ยินดีต้อนรับ

สถานการณ์โลก วิเคราะห์สถานการณ์ร้อน วิจารณ์เหตุการณ์ระหว่างประเทศล่าสุดตามหลักวิชาการ
เข้าใจโลกวันนี้ เพื่อโลกวันพรุ่งนี้
สามารถร่วมพูดคุยและเกาะติดข่าวสำคัญรายวันผ่าน Facebook ของผม 'สถานการณ์โลก ชาญชัย' และ Twitter ที่ chanchaiCK

วันจันทร์ที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2559

กองทัพตุรกีในดินแดนซีเรีย


28 สิงหาคม 2016
ชาญชัย คุ้มปัญญา
(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 20 ฉบับที่ 7234 วันอาทิตย์ที่ 28 สิงหาคม พ.ศ.2559)

            เมื่อกลางสัปดาห์ที่ผ่านมากองทัพตุรกีพร้อมรถถังและกองกำลังฝ่ายต่อต้านรัฐบาลซีเรีย Free Syrian Army (FSA) ราว 1,500 นายเข้าทำสงครามในดินแดนซีเรีย ภายใต้ปฏิบัติการชื่อ “Operation Euphrates Shield” ประธานาธิบดีเรเจพ ทายยิพ แอร์โดกาน (Recep Tayyip Erdogan) กล่าวว่าเพื่อป้องกันภัยคุกคามจากกลุ่มก่อการร้ายทั้ง IS/ISIL/ISIS กับเคิร์ดซีเรีย (รัฐบาลตุรกีถือว่าเคิร์ดซีเรีย YPG เป็นผู้ก่อการร้าย)
            รัฐบาลโอบามาเห็นชอบด้วย ให้ความคุ้มครองทางอากาศ มีส่วนในการโจมตี IS
            รัฐบาลซีเรียประณามตุรกีละเมิดอธิปไตย ย้ำว่าปฏิบัติการทางทหารในดินแดนซีเรียต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐบาลซีเรียก่อน
            เพียง 2 วันกองกำลังตุรกีสามารถยึดเมือง Jarablus (อยู่ใกล้พรมแดนและติดฝั่งตะวันตกของแม่น้ำยูเฟรติส) และพื้นที่โดยรอบ ไม่มีข่าวปะทะรุนแรงไม่ว่ากับ IS หรือเคิร์ด

ผลประโยชน์และเหตุผลของตุรกี :
รัฐบาลตุรกีประกาศจุดประสงค์ชัดตั้งแต่ต้นว่าเป้าหมายคือให้กองกำลัง YPG (เคิร์ดซีเรีย) ถอยห่างออกจากแม่น้ำยูเฟรติส นายกฯ Binali Yildirim กล่าวว่า “ข้อตกลงที่ทำกับสหรัฐคือพวกเคิร์ดที่เมือง Manbij และพื้นที่โดยรอบจะต้องถอนตัวออกไปทางตะวันออกของแม่น้ำยูเฟรติส” ชี้ว่าเป็นผลดีต่ออธิปไตยซีเรียด้วย
          ประการแรก สกัดกั้นพวกเคิร์ดเพื่อความมั่นคงภายใน
เป้าหมายของตุรกีไม่ใช่เพื่อปราบปรามเคิร์ดซีเรียให้สิ้นซาก เพราะรัฐบาลสหรัฐไม่ยินยอม ต้องการเพียงแยกเคิร์ดซีเรียที่ขยายอิทธิพลตามแนวพรมแดนไม่ให้ติดต่อกันเป็นแนวเดียวกัน จึงเข้าควบคุมพื้นที่ใจกลางบริเวณแม่น้ำยูเฟรติส เกิดเขตพื้นที่ๆ ตุรกีควบคุม
            สงครามกลางเมืองซีเรียทำให้พวกเคิร์ดยึดพื้นที่ภาคเหนืออ้างว่าเพื่อความปลอดภัยจาก IS แต่อีกนัยหนึ่งคือฉวยโอกาสจัดตั้งเขตปกครองตนเอง ชาวเคิร์ดมีความคิดเช่นนี้มาโดยตลอด บางคนอ้างความฝันตั้งประเทศเคอร์ดิสถาน (Kurdistan) ตั้งแต่สมัยสงครามโลกครั้งที่ 1 เจ้าอาณานิคมอังกฤษสัญญาว่าจะมอบดินแดนส่วนหนึ่งให้เคิร์ดปกครองตนเอง แต่รัฐบาลอังกฤษไม่รักษาสัญญา
            ครบศตวรรษแล้วที่เคิร์ดไม่ว่าจะในอิรัก ตุรกี ซีเรียพยายามดิ้นรนเพื่อความฝันดังกล่าว สูญเสียชีวิตทรัพย์สินจำนวนมาก เมื่อไม่นานนี้มีกำลังใจมากขึ้นเมื่อเห็นตัวอย่างจากเคิร์ดอิรักที่บัดนี้กลายเป็นเขตปกครองตนเอง มีอำนาจต่อรองรัฐบาลแบกแดด และอาจกลายเป็นรัฐอธิปไตยในอนาคต

            รัฐบาลตุรกีต่อต้านการปกครองตนเองของเคิร์ดซีเรียเรื่อยมา มิถุนายน 2015 ประธานาธิบดีแอร์โดกานกล่าวว่าจะไม่ยอมให้เกิดรัฐเคิร์ดทางตอนเหนือของซีเรียหรือตอนใต้ของตุรกี “เราจะไม่ยอมให้เกิดรัฐ (เคิร์ด) ไม่ว่าจะทางตอนเหนือหรือตอนใต้ เราจะสู้ไม่ว่าต้องจ่ายมากราคาเพียงใด” “พวกเขาต้องการเปลี่ยนโครงสร้างภูมิศาสตร์ภูมิภาคนี้ เราไม่สามารถทำเป็นไม่รู้ไม่เห็น”
            ความกังวลของตุรกีคือหากเคิร์ดสามารถรวมตัวกันสร้างเขตปกครองตนเองในอิรัก ซีเรีย จะลามเข้ามาในตุรกีด้วย เพราะเคิร์ดซีเรียเชื่อมโยงกับเคิร์ดในประเทศ ตุรกีเป็นดินแดนที่ชาวเคิร์ดอาศัยอยู่มากที่สุด (รองลงมาคืออิรัก อิหร่าน และซีเรีย)
Selim Sazak จาก The Century Foundation เห็นว่าจากสถานการณ์ล่าสุดเท่ากับรัฐบาลตุรกียอมรับแล้วว่าไม่อาจโค่นล้มระบอบอัสซาด พื้นที่ทางตอนเหนือของประเทศจะกลายเป็นเขตอิทธิพลของพวกเคิร์ด แผนใหม่จึงมุ่งเป้าสกัดการสร้างเขตปกครองตนเอง
            จากการวิเคราะห์พบว่ารัฐบาลตุรกีไม่สามารถบรรลุเป้าหมายทุกอย่างที่ต้องการ เหตุเพราะไม่อาจต้านแรงกดดันจากต่างชาติที่สนับสนุนเคิร์ด แม้เคิร์ดซีเรียยังไม่ประกาศเขตปกครองตนเอง แต่ในเชิงรูปธรรมมีพื้นที่ปกครองตนเองแล้ว ได้แต่ส่งคำเตือนว่าไม่ยอมให้เคิร์ดซีเรียประกาศเขตปกครองตนเองอย่างเป็นทางการ
Operation Euphrates Shield” จึงเป็นคำเตือนว่าจะไม่ยอมให้ความฝันของเคิร์ดคุกคามอนาคตของตุรกี

          ประการที่ 2 ชูบทบาทของประเทศในภูมิภาค
            นับจากสงครามโค่นล้มระบอบซัดดัม ฮุสเซน ตามด้วยอาหรับสปริงส์ ผู้มีปากเสียงในภูมิภาคตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือนับวันจะเหลือน้อยลง ประเทศที่กลายเป็นสมรภูมิยาวนานและยังไม่รู้ว่าจะจบสิ้นเมื่อไหร่อย่างอิรัก เยเมน ซีเรีย ลิเบีย แม้มีรัฐบาลแต่กลายเป็นประเทศอ่อนแอเมื่อเทียบกับเพื่อนบ้านที่ไม่เกิดสงครามกลางเมือง เสริมให้ประเทศที่ยังอยู่ดีมีอิทธิพลสูงขึ้นในเชิงเปรียบเทียบ ระบบระเบียบตะวันออกกลางจึงเอื้อประโยชน์แก่ประเทศเหล่านี้
            ในแง่ของตุรกี รัฐบาลแอร์โดกานเพิ่งผ่านพ้นช่วงเวลาอันน่าระทึกจากเหตุกบฏเมื่อกลางเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา (ถ้าคิดให้ไกลคือรอดพ้นอาหรับสปริงส์ตุรกี) มีข้อมูลว่าเครื่องบินรบลำหนึ่งของฝ่ายกบฏเกือบเข้าถึงเครื่องบินที่ประธานาธิบดีแอร์โดกานโดยสารอยู่ ดีที่เครื่องบินรบลำนั้นน้ำมันหมดเสียก่อน
            ไม่ว่ารัฐบาลตะวันตกสนับสนุนการกบฏหรือไม่ บัดนี้รัฐบาลแอร์โดกานยังติดต่อกับตะวันตก รัฐบาลยังเดินหน้าต่อไป ชีวิตต้องดำเนินต่อไป
โดยรวมแล้ว ผู้มีปากเสียงในภูมิภาคตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือในขณะนี้เหลือแต่กลุ่ม GCC ที่มีซาอุฯ เป็นแกนนำกับรัฐบาลแอร์โดกานเท่านั้น
การส่งกองทัพเข้าซีเรียส่งเสริมบทบาทตุรกีในภูมิภาค อย่างน้อยได้ส่วนแบ่งชิ้นหนึ่งบนความสูญเสียของซีเรีย ไม่ว่าใครจะพอใจหรือไม่พอใจอย่างไร เห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย
นี่คือสถานการณ์โลกแห่งความจริงและกำลังดำเนินอยู่ในขณะนี้

แผนบุกซีเรียเดิมกับแผนใหม่ :
ประเด็นที่ควรเข้าใจคือความคิดบุกเข้าซีเรียไม่ใช่เรื่องใหม่นัก กลางเดือนตุลาคม 2014 นายเมฟเลิต ชาวูโชลู  (Mevlut Cavusoglu) รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศตุรกีอธิบายแนวคิดส่งทหารเข้ารบทางภาคพื้นดิน ชี้ว่าการโจมตี IS ทางอากาศไม่ค่อยได้ผล ตุรกีจึงคิดปฏิบัติการภาคพื้นดิน แผนปราบ IS ต้องเป็นแผนที่ครอบคลุม จัดการภัยคุกคามทั้งหมด เป็นไปได้ว่าส่วนหนึ่งของแผนคือเข้าล้มระบอบอัสซาด อันเป็นเหตุความไร้เสถียรภาพ (ตามมุมมองของตุรกี) แต่ต้องได้รับการสนับสนุนจากพันธมิตรก่อน
1 ปีต่อมารัฐสภาตุรกีลงมติอนุญาตให้ส่งทหารเข้าอิรักกับซีเรีย และให้ทหารต่างชาติมาประจำการในประเทศ มติรัฐสภาคือหลักฐานสำคัญอีกชิ้นต่อเรื่องส่งกองทัพเข้าซีเรีย
            ที่ต่างจากแผนเดิมคือ เดิมประเทศที่เข้าร่วมรบภาคพื้นดินจะประกอบด้วยตุรกีกับสมาชิกนาโตบางประเทศ ปฏิบัติการครั้งนี้รัฐบาลแอร์โดกานไม่รอประเทศอื่นอีกแล้ว 

            ความแตกต่างสำคัญอีกข้อคือ รัฐบาลแอร์โดกานต้องการยึดพื้นที่บางส่วนเท่านั้น ไม่ถึงกับโค่นล้มระบอบอัสซาด เพราะยากจะเป็นไปได้เมื่อรัสเซียตั้งฐานทัพของตนในซีเรีย ใช้เครื่องบินทิ้งระเบิดใส่พวกผู้ก่อการร้ายเป็นประจำ ทั้งยังเชื่อว่าก่อนเริ่มปฏิบัติการน่าจะรับได้ความร่วมมือจากรัสเซีย เพื่อป้องกันเหตุไม่คาดฝัน สัมพันธ์ทวิภาคีก็ดีขึ้นมาก นับจากเหตุกบฏโค่นล้มรัฐบาลแอร์โดกาน
ด้านรองประธานาธิบดีโจ ไบเดน เรียกร้องให้เคิร์ดซีเรียถอนตัวกลับไปฝั่งตะวันออกของแม่น้ำยูเฟรติส เตือนว่าหากดื้อดึงสหรัฐจะไม่สนับสนุนอีกต่อไป เป็นอีกเหตุผลว่าการยึดพื้นที่จะดำเนินด้วยความเรียบร้อย เป็นปฏิบัติการจำกัดขอบเขตที่ทุกผ่านความเห็นชอบจากทุกฝ่าย
ผลที่ได้คือเกิดเขตปลอดภัย (หรือชื่อใดๆ) ที่อยู่ภายใต้อิทธิพลตุรกี ประเด็นสำคัญที่ควรติดตามคือพัฒนาการของเขตดังกล่าวในอนาคต กองกำลังตุรกีจะประจำการในพื้นที่อีกนานเพียงใด

วิเคราะห์องค์รวมและสรุป :
            ประเด็นหนึ่งที่เอ่ยถึงอยู่เสมอคือซีเรียในอนาคตจะแยกเป็นกี่ส่วน ที่เห็นชัดคือ ส่วนของรัฐบาลอัสซาด ฝ่ายต่อต้านสายกลาง เคิร์ดซีเรีย ผู้ก่อการร้าย IS (รวมกับกลุ่มอื่นๆ) และบัดนี้เพิ่มอีกหนึ่งคือชาวซีเรียที่รัฐบาลตุรกีสนับสนุนโดยตรง ดังนั้นสามารถแยกออกเป็น 5 ส่วนใหญ่ๆ
            เป็นเรื่องที่ชาวซีเรียคงไม่เคยนึกฝันมาก่อน

            ประเด็นที่ควรติดตามคือ กองทัพตุรกีจะปะทะกับผู้ก่อการร้าย IS จริงจังมากเพียงใด ประธานาธิบดีอัสซาดเคยกล่าวว่า “ตุรกีให้การสนับสนุนผู้ก่อการร้ายทุกอย่าง ให้การสนับสนุนทุกกลุ่ม” ทั้ง al-Nusra Front ซึ่งหมายถึงอัลกออิดะห์กับ IS โดยให้การสนับสนุนทั้งการระดมคน เงิน การขนส่ง อาวุธ การข่าว ข้อมูล เงินสนับสนุนจากที่ต่างๆ ล้วนผ่านทางตุรกี น้ำมันที่ IS ขายก็ผ่านทางตุรกี 

รัฐบาลตุรกีพยายามชี้ว่าประชาชนซีเรียที่ต่อต้านรัฐบาลอัสซาดคือผู้ยึดพื้นที่ เป็นเรื่องของสงครามกลางเมืองซีเรีย แน่นอนว่ารัฐบาลตุรกีไม่ปฏิเสธบทบาทของตนเอง แต่พยายามยกความดีความชอบแก่ฝ่ายต่อต้านรัฐบาลซีเรียกลุ่มนี้ อาศัยกลุ่มดังกล่าวเป็นตัวชูโรงยึดครองพื้นที่
            จากบทบาททั้งหมดของรัฐบาลตุรกี ทั้งต่อพวกเคิร์ดกับ IS เกิดคำถามว่าปฏิบัติการครั้งนี้เป็นเพียงสงครามต่อต้านผู้ก่อการร้าย IS กับเพื่อป้องปรามพวกเคิร์ดหรือ เป็นสงครามกลางเมืองระหว่างกองกำลังฝ่ายต่อต้านกับรัฐบาลอัสซาด หรือสงครามระหว่างประเทศตุรกีกับประเทศซีเรีย เป็นคำถามเดิมๆ ที่ต้องถามกลุ่มประเทศต่างๆ ที่ให้อาวุธ ทุ่มเทงบประมาณมหาศาลแก่ฝ่ายต่อต้านรัฐบาลอัสซาด จนสงครามกลางเมืองยืดเยื้อยาวนานถึงเพียงนี้และไม่รู้ว่าจะจบเมื่อใด
            คำตอบนั้นซับซ้อนและต้องอธิบายอีกยาว

            ข้อคิดที่ต้องระลึกถึงเสมอคือ เมื่อความขัดแย้งซีเรียบานปลายกลายเป็นสงครามกลางเมือง ต่างชาติเข้าแทรกแซง อนาคตซีเรียไม่ได้อยู่ในมือของชาวซีเรียอีกต่อไป ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายสนับสนุนหรือต่อต้านรัฐบาล แต่ยังขึ้นกับความต้องการ ผลประโยชน์ของประเทศที่เกี่ยวข้อง ตุรกีส่งกองทัพเข้าดินแดนซีเรียเป็นหลักฐานล่าสุด
            เป็นเรื่องน่าเศร้าแต่ต้องยอมรับความจริง โอกาสที่ซีเรียจะกลับมาเป็นเหมือนเดิมแทบไม่มีอีกแล้ว ซีเรียจะเหมือนอิรักที่ประเทศจะไม่เป็นหนึ่งเดียวอีกต่อไป คำถามสำคัญกว่าคือทำอย่างไรบ้านเมืองจะกลับมาสงบสุขอีกครั้ง เป็นอุทาหรณ์แก่ประเทศอื่นๆ นโยบายที่ดีที่สุดคือป้องกันไม่ให้สถานการณ์บานปลายตั้งแต่ต้น เพราะเมื่อเกิดแล้วใครจะควบคุมได้
--------------------------



สังคมซีเรียไม่ต่างจากสังคมประเทศอื่นๆ ที่มีทั้งฝ่ายสนับสนุนกับฝ่ายต่อต้านรัฐบาล พลเมืองซีเรียท้องถิ่นที่ต่อต้านรัฐบาลคือฝ่ายต่อต้านสายกลาง แต่มีอีกหลายกลุ่มที่รัฐบาลสหรัฐกับพันธมิตรถือว่าเป็นฝ่ายต่อต้านสายกลาง เช่น ชาวซีเรียที่ย้ายถิ่นอาศัยต่างประเทศ รัฐบาลโอบามากับพันธมิตรวางบทบาทคนเหล่านี้เป็นว่าที่รัฐบาลซีเรียในอนาคต กลายเป็นพวกหุ่นเชิด ชาวเคิร์ดซีเรียเป็นอีกกลุ่มที่เป็นฝ่ายต่อต้านสายกลาง แต่ถูกวางบทบาทให้กลายเป็นเขตปกครองตนเอง ซีเรียถูกแบ่งแยก

บรรณานุกรม:

1. Biden orders Syrian Kurds to pull back; Assad govt slams Turkish incursion. (2016, August 24). Arab News. Retrieved from http://www.arabnews.com/node/974651/middle-east
2. Erdogan Strikes Back: What’s Behind Turkish Military Operation in Syria. (2016, August 24). Sputnik. Retrieved from http://sputniknews.com/middleeast/20160824/1044603365/turkey-syria-operation.html
3. McDowall, David. (2004). A Modern History of the Kurds, (3rd ed.). New York: I.B. Tauris.
4. President al-Assad to French magazine Valeurs Actuelles. (2015, November 19). SANA. Retrieved from http://sana.sy/en/?p=61879
5. Rozen, Laura. (2015, December 2). Turkey makes progress on sealing Syria border, but is it enough? Al Monitor. Retrieved from http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/12/turkey-cooperation-us-frustration-syria-border.html
6. Syria condemns Turkey’s breach of Syria’s sovereignty in Jarablos. (2016, August 24). SANA. Retrieved from http://sana.sy/en/?p=86277
7. Turkey deploys more tanks in Syria, warns Kurdish YPG. (2016, August 26). Al Jazeera. Retrieved from http://www.aljazeera.com/news/2016/08/turkey-deploys-tanks-syria-warns-kurdish-ypg-160825131652728.html
8. Turkey rolls on with Syria operation as US confirms retreat of Syrian Kurds. (2016, August 25). Deutsche Welle. Retrieved from http://www.dw.com/en/turkey-rolls-on-with-syria-operation-as-us-confirms-retreat-of-syrian-kurds/a-19501608
9. Turkey's Erdogan says will 'never allow' Kurdish state: media. (2015, June 27). Reuters. Retrieved from http://www.reuters.com/article/2015/06/27/us-mideast-crisis-turkey-kurds-idUSKBN0P70QB20150627
10. Turkey's Syria offensive aimed at Kurdish YPG. (2016, August 24). Deutsche Welle. Retrieved from http://www.dw.com/en/turkeys-syria-offensive-aimed-at-kurdish-ypg/a-19497653
11. Turkish Parliament approves motion on Syria, Iraq amidst opposition fury at interim gov’t. (2015, September 3). Today’s Zaman. Retrieved from http://www.todayszaman.com/national_turkish-parliament-approves-motion-on-syria-iraq-amidst-opposition-fury-at-interim-govt_398207.html
12. Turkish tanks enter Syria, Ankara vows to fight ISIS, PYD. (2016, August 24). Al Arabiya/AP. Retrieved from http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/08/24/Turkish-military-US-led-coalition-launch-operation-in-northern-Syria.html
13. Ünal, Ali. (2014, October 12). TURKISH FM: WEST UNDERSTANDS TURKISH FOREIGN POLICY’S CONSISTENCY IN SYRIA AND IRAQ. Daily Sabah. Retrieved from http://www.dailysabah.com/politics/2014/10/12/turkish-fm-west-understands-turkish-foreign-policys-consistency-in-syria-and-iraq
-----------------------------