ข้ามไปที่เนื้อหาหลัก

ครบรอบหนึ่งปีญี่ปุ่นซื้อหมู่เกาะเซนกากุ/เตียวหยู ความตึงเครียดที่ก่อตัวอยู่ภายใน

ครบรอบหนึ่งปีญี่ปุ่นซื้อหมู่เกาะเซนกากุ/เตียวหยู ความตึงเครียดที่ก่อตัวอยู่ภายใน
พฤศจิกายน 2013
ชาญชัย คุ้มปัญญา
(ตีพิมพ์ใน นิตยสารหนังสือข่าวทหารอากาศ. ปีที่ 73 ฉบับที่ 11 เดือนพฤศจิกายน 2556.)

            วันที่ 11 กันยายนเมื่อปีก่อนเป็นวันที่ทางการญี่ปุ่นซื้อเกาะ 3 เกาะของหมู่เกาะเซนกากุ (Senkaku) หรือที่จีนเรียกว่าหมู่เกาะเตียวหยู (Diaoyu Islands) จากชาวญี่ปุ่นรายหนึ่งที่อ้างสิทธิเป็นเจ้าของ หมู่เกาะที่ทั้งญี่ปุ่นกับจีนต่างอ้างสิทธิความเป็นเจ้าของและเป็นประเด็นพิพาทระหว่างสองประเทศมานานหลายทศวรรษแล้ว
            รัฐบาลญี่ปุ่นอ้างว่าเหตุที่ต้องเข้าซื้อหมู่เกาะดังกล่าวเพื่อป้องกันไม่ให้ตกอยู่ในมือของพวกชาตินิยมญี่ปุ่นที่เคยพูดว่าจะพัฒนาเป็นสถานที่ท่องเที่ยว ซึ่งจะเป็นการยั่วยุต่อจีนอย่างรุนแรง ในมุมมองของรัฐบาลญี่ปุ่นเห็นว่าหมู่เกาะดังกล่าวเป็นของตน รัฐเข้าซื้อเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง เพราะทางการจีนย่อมไม่อยู่นิ่งเฉยหากชาวญี่ปุ่นพัฒนาให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยว
            ผลจากการเข้าซื้อหมู่เกาะทำให้รัฐบาลจีนประท้วงอย่างรุนแรง และเกิดการประท้วงครั้งใหญ่ในหมู่ประชาชนจีน หลายคนไม่ซื้อสินค้าญี่ปุ่น เรือกับเครื่องบินลาดตระเวนสองประเทศเกิดการเผชิญหน้าหลายครั้ง ตลอดปีที่ผ่านมาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศโดยรวมเสื่อมโทรมลง ชาวจีนจำนวนมากอยู่ในอาการโกรธแค้นไม่ต่างจากพวกชาตินิยมญี่ปุ่น
            ความขัดแย้งระหว่างจีนกับญี่ปุ่นไม่ใช่เรื่องธรรมดาเพราะเป็นประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองกับอันดับสามของโลก และยังพัวพันกับชาติมหาอำนาจอื่นๆ จนถึงประเทศทั้งหลายในย่านภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

ผ่านมาหนึ่งปีความขัดแย้งยังคุกรุ่น:
            ตลอดปีที่ผ่านมาทางการจีนรายงานว่าได้ส่งเรือและเครื่องบินลาดตระเวนแล่นรอบหรือบินผ่านหมู่เกาะหลายครั้งเพื่อแสดงการมีอธิปไตยเหนือหมู่เกาะ ทั้งยังพยายามขับไล่เรือสัญชาติญี่ปุ่นที่แล่นเข้ามาใกล้ฝั่ง ส่วนทางการญี่ปุ่นรายงานว่าเรือลาดตระเวนญี่ปุ่นได้เผชิญหน้ากับเรือลาดตระเวนจีนหลายครั้ง บางครั้งเรือญี่ปุ่นแล่นเข้าใกล้เรือจีนมากเพื่อกีดกันให้เรือจีนออกจากน่านน้ำดังกล่าว
            ในโอกาสครบรอบหนึ่งปีของการซื้อหมู่เกาะ นายโยชิฮิเดะ ซูกะ (Yoshihide Suga) หัวหน้าเลขาธิการคณะรัฐมนตรีญี่ปุ่นกล่าวว่าหมู่เกาะดังกล่าว “เป็นส่วนหนึ่งของอาณาเขตญี่ปุ่น” ญี่ปุ่นยังประสงค์มีความสัมพันธ์ทวิภาคีที่ดีกับจีนแม้มีประเด็นขัดแย้ง พร้อมจะเจรจากับจีนเสมอ
            ด้านนายหง เหล่ย (Hong Lei) โฆษกกระทรวงต่างประเทศจีนแถลงข่าวตอบโต้ว่าจีนจะไม่ทนอยู่นิ่งเฉยถ้าอธิปไตยดินแดนถูกละเมิด “ญี่ปุ่นจะต้องรับผลการกระทำของตนหากทำการยั่วยุโดยไม่ยับยั้งชั่งใจ” อย่างไรก็ตามจีนยังปรารถนามีสัมพันธ์ที่ดีกับญี่ปุ่น นอกจากนี้ นักวิเคราะห์จีนเห็นว่าการที่ทางการญี่ปุ่นเรียกร้องให้มีการเจรจาระดับสูงเป็นเรื่องไม่จริงใจ เนื่องจากยังยึดมั่นว่าหมู่เกาะเซนกากุ/เตียวหยูเป็นของญี่ปุ่น พยายามแสดงความเป็นเจ้าของ
            จะเห็นได้ว่ารัฐบาลญี่ปุ่นใช้วิธีการรุกรับการทางเมืองพร้อมกัน คือไม่ยกเลิกแนวคิดที่จะส่งเจ้าหน้าที่พลเรือนไปประจำหมู่เกาะ แต่ก็ไม่แสดงท่าทีว่าจะดำเนินการดังกล่าวเพื่อแสดงสิทธิความเป็นเจ้าของ เช่นเดียวกับจีนที่ยืนยันตลอดเวลาว่าหมู่เกาะดังกล่าวเป็นของจีน ส่งเรือกับเครื่องบินทำการลาดตระเวนแสดงความเป็นเจ้าของอย่างต่อเนื่อง ย้ำเตือนให้ญี่ปุ่นไม่ทำการยั่วยุที่จีนไม่อาจทนได้ แต่ยังปรารถนาที่จะมีสัมพันธ์ที่ดีกับญี่ปุ่นอยู่เสมอ
            ประเด็นสำคัญคือ ณ ปัจจุบัน ไม่มีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งต้องการให้เกิดการปะทะหรือเกิดสงครามระหว่างกัน ต่างรู้ว่าอะไรสามารถทำได้ อะไรคือการล้ำเส้นต้องห้าม

ความตึงเครียดที่ก่อตัวอยู่ภายใน:
            หนึ่งปีที่ผ่านมาถ้าไม่นับช่วงที่กำลังเผชิญหน้าอย่างตึงเครียด สองประเทศพยายามรักษาระดับความสัมพันธ์ไม่ให้เลวร้ายลงไปอีก โดยเฉพาะความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจที่แม้มีผลกระทบบ้างแต่เกิดจากปัจเจกบุคคลมากกว่า แต่ภายใต้ความสัมพันธ์ดังกล่าวมีความตึงเครียดที่ซ่อนอยู่ภายใน หากพิจารณาในแง่การป้องกันประเทศ ทั้งสองประเทศต่างกำลังเสริมสร้างกำลังรบอย่างเข้มข้น
            ในกรณีของญี่ปุ่น การเร่งเสริมสร้างกำลังรบส่วนหนึ่งเกิดจากนายชินโซ อาเบะนายกรัฐมนตรีคนปัจจุบันเป็นพวกสายเหยี่ยว มีนโยบายด้านความมั่นคงที่เข้มข้น เริ่มจากการกระชับความสัมพันธ์กับอเมริกา ย้ำเตือนสนธิสัญญาความมั่นคงญี่ปุ่น-สหรัฐฯ ที่อเมริกาพร้อมจะปกป้องญี่ปุ่น เห็นว่าการมีสหรัฐฯ ปรากฏในเอเชีย “สำคัญอย่างยิ่ง” ต่อการป้องปรามจีน เดินสายกระชับความสัมพันธ์กับประเทศเวียดนาม อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ที่กังวลอิทธิพลจากจีน
            รัฐบาลอาเบะได้เพิ่มงบประมาณกลาโหมซึ่งเป็นการเพิ่มครั้งในแรกในรอบ 11 ปี ส่วนหนึ่งใช้จัดซื้อยุทโธปกรณ์ รวมทั้งอากาศยานเตือนภัยล่วงหน้าและควบคุม แบบ E-767 และมีแนวคิดขยายบทบาทของกองทัพ นายกรัฐมนตรีอาเบะเอ่ยปากว่าญี่ปุ่นควรมีนาวิกโยธินเพื่อใช้ในกรณีที่ข้าศึกยึดครองหมู่เกาะต่างๆ
            เหตุผลของการดำเนินนโยบายดังกล่าวข้างต้น สมุดปกขาวว่าด้วยนโยบายความมั่นคงของประเทศ ฉบับปีล่าสุด 2013 อธิบายอย่างตรงไปตรงมาในส่วนที่เกี่ยวข้องกับจีนว่ากองทัพจีนเพิ่มปฏิบัติการทางทหารมากขึ้น และครอบคลุมอาณาบริเวณกว้างกว่าเดิม ล่วงล้ำทั้งน่านน้ำ น่านฟ้าอากาศญี่ปุ่น ปัญหาการอ้างสิทธิหมู่เกาะเซนกากุ อาจกลายเป็นเหตุลุกลามบานปลาย เป็นภารกิจเร่งด่วนที่กองทัพญี่ปุ่นจะต้องปรับปรุงให้พร้อมรับมือ

            ทางด้านจีนนั้นหลายปีที่ผ่านมาได้ปรับปรุงทุกเหล่าทัพให้ทันสมัยอย่างรวดเร็ว รวมทั้งการต่อต้านภัยคุกคามรูปแบบใหม่ เพิ่มขยายกิจกรรมทางทหารทั้งน่านน้ำ น่านฟ้าอากาศ รัฐบาลจีนเพิ่มงบประมาณกลาโหมอย่างต่อเนื่องและเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วตามกำลังเศรษฐกิจที่เติบโตอย่างต่อเนื่อง

            ในขณะที่ญี่ปุ่นกระชับความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ จีนกับรัสเซียก็แสดงตัวว่าความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับรัสเซียเป็นไปด้วยดี สองรัฐบาลเน้นความร่วมมือด้านการป้องกันประเทศทั้งด้านอาวุธและความร่วมมือทางการเมืองระหว่างประเทศ เห็นว่าความร่วมมือดังกล่าวมีผลทั้งต่อระดับทวิภาคีและระดับโลก
            ขีดความสามารถด้านการผลิตอาวุธยุทโธปกรณ์ของรัสเซียเข้ากันได้ดีกับอำนาจเศรษฐกิจจีนที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เกิดการสนับสนุนซึ่งกันและกัน ใกล้เคียงกับที่ญี่ปุ่นเพิ่มงบประมาณกลาโหม พยายามขยายบทบาททางทหารของตนในยามที่สหรัฐฯ มีปัญหาต้องลดงบประมาณกลาโหม ต้องการให้พันธมิตรมีส่วนในการรักษาความมั่นคงมากขึ้น

            การวิเคราะห์ภาพรวมชี้ว่าโอกาสที่ความขัดแย้งเรื่องการอ้างสิทธิหมู่เกาะเซนกากุ/เตียวหยูจะกลายเป็นเหตุปะทะรุนแรงนั้นมีความเป็นไปได้ต่ำ เนื่องจากสองรัฐบาลคำนึงผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้นตามมา ดังจะสังเกตได้อย่างชัดเจนว่าแม้ในทางการเมืองระหว่างประเทศจะมีความขัดแย้ง มีการเผชิญหน้าในอาณาบริเวณหมู่เกาะ ทั้งสองประเทศพยายามไม่ให้กระทบด้านความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างกัน
            ในอีกมุมหนึ่งความขัดแย้งเรื่องการอ้างสิทธิดังกล่าวจะดำเนินต่อเนื่องไปอีกนาน ตราบเท่าที่สองฝ่ายยังคงรักษาจุดยืนของตน
            ครบรอบหนึ่งปีญี่ปุ่นซื้อหมู่เกาะเซนกากุ/เตียวหยู สองประเทศมีความสัมพันธ์อันซับซ้อนทั้งด้านบวกด้านลบ มีความร่วมมือด้านการค้าการลงทุน มีความขัดแย้งเรื่องสิทธิครอบครอง และมีความตึงเครียดที่กำลังก่อตัวอยู่ภายใน ทั้งหมดนี้ไม่เพียงส่งผลในระดับทวิภาคีแต่กระเทือนทั่วทั้งภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก เกี่ยวข้องพัวพันกับชาติมหาอำนาจหลายประเทศ เป็นประเด็นที่ควรติดตามใกล้ชิด
-----------------------

บทความที่เกี่ยวข้อง:
ทางการญี่ปุ่นเปิดตัวเรือรบอิซูโม (Izumo) เรือรบรุ่นใหม่ที่ใหญ่ที่สุดที่ญี่ปุ่นต่อเองนับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สองเป็นต้นมา กองทัพญี่ปุ่นจัดให้เรือดังกล่าวอยู่ในชั้นเรือพิฆาต แต่สามารถบรรทุกเฮลิคอปเตอร์จำนวน 9-14 ลำ และอาจบรรทุกเครื่องบินรบรุ่นใหม่ล่าสุด F-35 จึงมีข้อวิพากษ์ว่าญี่ปุ่นกำลังเสริมกำลังรบขนาดใหญ่หรือไม่ จะกระทบความมั่นคงในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกอย่างไร 
ทฤษฎีสัจนิยมให้ความสำคัญกับความมั่นคงแห่งชาติมากที่สุด รัฐต้องระแวดระวัง เตรียมการรับมือภัยคุกคามทุกชนิด พร้อมเผชิญหน้าฝ่ายตรงข้าม แต่ภายใต้แนวคิดนี้นโยบายความมั่นคงแห่งชาติเต็มด้วยความหวาดระแวง ความไม่เชื่อใจ กลายเป็นดาบสองคมให้ประเทศเพื่อนบ้านมองด้วยความหวาดระแวง มองอย่างเป็นภัยคุกคามเช่นกัน นโยบายความมั่นแห่งชาติญี่ปุ่นสะท้อนลักษณะดังกล่าวอย่างชัดเจน

            การวิพากษ์ Pivot to Asia หรือยุทธศาสตร์ปักหมุดเอเชียสามารถทำได้หลายรูปแบบ มองในหลายแง่มุม งานเขียนชิ้นนี้ชี้จุดอ่อนของยุทธศาสตร์ผ่านประเด็นความขัดแย้งระหว่างญี่ปุ่น-เกาหลีใต้ เป็นความขัดแย้งจากผลพวงของประวัติศาสตร์ กลายเป็นรอยร้าวที่ยากจะแก้ไขภายใต้บริบทปัจจุบัน เนื่องจากเป็นเรื่องที่ยอมให้กันไม่ได้ ต้องตอบสนองความคาดหวังจากการเมืองภายในของแต่ละประเทศ เกิดการแก้เกมแบบชิงไหวชิงพริบ นำสู่คำตอบว่าทำไมยุทธศาสตร์ปักหมุดเอเชียจึงอ่อนกำลัง ไม่ได้ผลตามเป้าหมาย ในอนาคตจะต้องปรับแก้ยุทธศาสตร์หากรัฐบาลสหรัฐฯ ต้องการหวังผลอย่างจริงจัง ประเด็นสำคัญอยู่ที่จะต้องหาพันธมิตรเพิ่ม หรือทำให้ประเทศเหล่านั้นถอยห่างจากจีนมากขึ้น ซึ่งในกรอบภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกก็มีเพียงไม่กี่ประเทศดังปรากฏบนแผนที่

สนใจอีบุ๊ค คลิกที่รูป

บรรณานุกรม:
1. “One year on, China's Diaoyu Islands patrol mission continues”, People’s Daily, 10 September 2013, http://english.peopledaily.com.cn/90883/8395979.html
2. China slams Japanese official's remarks on Diaoyu Islands, People’s Daily, 11 September 2013, http://english.peopledaily.com.cn/90883/8395979.html
3. Japan on high alert for disputed islands anniversary, Japan Today/AFP, 11 September 2013, http://www.japantoday.com/category/national/view/japan-on-high-alert-for-disputed-islands-anniversary
4. China warns Japan against stationing workers on disputed isles, Japan Today/Reuters, 11 September 2013, http://www.japantoday.com/category/national/view/china-warns-japan-against-stationing-workers-on-disputed-isles
5. DEFENSE OF JAPAN 2013, Japan Ministry of Defense, http://www.mod.go.jp/e/publ/w_paper/2013.html, accessed 9 July 2013
6. Jon Day, News Analysis: Japan sends conflicting messages to China on anniversary of "nationalizing" disputed islands, Xinhua, 11 September 2013, http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-09/11/c_125371557.htm
7. Leslie H. Gelb and Dimitri K. Simes, “Beware Collusion of China, Russia”, The National Interest, 25 June 2013, http://nationalinterest.org/article/beware-collusion-china-russia-8640, accessed 1 September 2013
------------------------

ความคิดเห็น

บทความได้รับความนิยม

ความสัมพันธ์เวียดนาม-สหรัฐ ในบริบทโลกยุคโลกาภิวัตน์

ตลอดกว่า 20 ปีนับจากปรับความสัมพันธ์เมื่อกรกฎาคม 1995 ความสัมพันธ์ทวิภาคีดีขึ้นตามลำดับ ประธานาธิบดีสหรัฐเดินทางมาเยือนเวียดนามแล้ว 3 คน ท่านแรกคือบิล คลินตันเมื่อปี 2000 ท่านที่ 2 คือ จอร์จ ดับเบิ้ลยู. บุชเมื่อปี 2006 และประธานาธิบดีบารัก โอบามาเป็นคนที่ 3

วิสัยทัศน์ร่วมสหรัฐ-เวียดนาม 2015 : ย้อนหลังเมื่อกรกฎาคมปีที่แล้ว (2015) รัฐบาลสหรัฐกับเวียดนามประกาศวิสัยทัศน์ร่วม (United States–Vietnam Joint Vision Statement) สรุปสาระสำคัญว่านับจากสหรัฐกับเวียดนามยกระดับความสัมพันธ์เป็นหุ้นส่วนรอบด้าน (United States–Vietnam Comprehensive Partnership) ความสัมพันธ์ทวิภาคีดีขึ้นทุกด้าน รวมถึงการที่สหรัฐคลายมาตรการคว่ำบาตรซื้อขายอาวุธ และได้ร่วมลงนามใน Joint Vision Statement on Defense Relations รัฐบาลของทั้ง 2 ประเทศต้องการลงลึกในความสัมพันธ์รอบด้านโดยยึดกฎบัตรสหประชาชาติ กฎหมายระหว่างประเทศและระบอบการเมือง เป็นความสัมพันธ์ที่เป็นอิสระต่อกัน เคารพอธิปไตยและบูรณภาพแห่งดินแดนของกันและกัน เพื่อผลประโยชน์ของประชาชนทั้ง 2 ฝ่าย เพื่อสันติภาพ เสถียรภาพ ความร่วมมือและความมั่งคั่งในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกและโล…

อุดมการณ์ทางการเมือง (2) อุดมการณ์เสรีนิยม

เอกสารประกอบคำบรรยาย รหัสวิชา2551120 อุดมการณ์ทางการเมือง ฉบับเดือนมีนาคม 2553
ชาญชัย คุ้มปัญญา
“อุดมการณ์เสรีนิยม”
·เกริ่นนำ oเสรีนิยม (Liberalism) เป็นอุดมการณ์ทางการเมืองที่เป็นรากฐานของระบอบประชาธิปไตยและระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมในปัจจุบัน oก่อตัวขึ้นในศตวรรษที่ 17 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ระบบฟิวดัลในยุโรปกำลังล่มสลาย และสังคมสมัยใหม่ที่ทุนเป็นปัจจัยสำคัญในการผลิตเริ่มก่อตัวขึ้น อย่างไรก็ตาม อุดมการณ์เสรีนิยมในยุคแรกเริ่มแตกต่างจากยุคสมัยใหม่ จากจุดเริ่มต้นที่มุ่งต่อต้านอำนาจที่สมบูรณ์เด็ดขาดของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และอภิสิทธิ์ของเหล่าขุนนางในระบบฟิวดัล สนับสนุนอำนาจของประชาชนผ่านการมีรัฐบาลที่มาจากตัวแทนของประชาชน มาสู่ยุคสมัยใหม่ที่มุ่งเน้นจำกัดการใช้อำนาจของรัฐเหนือสังคมในทุกรูปแบบ สนับสนุนส่งเสริมเศรษฐกิจเสรีในระบบทุนนิยม ·นิยาม คำว่าเสรีนิยม (Liberalism) ถูกใช้ในหลายความหมาย เช่น หมายถึงการศึกษาของสุภาพบุรุษหรือเสรีชน ซึ่งในปัจจุบัน เมื่อพูดถึงการศึกษาแบบลิเบอรัล (liberal education) หมายถึง การศึกษาในแนวมนุษยศาสตร์ (humanities) หรือ การศึกษาแบบศิลปศาสตร์ (liberal arts) ในอีกความหมายซึ่งเ…

รูปแบบการปกครอง (1) รูปบการปกครองแบบกรีก

เอกสารประกอบคำบรรยาย รหัสวิชา2551120 อุดมการณ์ทางการเมือง ฉบับเดือนมีนาคม 2553 ชาญชัย  รูปแบบการปกครอง การจะบอกว่ามีกี่รูปแบบการปกครอง (Forms of Government) และแต่ละรูปแบบเป็นอย่างไร ขึ้นอยู่กับเกณฑ์ที่ใช้ในการจัด ซึ่งพอจะมีวิธีแบ่งได้หลายแบบ เช่น เกณฑ์จำนวนผู้มีอำนาจปกครอง เกณฑ์สิทธิเสรีภาพของประชาชน เป็นต้น
“รูปแบบการปกครองที่ใช้เกณฑ์จำนวนผู้ปกครองและเป้าหมายของการปกครอง”             รูปแบบนี้นักวิชาการบางท่านเรียกว่า รูปแบบการปกครองแบบกรีก (Greek Typology of Governments) โดยแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบหลัก คือ รูปแบบที่รัฐบาลมีเหตุผลและดำรงอยู่เพื่อความดีงามของรัฐ (polis) กับรูปแบบตรงกันข้ามที่รัฐบาลไม่มีเหตุผลและดำรงอยู่เพื่อผลประโยชน์ของผู้ปกครองเท่านั้น ในแต่ละรูปแบบหลักแบ่งออกเป็น 3 รูปแบบย่อยตามจำนวนผู้ปกครอง คือ 1 คน (one) จำนวนเล็กน้อย (few) และ หลายคน (many)
Government Pure Form Impure Form คนเดียว (of One) ราชาธิปไตย (Monarchy) ทรราชย์ (Tyranny) จำนวนน้อย (of the Few) อภิชนาธิปไตย (Aristocracy) คณาธิปไตย (Oligarchy) จำนวนมาก (of the Many) มัชฌิมวิถีอธิปไตย (Polity) ประชาธิปไตย (Democracy)
รูปแบ…