ประเด็นสำคัญคือต่างมีเป้าหมายหลักที่ต้องการ คำถามจึงอยู่ที่ว่าต่างฝ่ายต่างได้ตามที่ต้องการแล้วหรือยัง เป้าหมายหลักนี้จะนำสู่สันติภาพถาวรหรือไม่
อิหร่านพูดมานานหลายปีแล้วว่าหากโดนโจมตีจะปิดช่องแคบฮอร์มุซ (Strait
of Hormuz) และโจมตีฐานทัพสหรัฐในตะวันออกกลาง
เป็นเหตุหนึ่งที่ชี้ว่าอิหร่านได้เปรียบทางยุทธศาสตร์
นักวิเคราะห์บางคนกังวลสักวันคงรบกันจริง สงคราม 2026 มาถึงจุดนี้จนได้
อิหร่านคุมช่องแคบ:
ส่วนหนึ่งของช่องแคบฮอร์มุซเป็นน่านน้ำอิหร่าน
ทางการอิหร่านจึงอ้างความชอบธรรมที่จะปกป้องอธิปไตยของตนในแถบนั้น
ไม่ยอมให้เรือฝ่ายปรปักษ์ผ่านเข้าออกซึ่งมีไม่กี่ประเทศเท่านั้น ถ้าสหรัฐจะเข้ามากวาดทุ่นระเบิด
หรือทำการอื่นใดในช่องแคบเท่ากับละเมิดอธิปไตย อิหร่านมีความชอบธรรมที่จะตอบโต้
มีนาคม
2026 เมื่อสงครามยืดเยื้อ สหรัฐส่งกองกำลังภาคพื้นดินนับหมื่นนาย
มีสัญญาณจะรบอิหร่านทางภาคพื้นดิน อาจเข้ายึดเกาะคาร์ก (Kharg Island) อิหร่านโต้กลับด้วยการปิดช่องแคบฮอร์มุซ
อยาตุลเลาะห์
ซัยยิด โมจตาบา คาเมเนอี (Ayatollah Seyyed Mojtaba Khamenei) ผู้นำจิตวิญญาณอิหร่านคนใหม่ออกแถลงการณ์ประกาศปิดช่องแคบฮอร์มุซ
ตอบโต้การรุกราน โจมตีฐานทัพสหรัฐในภูมิภาค
คำขู่ที่พูดมานานหลายปีในที่สุดก็เป็นจริงในปี
2026
นักวิเคราะห์บางคนคิดว่าอิหร่านใช้วิธีสู้ยืดเยื้อ
ขัดขวางการส่งออกพลังงาน เพื่อกดดันสหรัฐกับนานาชาติ Fawaz Gerges จาก London School of Economics ชี้ว่าอิหร่านมองเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเป็น
“สงครามเต็มรูปแบบ” ดังนั้นจะสู้สุดฤทธิ์เพื่อความอยู่รอด Alex Vatanka จาก Middle East Institute อธิบายว่าพวกเขาสู้เพื่อเอาชีวิตรอด
ดังนั้นไม่มีคำว่ายอมแพ้
เมื่ออิหร่านปิดฮอร์มุซสหรัฐทำตามบ้าง
กลายเป็นว่าทั้งสองฝ่ายต่างพยายามควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ เรือพาณิชย์ต่างๆ
จึงผ่านเข้าออกอยากกว่าเดิมเพราะปิด 2 ชั้น (มีบางส่วนที่ผ่านได้แต่น้อยมาก
เอกชนไม่กล้าเสี่ยงใช้เส้นทางนี้)
วิเคราะห์:
ทั้งอิหร่านกับสหรัฐต่างใช้เรื่องนี้เป็นเครื่องมือต่อรอง
ถ้าตกลงกันไม่ได้หรือไม่มีใครถอยหนึ่งก้าว ช่องแคบฮอร์มุซก็ต้องปิดต่อไป
รับเงื่อนไขไม่ได้ทั้งหมด:
ประเด็นสำคัญตอนนี้อยู่ที่การเปิดฮอร์มุซ ต้นพฤษภาคม 2026
เงื่อนไขสำคัญของสหรัฐกับอิหร่านอยู่ที่
1) สองฝ่ายต้องหยุดยิงทันที รวมทั้งส่วนที่เกี่ยวข้องกับอิสราเอลด้วย ข้อนี้เป็นหนึ่งในเงื่อนไขสำคัญที่อิหร่านเรียกร้องเรื่อยมา
คือต้องหยุดยิงกับฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอนด้วย แต่เป็นส่วนที่สหรัฐยังรับไม่ได้ ที่ผ่านมาจึงได้แค่หยุดยิงชั่วคราว
2)
เปิดช่องแคบฮอร์มุซ ให้เรือพาณิชย์เข้าออกโดยเสรี
3) ห้ามอิหร่านเสริมสมรรถนะยูเรเนียมช่วงระยะหนึ่งหรือตลอดไป ในบางช่วงของการเจรจาสหรัฐตั้งไว้
20 ปีแต่อิหร่านต่อรองให้สั้นกว่านี้
และอิหร่านต้องเคลื่อนย้ายยูเรเนียมสมรรถนะสูงออกจากประเทศ
ล่าสุดทรัมป์ยืนยันว่าสหรัฐต้องได้ยูเรเนียมเหล่านั้น
ซึ่งอิหร่านยังไม่ยอมมองว่าเป็นการละเมิดอำนาจอธิปไตย ยืนยันว่าใช้เพื่อสันติเท่านั้น
เหมือนนานาชาติที่ใช้นิวเคลียร์ในทางสันติ
4) คลายมาตรการคว่ำบาตรและคืนทรัพย์สินที่ถูกอายัดไว้ การคลายมาตรการคว่ำบาตรและคืนทรัพย์สิน
(สหรัฐต้องคืนเงิน 27,000 ล้านดอลลาร์ที่อายัดไว้)
จะช่วยอัดฉีดเม็ดเงินเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจอิหร่าน
ซึ่งจำเป็นอย่างยิ่งในการลดแรงกดดันจากภาวะเงินเฟ้อและการประท้วงภายในประเทศ
สำหรับผู้นำอิหร่านการรักษาความสงบภายในคือการ "ต่ออายุระบอบ"
ที่ได้ผลดีกว่าการดันทุรังขัดแย้งกับมหาอำนาจในจังหวะที่เศรษฐกิจเปราะบาง
การได้รับอนุญาตให้กลับมาส่งออกน้ำมันได้อย่างเสรีและเข้าถึงระบบการเงินโลกอีกครั้ง
คือไพ่ตายเดียวที่จะช่วยให้อิหร่านสามารถรักษาระบอบต่อไป
5) สงบศึกถาวร จุดยืนของอิหร่านคือเจรจาเพื่อสงบศึกถาวร
ไม่ใช่แค่หยุดยิงชั่วคราว ต้องมั่นใจว่าจะไม่โดนโจมตีอีกในอนาคต
มีนาคม Abbas Araghchi
รมต.ต่างประเทศอิหร่านกล่าวชัดว่า อิหร่านจะสงบศึกตามเงื่อนไขของตน ไม่ใช่ของสหรัฐ
ณ ตอนนี้คือต่อต้านการรุกรานต่อไป
ข้อนี้เป็นท่าทีสำคัญที่ควรยึดว่าอิหร่านมีจุดยืนเช่นกัน
ชี้ใกล้บรรลุข้อตกลงแล้ว:
สัปดาห์สุดท้ายของพฤษภาคม
ฝ่ายสหรัฐรายงานว่าตอนนี้ตกลงกันได้ในเชิงหลักการ จะเปิดฮอร์มุซ
และอิหร่านจะส่งยูเรเนียมเสริมสมรถนะให้สหรัฐ แต่ยังต้องหารือรายละเอียดบางจุด
วิเคราะห์:
ถ้ามองในแง่บวก การเจรจาทำมานานแล้ว มีความคืบหน้าตามลำดับ
ล่าสุดคือตกลงกันได้ในหลักการ เหลือเพียงรายละเอียดปลีกย่อย ทั้งสหรัฐกับอิหร่านต่างมีแรงกดดันอยากสงบศึก
ดังนั้นท้ายที่สุดน่าจะตกลงกันได้
ถ้ามองในแง่ลบ
รัฐบาลสหรัฐเน้นพูด 2 เรื่องคือเปิดฮอร์มุซกับโครงการนิวเคลียร์
แต่อิหร่านเน้นเรื่องต้องการสันติภาพถาวร รวมทั้งต่อฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอน
ถามว่าสหรัฐกับอิสราเอลยอมรับเรื่องหรือไม่
ล่าสุดเจ้าหน้าที่สหรัฐกล่าวว่าใกล้ได้ข้อตกลงเรื่องช่องแคบฮอร์มุซแล้ว
มีแนวโน้มว่าจะยืดเวลาหยุดยิงออกไป เพื่อเปิดช่องให้เจรจาต่อไป คาดว่าจะมีการลงนาม
MOU ทรัมป์ได้ดูข้อตกลงแล้วแต่ยังไม่ตัดสินใจ
วิเคราะห์: แม้ไม่ได้สันติภาพถาวรแต่การพักรบชั่วคราว
เป็นประโยชน์ทั้งต่อสหรัฐ อิหร่านและประชาคมโลก และหมายความว่าต่างยอมถอยคนละก้าว
อิสราเอลกับสหรัฐเชื่อไม่ได้:
Bagher
Qalibaf โฆษกรัฐสภาอิหร่านย้ำว่าอิสราเอลกับสหรัฐเชื่อถือไม่ได้
เป็นอีกเหตุผลที่อิหร่านชนะทางยุทธศาสตร์
ดังที่รับรู้กันทั่วโลกว่ารัฐบาลทรัมป์เชื่อถือไม่ได้
คำพูดของผู้นำสหรัฐบ่อยครั้งไม่ตรงความจริง สื่อตะวันตกต้องคอยตรวจเช็ค (Fact
Check)
ในเรื่องสงครามอิหร่าน
ประเด็นสำคัญอยู่ที่ทั้งคู่ต้องการหยุดสงครามจริงหรือไม่
ถ้าทั้งคู่ต้องการสันติภาพ จะปูทางสู่ข้อตกลงยุติสงครามรอบปี 2026
บทเรียนจากการถอนตัวออกจากข้อตกลง JCPOA ในอดีต
ทำให้อิหร่านมองว่าข้อตกลงคือเครื่องมือที่ตะวันตกใช้เพื่อ "ปลดอาวุธ"
คู่ต่อสู้ทีละขั้น
หากเป้าหมายสูงสุดคือการล่มสลายของระบอบ การยอมตามเงื่อนไขหยุดยิงชั่วคราว
อาจเป็นการยอมจำนนที่นำไปสู่การล่มสลายเร็วขึ้น ไม่ใช่การสร้างสันติภาพที่ยั่งยืน รัฐบาลสหรัฐสามารถสร้างเหตุผลใหม่หรือล้มข้อตกลงเดิม
เพราะทำหลายครั้งแล้ว
อย่างไรก็ตาม
ทรัมป์มีเหตุผลของตนเช่นกัน ทรัมป์ตีความว่าในยามสงครามไม่จำต้องพูดความจริง
ข้อนี้มีเหตุผลน่าฟัง วงการทูตไม่มีใครพูดความจริงทั้งหมด
แต่การที่ทรัมป์เป็นคนคาดเดาไม่ได้ในหลายเรื่อง คำพูดกลับไปกลับมา
แม้กระทั่งการฉีกสนธิสัญญาข้อตกลงต่างๆ
ทำให้บางคนตีความว่าผู้นำสหรัฐคนนี้ไม่น่าเชื่อถือ ร่วมมือได้ยาก
กลายเป็นแบบอย่างว่าผู้นำฝ่ายประชาธิปไตยสามารถเปลี่ยนคำพูดกลับไปกลับมาได้เสมอ
มหาอำนาจเช่นนี้ยากจะคบแบบพันธมิตร ไม่แปลกที่พันธมิตร มิตรประเทศตีตัวออกห่าง
สรุป
สถานการณ์ในขณะนี้ส่วนหนึ่งมาจากยุทธศาสตร์ป้องกันประเทศอิหร่าน (การปิดฮอร์มุซ)
ประเด็นสำคัญคือต่างมีเป้าหมายหลักที่ต้องการ
คำถามจึงอยู่ที่ว่าต่างฝ่ายต่างได้ตามที่ต้องการแล้วหรือไม่ เป้าหมายหลักนี้จะนำสู่สันติภาพถาวรหรือไม่
----------------------
1. Control
of the Strait of Hormuz and Iran’s Uranium Stockpiles Were Sticking Points.
(2026, April 12). NYT. Retrieved from
https://www.nytimes.com/2026/04/11/world/middleeast/iran-strait-of-hormuz-uranium-stockpile-sticking-points.html
2. Iran bets on
endurance, energy disruption to outlast US, Israel. (2026, March 10). Reuters.
Retrieved from
https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-bets-endurance-energy-disruption-outlast-us-israel-2026-03-10/
3. Iran has weakened US in the great power game. (2026,
April 12). Asia Times. Retrieved from
https://asiatimes.com/2026/04/iran-has-weakened-us-in-the-great-power-game/
4. Iran's new
supreme leader vows to block Strait of Hormuz in first statement. (2026, March
13). BBC.
Retrieved from https://www.bbc.com/news/articles/cdxg599655vo
5. Iran ready to help passage of Japan ships in Strait of Hormuz: Araghchi.
(2026, March 21). Kyodo News. Retrieved from
https://english.kyodonews.net/articles/-/72724
6. Iran rejects ceasefire talks with US, vows to keep fighting: FM. (2026, March
26). Rudaw.
Retrieved from https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/25032026
7. Iran
War Live Updates: U.S.-Iran Peace Deal Nearer, But Could Take Days to Nail
Down, U.S. Official Says. (2026, May 24). NST. Retrieved from
https://www.nytimes.com/live/2026/05/24/world/iran-war-trump
8. Qalibaf
answers ten key questions on Iran–US talks in Islamabad. (2026, April 19). Tehran
Times. Retrieved from
https://www.tehrantimes.com/news/525593/Qalibaf-answers-ten-key-questions-on-Iran-US-talks-in-Islamabad
9. U.S. Special
Operations Forces Sent to Mideast as Trump Weighs Next Move. (2026, March
29). NYT.
Retrieved from
https://www.nytimes.com/2026/03/29/us/politics/trump-special-operations-forces-iran.html
10. What
we know: '14-point' US proposal to Iran aimed at ending Gulf conflict. (2026,
May 7). Gulf News. Retrieved from
https://gulfnews.com/world/mena/what-we-know-14-point-us-proposal-to-iran-aimed-at-ending-gulf-conflict-1.500531839
-----------------
