอน

ไม่ว่าจะเป็นอย่างไรการเยือนของเพโลซีได้ยกความขัดแย้งจีน-ไต้หวันขึ้นอีกระดับ หากยึดคำพูดของพลเรือเดวิดสันจีนจะโจมตีไต้หวันในสมัยรัฐบาลไล่ ชิงเต๋อนี้

วิเคราะห์กระแสข่าวจีนบุกไต้หวัน:

นับจากค่ายตะวันตกเผยแนวคิดจีนจะทำสงครามกับไต้หวัน สื่อตะวันตกก็โหมข่าวดังกล่าวต่อเนื่อง ชวนให้คิดว่าอีกไม่กี่ปีข้างหน้ากองทัพจีนเข้ายึดไต้หวัน ตรงกับข้อมูลที่ค่ายตะวันตกนำเสนอ กระแสความคิดนี้ร้อนแรงขึ้นมากเมื่อไบเดนเป็นประธานาธิบดี

ทางด้านจีน สิงหาคม 2022 ออกสมุดปกขาวประกาศจะรวมไต้หวันด้วยสันติวิธีไม่ใช้กำลัง ยืนยันหลักจีนเดียว และเห็นว่าหนึ่งประเทศสองระบบ (one country, two systems) น่าจะเหมาะสมที่สุด จีนจะใช้กำลังก็ต่อเมื่อไต้หวันประกาศเอกราช (แบ่งแยกดินแดน) หรือมีกองกำลังต่างชาติเข้าแทรก (ละเมิดอธิปไตย) จีนจะบุกไต้หวันหรือไม่ขึ้นกับรัฐบาลไต้หวันต่างหาก

พร้อมกันนี้ทางการจีนชี้ว่ารัฐบาลสหรัฐหวังไต้หวันทำสงครามตัวแทน (proxy war) กับจีนแบบยูเครน สังเกตว่าในระยะนี้รัฐบาลสหรัฐขายอาวุธให้ไต้หวันมากมายและให้ความเหลือทางทหารมากอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน อาจตีความว่าใช้พรรคประชาธิปไตยก้าวหน้า (DPP) เป็นเครื่องมือทางการเมืองนำไต้หวันสู่สงคราม

เป็นความชอบธรรมที่รัฐบาลไต้หวันทำหน้าที่ปกป้องประชาธิปไตย เช่นเดียวกับที่รัฐบาลจีนมีหน้าที่ต้องปกป้องอธิปไตย ให้ใครแบ่งแยกดินแดนไม่ได้ เกาะไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของประเทศจีน ต่างจึงมีหน้าที่ดำเนินตามแนวทางของตน สุดท้ายอาจต้องวัดกันด้วยกำลัง ดูว่ากองทัพใครเข้มแข็งกว่ากัน ใครยึดมั่นอุดมการณ์จริง ปากกับใจตรงกัน

ท้ายที่สุดถ้ายึดแนวคิดสหรัฐ จีนจะบุกไต้หวันไม่ใช่เพื่อได้ไต้หวันแต่เพื่อครองเอเชีย-แปซิฟิก ด้านรัฐบาลจีนยืนยันว่าจะใช้กำลังก็ต่อเมื่อไต้หวันประกาศเอกราช (แบ่งแยกดินแดน) หรือมีกองกำลังต่างชาติเข้าแทรก (ละเมิดอธิปไตย) ต้องตามว่าสุดท้ายแบบใดถูกต้องระหว่างฝ่ายที่เรียกเป็นพวกประชาธิปไตยกับจีนที่ย้ำว่าต้องการก้าวขึ้นมาโดยสันติ

21 มกราคม 2024

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 28 ฉบับที่ 9928 วันอาทิตย์ที่ 21 มกราคม พ.ศ. 2567)

-------------------------

บรรณานุกรม :

1. Full Text: The Taiwan Question and China's Reunification in the New Era. (2022, August 10). Xinhua. Retrieved from https://english.news.cn/20220810/df9d3b8702154b34bbf1d451b99bf64a/c.html

2. Lai leads DPP to historic third term. (2024, January 14). Taipei Times. Retrieved from https://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2024/01/14/2003812068

3. PLA claims US stirring Ukraine-like ‘proxy war’ for Taiwan. (2023, September 13). Asia Times. Retrieved from https://asiatimes.com/2023/09/pla-claims-us-stirring-ukraine-like-proxy-war-for-taiwan/

4. Presidential Election: Lai’s victory sparks jubilation. (2024, January 14). Taipei Times. Retrieved from https://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2024/01/14/2003812089

5. Taiwan ruling party talks China policy as opposition campaign unravels. (2023, November 23). Channel News Asia. Retrieved from https://www.channelnewsasia.com/asia/war-china-taiwan-ruling-party-vice-presidential-candidate-hsiao-bi-khim-3941076

6. U.S. Department of State. (2022, May 26). The Administration’s Approach to the People’s Republic of China. Retrieved from https://www.state.gov/the-administrations-approach-to-the-peoples-republic-of-china/

-----------------

เซเลนสกียอมแล้วเพื่อยุติสงคราม

ซาอุฯย้ำต้องแก้ปัญหาปาเลสไตน์ภูมิภาคจึงจะสงบสุข

อนาคตเมืองในสหรัฐจะร้างเป็นพันๆ

เบื้องหลังความคิดจีนจะส่งกองทัพยึดครองไต้หวัน

ไบเดนยอมรับถล่มฮูตีทางอากาศไม่ได้ผล

เนทันยาฮูพูดชัดไม่ปล่อยให้เกิดรัฐปาเลสไตน์

ความปั่นป่วนในทะเลแดงขวางการแก้เงินเฟ้อสหรัฐ

โต้กลับแล้วปากีสถานไม่รอช้าเข้าโจมตีอิหร่าน

ระวังความเสี่ยงจากภาวะการเงินและสถานการณ์โลก

ฮูตีโจมตีเรือพาณิชย์สหรัฐไฟลุก

เหลือเพียง10ประเทศที่ยอมรับไต้หวันเป็นชาติอธิปไตย

ฮูตีรบต่อเนื่องไม่หวั่นการโจมตีจากสหรัฐ

กระแสข่าวจีนบุกไต้หวัน

วิเคราะห์ Soft power อเมริกาต่ำเตี้ยลง

ไบเดนย้ำสหรัฐไม่สนับสนุนไต้หวันเป็นเอกราช

2024 ไอซิสคืนชีพเล่นงานอิหร่าน

ดูเหมือนว่าผู้ก่อการร้ายไอซิสคือตัวละครที่เพิ่มเข้ามา น่าติดตามว่าจะมีบทบาทมากน้อยเพียงไร กำลังจะฟื้นคืนชีพเพื่อเล่นงานอิหร่านใช่หรือไม่

3 มกราคมเกิดเหตุระเบิดกลางงานรำลึกวีรบุรุษอิหร่านนายพลกอเซม โซเลมานี (Qasem Soleimani) มีผู้เสียชีวิตเกือบร้อย บาดเจ็บร่วมสามร้อย นายพลโซเลมานีเป็นนายทหารคนสำคัญ สัญลักษณ์ต่อต้านชาติตะวันตกของอิหร่านที่รัฐบาลจัดงานรำลึกทุกปี ผู้ก่อการร้ายไอซิสที่ไม่ค่อยปรากฏเป็นข่าวกลับมาดังอีกครั้ง เหตุระเบิดนี้จึงน่าสนใจ ตีความได้หรือไม่ว่าการกลับมาครั้งนี้มุ่งเป้าเล่นงานอิหร่านในยามที่ฮามาส ฮูตี กองกำลังต่างๆ ที่อิหร่านหนุนหลังกำลังสู้กับฝ่ายสหรัฐ ปฏิบัติการของไอซิสมีรัฐบาลต่างชาติหนุนหลังหรือไม่คือประเด็นคำถามน่าคิด

IS ไม่มีวันตายรัฐต่างชาติอุปถัมภ์:

ทันทีที่ก่อเหตุกลุ่มไอซิส (ISIS) ประกาศว่าคนของตน Omar al-Mowahed กับ Seif-Allah al-Mujahed เป็นผู้จุดระเบิด

ไอซิสมีหลายชื่อ ISIS มาจากชื่อเต็มว่า Islamic State in Iraq and Syria อีกคำคือ ISIL มาจากชื่อเต็มว่า Islamic State of Iraq and the Levant ในช่วงหนึ่งกลุ่มสถาปนาประเทศชื่อ “รัฐอิสลาม” (Islamic State) มีชื่อย่อว่า IS ทั้ง 3 ชื่อมีความหมายเล็งถึงกลุ่มเดียวกัน

ใครอยู่เบื้องหลังไอซิสเป็นประเด็นที่ถกกันมานาน

นาย Nickolay Mladenov ผู้แทนพิเศษของเลขาธิการสหประชาชาติและ Head of the United Nations Assistance Mission for Iraq (UNAMI) กล่าวถึงไอซิสว่า “เมื่อดูจากเรื่องการเงิน อาวุธต่างๆ ยานพาหนะที่ ISIL เป็นเจ้าของ เห็นได้ชัดเจนว่าเป็นองค์การที่ได้เงินทุนสนับสนุนค่อนข้างดี” ISIL ได้รับการสนับสนุนการเงิน และสิ่งต่างๆ จากหลายแหล่ง ส่วนกองกำลังที่ข้ามจากซีเรียเข้ามายังอิรัก “ได้รับการฝึก ติดอาวุธและเตรียมตัวอย่างดี”

ตั้งแต่ ISIL/ISIS เริ่มปรากฏตัวในอิรัก นาย Adnan al-Asadi ปลัดกระทรวงหมาดไทยอิรักในสมัยรัฐบาลมาลิกีเคยเตือนรัฐบาลซาอุฯ ให้ยุติการแทรกแซงกิจการภายในอิรัก ชี้ว่า “ปัญหาของจังหวัดอันบารทางภาคตะวันตกเป็นปัญหาระดับประเทศ ไม่ใช่ข้อพิพาทระหว่างชนเผ่า”

ข้อมูลบางแหล่งชี้ว่าซาอุดิอาระเบียให้การสนับสนุนทุกกลุ่ม รวมทั้งพวกสุดโต่งอย่าง al-Nusra Front กับ ISIS

มิถุนายน 2014 นูรี อัลมาลิกี (Nouri Al-Maliki) นายกรัฐมนตรีอิรักชี้ว่าซาอุดิอาระเบียเป็นผู้ให้การสนับสนุนทางการเงินและขวัญกำลังใจแก่ ISIS แต่รัฐบาลซาอุฯ ปฏิเสธชี้แจงว่า “ซาอุดิอาระเบียไม่ได้ช่วยเหลือ ISIS หรือกลุ่มก่อการร้ายใดๆ ไม่ว่าจะเป็นด้านเงินหรือกำลังใจ” คำกล่าวอ้างใดๆ ที่ตรงข้ามกับแถลงการณ์นี้เป็นคำกล่าวหาเท็จ

ซาอุฯ สนับสนุนอธิปไตย ความเป็นเอภาพและบูรณาภาพแห่งดินแดนของอิรัก ปรารถนาให้พลเมืองอิรักทุกคนได้รับการปกป้องและพ้นจากความยากลำบาก “ต่อต้านการแทรกแซงจากต่างชาติ และการแทรกแซงกิจการภายในอิรักทุกรูปแบบ” ขอให้ประชาชนอิรักทุกหมู่เหล่า ไม่ว่าศาสนาใด ร่วมเป็นหนึ่งเดียวเอาชนะภัยคุกคามในขณะนี้
นาย Charles Lister นักวิชาการจาก Brookings Doha Center ชี้ว่าปัญหาคือ “ไม่มีหลักฐานที่สามารถนำเสนอต่อสาธารณะว่ารัฐบาลของประเทศใดเกี่ยวข้อง สนับสนุนเงินแก่ ISIS” หลายประเทศถูกกล่าวหาสนับสนุนไอซิสแต่ทั้งหมดต่างปฏิเสธทั้งยังชี้ว่าประเทศตนปราบปรามไอซิสเรื่อยมา

ภายใต้แนวคิดผู้ก่อการร้ายเป็นเครื่องมือของรัฐต่างชาติ ผู้ก่อการร้ายที่มีรัฐอุปถัมภ์กลายเป็นกลุ่มที่มีความพร้อม มีศักยภาพ ได้รับการสนับสนุนในหลายด้าน แม้กระทั่งด้านการเมืองระหว่างประเทศ

ที่สำคัญคือ องค์กรก่อการร้ายจะเกิดขึ้นและสูญสลายไป แต่ไม่มีใครสามารถเอาผิดต่อรัฐผู้บงการเบื้องหลัง ตราบเท่าที่ไม่มีหลักฐานหนักแน่นสามารถเชื่อมโยงผู้บงตัวตัวจริงเหล่านั้น

ข้อสรุปคือไอซิสหรือรัฐอิสลาม (IS/ISIL/ISIS) มีที่มาจากการรวมตัวของกลุ่มเดิมหลายกลุ่ม สมาชิกมาจากหลายประเทศหลายสัญชาติ ส่วนใครเป็นรัฐอุปถัมภ์ยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ ไม่สามารถเอาผิดผู้สนับสนุน

ในอนาคตจะเกิดกลุ่มผู้ก่อการร้ายเช่นนี้อีก เป็น “เครื่องมือ” เพื่อทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง ดังนั้นถ้าจะถามว่าใครอยู่เบื้องหลังเล่นงานอิหร่านครั้งนี้ คำถามที่ดีกว่าคือไอซิสรับงานจากใคร

ไอซิสมุ่งเล่นงานชีอะห์:

ไม่ว่าใครอยู่เบื้องหลังข้อเท็จจริงที่ปรากฏชัดคือตั้งแต่ต้นจนล่าสุดไอซิสมุ่งเล่นงานพวกชีอะห์หรือที่อิหร่านสนับสนุน ทั้งต่อประเทศซีเรียที่นำโดยประธานาธิบดีบาชาร์ อัลอัสซาด (Bashar al-Assad) อิรักที่ชีอะห์เป็นแกนนำรัฐบาล จนสามารถตั้ง “รัฐอิสลาม” (Islamic State: IS) ในช่วงหนึ่งก่อนถูกปราบปรามโดยเฉพาะจากกองกำลังรัสเซีย (ไม่ใช่สหรัฐ)

วิธีการของไอซิสนอกจากมุ่งเล่นงานพวกนับถือนิกายชีอะห์ ยังทำลายสัญลักษณ์หรือศาสนสถานต่างๆ ของพวกชีอะห์ กล่าวได้ว่าคือกลุ่มก่อการร้ายที่ถูกสร้างขึ้นหรือตั้งขึ้นเพื่อเล่นงานชีอะห์อิหร่าน

ครั้งล่าสุดนี้ไอซิสก่อเหตุระเบิดรุนแรงกลางประเทศอิหร่าน ในงานรำลึกวีรบุรุษผู้ต่อต้านชาติตะวันตก

แนวคิดไซออนนิสต์เบื้องหลังไอซิส:

ตั้งแต่ไอซิสเริ่มปรากฏตัวเมื่อ 20 ปีที่แล้ว (อบู มูซาบ อัล ซาร์กาวี (Abu Musab al Zarqawi) ได้จัดตั้งกลุ่ม Tawhid wal-Jihad (“Monotheism and Holy War”) จนกลายเป็น IS

ในมุมมองของชีอะห์ถือว่าพวก IS เป็นตักฟีรีย์ (Takfiri) มีความหมายว่าเป็นพวกไม่ยอมรับมุสลิมกลุ่มอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นซุนนีหรือชีอะห์ ถือว่าพวกตนเท่านั้นที่เป็นมุสลิมแท้ ตักฟีรีย์ไม่ใช่ของใหม่ เป็นแนวคิดหรือขบวนการบิดเบือนศาสนาอิสลาม สร้างกลุ่มมุสลิม (เทียม) เพื่อทำลายมุสลิมแท้ และชี้ว่า พวกยิวไซออนนิสต์คือผู้สนับสนุนอยู่เบื้องหลัง หวังใช้ IS ทำลายอิสลาม

รัฐบาลอิหร่านชี้ว่าพฤติกรรมของกลุ่มนี้ผิดจากหลักศาสนาอย่างชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการฆ่าตัดคอ การเผาเชลยศึกเป็นๆ การจับคนตรึงกางเขน ในเหตุครั้งล่าสุดรัฐบาลอิหร่านจึงชี้อีกครั้งว่าอิสราเอลนี่แหละคือผู้อยู่เบื้องหลังไอซิส

ถ้าตีความแบบอิหร่าน ศึกฮามาส-อิสราเอลจนถึงเหตุระเบิดในอิหร่านกำลังเชื่อมความขัดแย้งอิสราเอล-อิหร่านเข้ามาใกล้ขึ้น สัมพันธ์กันมากขึ้น แท้จริงแล้วสงครามกาซาคือส่วนหนึ่งของสมรภูมิที่ใหญ่กว่านั่นคือระหว่างอิสราเอลกับอิหร่าน หรือฝ่ายสหรัฐกับอิหร่าน นั่นเอง

นี่คือคำเตือนใช่หรือไม่:

เช่นเคย ฝ่ายอิหร่านกล่าวโทษรัฐบาลอิสราเอลเป็นผู้อยู่เบื้องหลังเหตุระเบิดกลางงานรำลึกฮีโรอิหร่าน โดยอิงข้อมูลจากอดีต ความเป็นปรปักษ์ที่มีต่อกันอย่างยาวนาน แต่ครั้งนี้ยังไม่ปรากฏหลักฐานชี้ชัด อีกทั้งเป็นไปไม่ได้ที่รัฐบาลอิสราเอลหรือประเทศใดจะยอมรับว่าตนคือผู้อยู่เบื้องหลัง “ผู้ก่อการร้าย” ที่นานาชาติประณาม ร่วมกันกำจัด ท้ายที่สุดอาจได้แต่สันนิษฐานตามข้อมูลหลักฐานใหม่ ประกอบที่มีอยู่เดิม

ที่น่าคิดคือทันทีที่เกิดเหตุไอซิสประกาศว่าตนคือผู้ลงมือ (ต่างจากเหตุร้ายหลายครั้งในหลายประเทศที่ปราศจากการระบุตัวตนหรือขาดหลักฐานชี้ชัด) คำถามสำคัญที่ตามมาคือทำไมจึงก่อเหตุในงานนั้น เป้าหมายคืออะไร หากตีความตามบริบทปัจจุบันที่ความขัดแย้งกำลังบานปลาย รัฐบาลสหรัฐชี้ว่าอิหร่านมีส่วนเกี่ยวข้องมากขึ้นทุกที ไม่ว่าจะฮามาส ฮูตี กองกำลังต่างๆ เตือนหลายครั้งว่าหากเป็นเช่นนี้ต่อไปอิหร่านต้องรับผิดชอบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ รวมความแล้วระบิดจากไอซิสคือคำเตือนใช่หรือไม่

ดูเหมือนว่าผู้ก่อการร้ายไอซิสคือตัวละครที่เพิ่มเข้ามา น่าติดตามว่าจะมีบทบาทมากน้อยเพียงไร ต้องตระหนักว่าแม้ไอซิสอ่อนแอลงมากแต่ยังไม่ตาย ตราบใดที่กลุ่มนี้เกิดขึ้นเข้มแข็งขึ้นตามการสนับสนุนของรัฐบาลต่างชาติ (ถ้ายึดแนวคิดเช่นนั้น) กำลังจะฟื้นคืนชีพเพื่อเล่นงานอิหร่านใช่หรือไม่

หากฟื้นขึ้นมาจริง สมการความขัดแย้งย่อมซับซ้อนกว่าเดิม

14 มกราคม 2024

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 28 ฉบับที่ 9921 วันอาทิตย์ที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2567)

---------------------------

ภาพ: ภาพไอซิสในอดีต

เครดิตภาพ: https://www.brookings.edu/articles/isis-and-the-principles-of-war/

บรรณานุกรม :

1. Arrested terrorists in Iraq reveal its ties with Saudi Arabia. (2014, January 19). Iran News. Retrieved from http://www.iranews.com.br/noticia/11601/terroristas-presos-no-iraque-revelam-seus-lacos-com-a-arabia-saudita

2. Erlich, Reese. (2014). Inside Syria: The Backstory of Their Civil War and What the World Can Expect. New York: Prometheus Books.

3. Islamic State claims responsibility for Iran suicide bombings killing 84 people. (2024, January 4). Times of Israel. Retrieved from https://www.timesofisrael.com/islamic-state-claims-responsibility-for-iran-suicide-bombings-killing-84-people/

4. Kingdom's statement on networks fighting in Iraq. (2014, June 18). Arab News. Retrieved from http://www.arabnews.com/news/588646

5. UN Envoy for Iraq: ISIL Militants Well-Funded. (2014, June 26). FNA. Retrieved from http://english.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13930405000725

6. Who finances ISIS? (2014, August 19). Deutsche Welle. Retrieved from http://www.dw.de/who-finances-isis/a-17720149

-----------------

ชัดแล้วไล่ชิงเต๋อผู้นำไต้หวันคนใหม่

คาดทำสงครามกับฮูตีในอีกไม่กี่วันข้างหน้า

สมรภูมิกำลังขยายตัวจากฉนวนกาซา-อิสราเอลออกไปสู่อีกหลายจุดในตะวันออกกลาง ยกระดับความขัดแย้ง ดึงกองทัพสหรัฐกับพวกเข้ารบโดยตรง

ในขณะที่สงครามฮามาส-อิสราเอลรบข้ามปี รัฐบาลเนทันยาฮูประกาศจะทำศึกตลอดปี 2024 เมื่อกวาดสายตาลงมาทางทิศใต้ฉนวนกาซา ฮูตีทะเลแดงเป็นจุดร้อนแรงข้ามปีเช่นกัน ทั้งยังร้อนแรงยิ่งขึ้นเมื่ออิหร่านแสดงตัวมีส่วนร่วมในความขัดแย้ง สถานการณ์ทะเลแดงมีผลต่อเศรษฐกิจโลก เพียงเท่านี้ก็ควรแก่การติดตาม ยังไม่คิดว่าอิหร่านจะทำสงครามกับสหรัฐอิสราเอลหรือไม่

จากฉนวนกาซาสู่ทะเลแดง:

หากจะเข้าใจสถานการณ์ในทะเลแดงจำต้องโยงสาเหตุฮูตีเล่นงานเรือรบสหรัฐ เรือพาณิชย์เอกชนก่อน

ย้อนหลังพฤศจิกายนปีที่แล้วนักรบฮูตียึดเรือพาณิชย์ลำหนึ่งที่นักธุรกิจอิสราเอลเป็นเจ้าของ ชี้ว่าเป็นเป้าหมายอันสมควร (legitimate target) หลังเตือนแล้วว่าจะโจมตีเป้าหมายทำนองนี้ เป็นส่วนหนึ่งของสงครามฮามาส-อิสราเอล การปลดปล่อยปาเลสไตน์ ทั้งยังเตือนว่าอาจทำเช่นนี้กับเรือทุกลำที่คนอิสราเอลเป็นเจ้าของไม่ว่าเรือลำนั้นจะอยู่ที่ใดในโลก

จากนั้นไม่นานข่าวเรือรบสหรัฐ เรือพาณิชย์โดนงานปรากฏต่อเนื่อง กลางเดือนธันวาคมมีรายงานว่าเรือพาณิชย์กว่า 12 ลำถูกยึด บรรษัทเดินเรือหลายแห่งประกาศไม่ใช้เส้นทางทะเลแดง เลือกที่จะอ้อมแหลม Good Hope แอฟริกาใต้แม้จะอ้อมไกลมากต้องเดินทางเพิ่ม 3,400 ไมล์ทะเล ใช้เวลานานขึ้น 14 วัน เพียงเพื่อเลี่ยงการโจมตีจากฮูตี โดยเฉพาะเรือหรือสินค้าเข้าออกอิสราเอลที่น่าจะเป็นเป้าหมายอันดับหนึ่ง และอาจสูญเสียมากกว่านี้ถ้าการรบขยายตัวฝ่ายสหรัฐทำสงครามกับฮูตี

ฮูตีอ้างว่าเล่นงานเรืออิสราเอลเท่านั้น ในอีกด้านข้อมูลจาก American Journal of Transportation ระบุว่า 17% ของสินค้าโลกใช้เส้นทางนี้ มูลค่าสินค้า 200,000 ล้านดอลลาร์ ตอนนี้ต้นทุนการขนส่งเพิ่ม 15-20% Nick Childs จาก International Institute for Strategic Studies (IISS) กล่าวว่าปัญหาไม่เกิดขึ้นที่ทะเลแดงเท่านั้น แต่ระบบการขนส่งทางทะเลโลกปั่นป่วน หากปล่อยไว้เช่นนี้เศรษฐกิจเสียหายแน่นอน กระทบคนทั้งโลก

ราคาพลังงานตอบสนองเร็วที่สุด น้ำมันกับก๊าซธรรมส่วนหนึ่งใช้เส้นทางทะเลแดง ราคาน้ำมันกับก๊าซธรรมชาติจึงปรับสูงขึ้นลงตามสถานการณ์ หากสหรัฐกับฮูตีรบกันจริงราคาพลังงานน่าจะขยับสูงกว่านี้

คาดสงครามจะเริ่มในอีกไม่กี่วันข้างหน้า:

18 ธันวาคม 2023 กระทรวงกลาโหมสหรัฐประกาศ Operation Prosperity Guardian จัดตั้งกองกำลังนานาชาติ ในเบื้องต้นประกอบด้วยสหรัฐ อังกฤษ แคนาดา ฝรั่งเศส อิตาลี เนเธอร์แลนด์ นอร์เวย์ เซเชลส์ (Seychelles) และสเปน ร่วมกันต่อต้านฮูตี (ล่าสุดมีประเทศขอเข้าร่วม 20 ประเทศแล้ว) รักษาการเดินเรือเสรีในย่านทะเลแดง อ่าวเอเดน (Gulf of Aden) อันเป็นเส้นทางเดินเรือสำคัญแห่งของโลก

เมื่อตีความตามเป้าหมาย “รักษาการเดินเรือเสรีในย่านทะเลแดง” ปลอดการขัดขวางจากฮูตีด้วยกองทัพของสหรัฐกับพันธมิตร เพียงเท่านี้นับว่าสหรัฐกับพวกเข้าสู่สนามรบแล้ว ด้านฮูตีประกาศพร้อมรับมือยืนยันเล่นงานเรือเป้าหมายต่อไป Abdulmalik al-Houthi ผู้นำฮูตีเตือนว่าพวกตนอาจเล่นงานเป้าหมายสหรัฐทั่วทั้งภูมิภาค

3 มกราคม 2024 แถลงการณ์ร่วมสหรัฐกับพันธมิตรรวม 13 ประเทศ กล่าวโทษฮูตีที่โจมตีเรือพาณิชย์ที่แล่นผ่านทะเลแดงด้วยขีปนาวุธ โดรน เรือเล็กและพยายามยึดเรือเหล่านี้ เป็นการกระทำผิดกฎหมาย ขัดขวางการเดินเรือเสรี บ่อนทำลายเสถียรภาพ กระทบหนึ่งในเส้นทางขนส่งทางทะเลที่สำคัญที่สุดของโลก กระทบการขนส่งธัญพืชโลก 8% น้ำมัน 12% ก๊าซธรรมชาติ 8% ที่ใช้วิธีขนส่งทางทะเล ฮูตีต้องรับผิดชอบต่อการกระทำที่คุกคามเศรษฐกิจโลก การขนส่งเสรีในย่านนี้ สหรัฐกับพันธมิตรจะจัดการตามหลักนานาชาติ

การเสริมกำลังของทั้ง 2 ฝ่าย:

ธันวาคมมีข่าวอาสาสมัครเยเมนหลายหมื่นคนเข้าค่ายฝึกรบ เรียนรู้วิชาทหารเตรียมตัวเข้าทำสงคราม เป้าหมายคือปลดปล่อยกาซาจากการยึดครองของอิสราเอล

ในอีกมุมเป็นไปได้ว่าการระดมกองกำลัง การฝึกรบก็เพื่อรบกับสหรัฐที่เยเมนนี่เอง ศึกนี้ของฮูตีจะกลายเป็นอีกสมรภูมิหรืออีกสมการที่รวมเข้ากับสงครามฮามาส-อิสราเอล หรือพูดให้กว้างกว่านี้คือสงครามปลดปล่อยปาเลสไตน์

แต่ข่าวที่ดังทั่วโลกคือเมื่อเรือพิฆาตติดขีปนาวุธ Alborz ของอิหร่านปรากฏตัวในทะเลแดง การเผชิญหน้าตอนนี้จึงไม่ใช่แค่ฮูตีกับสหรัฐเท่านั้น อิหร่านแสดงตัวชัดเจนขึ้นทุกที เข้าเผชิญหน้ากับกองเรือรบสหรัฐ ทั้ง 2 ฝ่ายพร้อมส่งกองทัพเข้าพื้นที่เพิ่มเติมตามความจำเป็น สถานการณ์ทะเลแดงนับวันจะตึงเครียดยิ่งขึ้น

คาดการณ์ความรุนแรงในอนาคต:

ไม่ช้าก็เร็วฝ่ายสหรัฐน่าจะโจมตีฮูตีอย่างจริงจัง ดังมีข่าวกองทัพอังกฤษกำลังเตรียมตัวร่วมสหรัฐโจมตีฮูตีด้วยขีปนาวุธ แน่ละการเล่นงานฮูตีไม่น่าจะทำเพียงเท่านี้ น่าจะตามด้วยการทิ้งระเบิดการโจมตีจากเครื่องบินรบ โดยเฉพาะจากสหรัฐที่มีเรือบรรทุกเครื่องบินอยู่ย่านนั้น เมื่อถึงตอนนั้นฝ่ายฮูตีย่อมต้องโต้กลับตามที่ได้เตือนแล้วว่าจะการโจมตีเป้าหมายสหรัฐในตะวันออกกลางทั้งหมด ถ้าเป็นเช่นนั้นจริงภูมิภาคตะวันออกกลางจะร้อนแรงขึ้นอีกระดับทันที

ฉากทัศน์รุนแรงสุดน่าจะเริ่มต้นหากมีการรบภาคพื้นดินที่เยนเมน สหรัฐกับพันธมิตรเข้าร่วมรบโดยตรง เป็นอีกสมรภูมิหนึ่งและสัมพันธ์กับรัฐบาลอิหร่าน เป็นไปได้ว่ากลุ่มที่อิหร่านหนุนหลังทั้งหมดโหมโจมตีอีกระลอก (โดยที่กองทัพอิหร่านยังไม่เข้ารบโดยตรง) มีข้อมูลว่ากลุ่มเหล่านี้มีระบบประสานงานร่วมอยู่แล้ว ศึกฮามาส-อิสราเอลขยายตัวออกไปและซับซ้อนกว่าเดิม ตอกย้ำการรบระหว่างฝ่ายหนึ่งที่มีสหรัฐเป็นแกนนำกับอีกฝ่ายที่อิหร่านเป็นแกนนำ

แล้วจะจบอย่างไร:

กลับไปเชื่อมโยงสงครามฮามาส-อิสราเอล หรือที่กว้างกว่านี้คือการปลดปล่อยปาเลสไตน์ จะต้องจบลงด้วยการเจรจา หากฝ่ายฮามาส-อิหร่านได้เปรียบอาจต่อรองรักษาอำนาจในฉนวนกาซา ต่อรองเรื่องสถาปนารัฐปาเลสไตน์ แต่เฉพาะข้อแรกก็เป็นได้ยากแล้วถ้ายึดว่าเป้าหมายเนทันยาฮูคือเข้าครอบงำกำกับกาซา ดังจะเห็นว่ารัฐบาลอิสราเอลไม่สนใจคำประณามใดๆ เดินหน้ากวาดล้างฮามาส แม้คนบาดเจ็บล้มตายจำนวนมากและอิสราเอลเสียหายหนัก รัฐบาลเนทันยาฮูยอมแลก

หากฝ่ายอิสราเอล-สหรัฐได้เปรียบข้อหลังนี้วิเคราะห์ยาก ต้องรอท่าทีรัฐบาลสหรัฐ

หากฝ่ายสหรัฐเข้ารบทางภาคพื้นดินในเยเมน บริบทจะเปลี่ยนแปลงอีกมาก และไม่รู้ว่าจะจัดการฮูตีได้อย่างไร ต้องใช้ทหารกี่หมื่นนายและต้องคงกองกำลังที่เยเมนยาวนานใช่หรือไม่ คุ้มค่าหรือไม่ คนอเมริกันเห็นด้วยหรือไม่ ฯลฯ เหล่านี้รอเวลาที่จะค่อยๆ เผยให้เห็นแนวทางจะดีกว่า

ที่แน่ๆ คือรัฐบาลไบเดนไม่อาจทนให้ฮูตีมีผลต่อการเดินเรือในย่านทะเลแดง ในแง่ชาติมหาอำนาจผู้มีบทบบาทในภูมิภาคตะวันออกกลาง แหล่งผลประโยชน์สำคัญยิ่ง รัฐบาลสหรัฐไม่ว่าจะชุดนี้หรือชุดไหนไม่อาจทนนิ่งเฉย ต้องจัดการอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ปล่อยให้ฮูตีบดบังความเป็นมหาอำนาจของตน โจทย์อยู่ที่ต้องจัดการอย่างไรต่างหาก แน่ละฝ่ายอิหร่านจะใช้โอกาสนี้เล่นงานสหรัฐให้ถึงที่สุด สามารถใช้เรื่องนี้นำสู่การต่อรองอีกหลายเรื่องไม่เฉพาะแค่ฮามาส ปาเลสไตน์เท่านั้น อิหร่านมีความต้องการบางอย่างที่เกี่ยวข้องกับตัวเอง เช่นการคว่ำบาตรจากสหรัฐที่ดำเนินต่อเนื่องมาเนิ่นนาน

รวมความแล้ว สมรภูมิกำลังขยายตัวจากฉนวนกาซา-อิสราเอลออกไปสู่อีกหลายจุดในตะวันออกกลาง นำภูมิภาคนี้เข้าสู่สงคราม ยกระดับความขัดแย้ง ดึงกองทัพสหรัฐกับพวกเข้ารบโดยตรง สมการความขัดแย้งซับซ้อนขึ้นอีกมาก ถ้ามองจากมุมอิหร่านต้องชมแผนก่อกวนเส้นทางทะเลแดง และน่าติดตามว่าอนาคตของฮูตีเยเมนจะเป็นเช่นไร อนาคตภูมิภาคเต็มด้วยความไม่แน่นอน

7 มกราคม 2024

ชาญชัย คุ้มปัญญา

(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 28 ฉบับที่ 9914 วันอาทิตย์ที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2567)

----------------------------

บรรณานุกรม :

1. Houthi squeeze on Red Sea shipping risks enormous cost to global economy. (2023, December 31). The Hill. Retrieved from https://thehill.com/policy/defense/4382064-houthis-force-cargo-ships-to-take-long-route-at-a-cost/

2. Houthis say Israeli ships ‘legitimate target,’ as threat to global shipping grows. (2023, November 20). Times of Israel. Retrieved from https://www.timesofisrael.com/yemens-houthis-say-israeli-ships-legitimate-target-as-threats-to-shipping-grow/

3. Oil prices rise as Iranian warship enters Red Sea after U.S. destroys Houthi boats. (2024, January 2). CNBC. Retrieved from https://www.cnbc.com/2024/01/02/oil-prices-rise-as-iranian-warship-enters-red-sea-.html

4. Rising Red Sea tensions rattle global shipping industry, spark concerns of spillover from Gaza conflict. (2023, December 22). People’s Daily. Retrieved from http://en.people.cn/n3/2023/1222/c90000-20113480.html

5. Shippers have already diverted about $35 billion in cargo from the Red Sea amid fears of attacks. (2023, December 19). CNBC. Retrieved from https://www.cnbc.com/2023/12/19/shippers-divert-35-billion-in-cargo-from-red-sea.html

6. The White House. (2024, January 3). A Joint Statement from the Governments of the United States, Australia, Bahrain, Belgium, Canada, Denmark, Germany, Italy, Japan, Netherlands, New Zealand, Singapore, and the United Kingdom. Retrieved from https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2024/01/03/a-joint-statement-from-the-governments-of-the-united-states-australia-bahrain-belgium-canada-denmark-germany-italy-japan-netherlands-new-zealand-and-the-united-kingdom/

7. U.S. Department of Defense. (2023, December 18). Statement from Secretary of Defense Lloyd J. Austin III on Ensuring Freedom of Navigation in the Red Sea. Retrieved from https://www.defense.gov/News/Releases/Release/Article/3621110/statement-from-secretary-of-defense-lloyd-j-austin-iii-on-ensuring-freedom-of-n/

8. US intelligence suggests Iran involved in planning attacks in Red Sea. (2023, December 22). CNN. Retrieved from https://edition.cnn.com/2023/12/22/politics/us-intelligence-iran-houthi-rebels-attacks-red-sea/index.html

9. Yemen's Houthis Reveal General Mobilization Action to Send Soldiers to Gaza. (2023, December 20). Sputnik Globe. Retrieved from https://sputnikglobe.com/20231220/yemens-houthis-say-carrying-out-general-mobilization-to-possibly-send-soldiers-to-gaza-1115703930.html

-----------------