วันจันทร์ที่ 20 เมษายน พ.ศ. 2558

ร่างข้อตกลงนิวเคลียร์อิหร่านฉบับสมบูรณ์ที่ยังไม่สมบูรณ์

19 เมษายน 2015
ชาญชัย คุ้มปัญญา
(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “สถานการณ์โลก” ไทยโพสต์ ปีที่ 19 ฉบับที่ 6738 วันอาทิตย์ที่ 19 เมษายน พ.ศ.2558, http://www.ryt9.com/s/tpd/2139980)

            หลังการเจรจาหลายเดือน ประเด็นข้อต่อรองสุดท้ายที่สำคัญคือ การควบคุมจำนวนเครื่องหมุนเหวี่ยง (centrifuge) แหล่งข่าวบางแห่งระบุว่าอิหร่านต้องการคงเครื่องหมุนเหวี่ยง 10,000 เครื่อง แต่ชาติตะวันตกยินยอมที่ 6,000 เครื่อง อีกประเด็นที่เป็นปัญหาคือกระบวนการยกเลิกมติคว่ำบาตร
            หลังการเจรจาต่อเนื่องยืดเยื้อถึง 8 วัน ต่อเวลาแล้วต่อเวลาอีก รัฐมนตรี บุคคลสำคัญเดินทางไปๆ มาๆ หลายรอบ ในที่สุดหลังการเจรจาก็บรรลุร่างข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ (Joint Comprehensive Plan of Action : JCPOA) ในวันที่ 2 เมษายน 2015
            ฝ่ายสหรัฐได้นำเสนอร่างที่ตอนแรกเข้าใจว่าคือร่างที่ทุกฝ่ายเห็นชอบร่วมกัน 2 วันต่อมาก็ปรากฏข่าวมีประเด็นที่เข้าใจไม่ตรงกัน 2 ประเด็น คือ การยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรกับการเข้าถึงสถานที่ต่างๆ เพื่อตรวจสอบ กลายเป็นความขัดแย้งที่ยังสับสนอยู่ในขณะนี้

ประเด็นขัดแย้งและการแก้ไข :
          ข้อแรก เรื่องยกเลิกมาตรการคว่ำบาตร
หากยึดตามร่างที่ฝ่ายสหรัฐประกาศ มาตรการคว่ำบาตรจะค่อยๆ ผ่อนคลายทีละส่วน ขึ้นกับว่าอิหร่านปฏิบัติตามข้อตกลงหรือไม่ เงื่อนไขแต่ละข้อต้องใช้เวลาจัดการมากน้อยต่างกัน
            ในช่วงต้นฝ่ายอิหร่านยืนยันว่าทันทีที่ลงนามเพื่อให้ข้อตกลงมีผลบังคับใช้ การคว่ำบาตรทั้งสิ้นจะต้องยุติ โดยเฉพาะการคว่ำบาตรจากคณะมนตรีความมั่นคงสหประชาชาติและการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ ประธานาธิบดีโรฮานีย้ำว่า “จะไม่ลงนามในข้อตกลงใดๆ ถ้าการคว่ำบาตรไม่ยกเลิกทั้งหมดในวันที่ลงนามนั้น ... เราต้องการข้อตกลงนิวเคลียร์ที่ทุกฝ่ายได้ประโยชน์”
หากคิดให้ลึก ประเด็นที่อาจกลายเป็นความขัดแย้งในอนาคตคือการประกาศผลการตรวจสอบ เนื่องจาก IAEA จะเป็นผู้รายงานผลการตรวจสอบ หากยังไม่รายงานผลหรือ “สรุปไม่ได้" ด้วยเหตุต่างๆ นานา การคว่ำบาตรก็จะคงอยู่ต่อไป ด้วยเหตุนี้อาจเป็นที่มาที่ไปว่ากทำไมอิหร่านจึงเรียกร้องให้ยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรทันทีที่ลงนาม อาจเกรงว่าการตรวจสอบจาก IAEA จะมีเรื่องทางการเมืองแอบแฝงทำให้ไม่ยอมรายงานผลว่าโปร่งใส การคว่ำบาตรถูกยืดออกไปเรื่อยๆ อิหร่านเป็นฝ่ายเสียเปรียบ เพราะต้องลดขนาดโครงการในขณะที่ยังถูกคว่ำบาตรต่อไป

            1 สัปดาห์ถัดมา Alexey Pushkov ประธานกรรมาธิการกิจการระหว่างประเทศ (Committee on International Affairs) ของรัฐสภารัสเซียชี้แจงว่า ฝ่ายอิหร่านยืนยันพร้อมปฏิบัติตามร่างข้อตกลง “อิหร่านไม่รู้สึกว่าอยู่ในฐานะเสียเปรียบ ... โดยเฉพาะเรื่องการยกเลิกคว่ำบาตรโดยเร็วที่สุด” พร้อมกับอธิบายว่าข้อตกลงดังกล่าวคือหนทางที่มีประสิทธิภาพที่สุดอันจะลดและป้องกันความขัดแย้งทางทหารที่อาจเกิดขึ้น” “ยังมีกลุ่มพลังการเมืองในสหรัฐกับอิสราเอลที่ต้องการแก้ปัญหาด้วยการใช้กำลังทหาร โจมตีโครงการนิวเคลียร์อิหร่านทางอากาศ” ซึ่งจะทำให้ภูมิภาคตะวันออกกลางวุ่นวายกว่าที่เป็นอยู่
            ในเวลาต่อมาประธานาธิบดีโรฮานียอมรับเงื่อนไขถ้ามาตรการคว่ำบาตรถูกเพิกถอนตามลำดับ พร้อมกับประกาศว่า “จะปฏิเสธข้อตกลงถ้าการคว่ำบาตรไม่ยอมสิ้นสุดเสียที”
ล่าสุดนายโมฮัมหมัด จาวัด ซารีฟ (Mohammad Javad Zarif) รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศอิหร่านยังแสดงจุดยืนว่าจะต้องยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรทันทีที่ลงนาม ประเด็นเรื่องนี้จึงยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจน อยู่ระหว่างการเจรจาต่อรอง ที่สุดแล้วเป็นไปได้ว่าอิหร่านน่าจะยินยอมตามข้อเสนอค่อยๆ คลายการคว่ำบาตรอย่างมีเหตุมีผล

          ข้อ 2 สามารถตรวจสอบได้ทุกที่หรือไม่
ร่างข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ที่มาจากแหล่งของสหรัฐระบุว่า IAEA จะเข้าตรวจสอบเป็นประจำ จะตรวจสอบทั้งระบบ ตั้งแต่กระบวนเริ่มต้นจนสิ้นสุด ตรวจทั้งวัตถุนิวเคลียร์และสิ่งที่เกี่ยวข้อง
ประเด็นขัดแย้งคือสามารถตรวจสอบได้ทุกจุดทั่วประเทศอิหร่านหรือไม่
อยาตุลเลาะห์ ซัยยิด อาลี คาเมเนอี (Ayatollah Seyyed Ali Khamenei) กล่าวว่าภายใต้ร่างข้อตกลงฉบับสมบูรณ์นั้น คนต่างชาติ “ไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าเขตความมั่นคงของประเทศโดยอ้างการตรวจสอบ”
            ในช่วงที่กำลังถกเถียง แอช คาร์เตอร์ (Ash Carter) รัฐมนตรีกระทรวงกลาโหมกล่าวว่า “จะอาศัยความไว้ใจไม่ได้” เจ้าหน้าที่จะต้องสามารถเข้าถึงทุกจุดที่ต้องการแม้กระทั่งที่ตั้งทางทหาร
ส่วนวุฒิสมาชิกจอห์น แมคเคน (John McCain) แห่งพรรครีพับลิกันชี้ว่าการที่ท่านอยาตุลเลาะห์ไม่ยินยอมให้ตรวจสอบทุกพื้นที่คือความล้มเหลว ถ้อยคำดังกล่าวตีความได้หลายมุม ในมุมหนึ่งอาจเป็นเรื่องความมั่นใจว่าอิหร่านจะไม่แอบลักลอบพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์
ในอีกมุมหนึ่ง ท่าทีเช่นนี้เป็นอันตรายต่อความมั่นคงของภูมิภาคและโลก ถ้าตีความว่าแนวคิดแบบแมคเคนต้องการอาศัยการตรวจสอบเพื่อศึกษาขีดความสามารถทางทหารของอิหร่าน อาจมีแผนโจมตีอิหร่านเหมือนที่รัฐบาลบุชทำกับอิรักและอัฟกานิสถาน

ประเด็นการเข้าตรวจสอบสถานที่ต่างๆ เป็นอีกประเด็นที่ยังถกเถียงอยู่ แม้ P-5+1 จะได้ร่างข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ของโครงการนิวเคลียร์แล้วก็ตาม ฝ่ายอิหร่านย้ำว่าที่ตั้งทางทหารเป็นความลับทางราชการไม่อาจให้เจ้าหน้าที่ต่างชาติเข้าตรวจสอบ
            ประเด็นวิพากษ์คือ เมื่อเอ่ยถึงการเจรจาโครงการนิวเคลียร์อิหร่าน หมายถึงการเจรจาของผู้เชี่ยวชาญจากทุกฝ่าย เป็นเจ้าหน้าที่ผู้คร่ำหวอดของแต่ละประเทศ รัฐมนตรีต่างประเทศและตัวแทนระดับรัฐมนตรีเข้ามาเจรจารอบสุดท้าย และผ่านการเจรจามาแล้วไม่รู้กี่รอบ แต่ลงเอยด้วยประเด็นที่ “ยังเห็นต่างกัน”
            อันที่จริงแล้ว กว่าจะได้ร่างข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ อิหร่านกับคู่เจรจาทั้ง 6 ได้ข้อตกลงฉบับชั่วคราว (Joint Plan of Action) และลงมือปฏิบัติตามแผนดังกล่าวตั้งแต่พฤศจิกายน 2013 ตลอดช่วงเวลาดังกล่าวเจ้าหน้าที่ IAEA ได้เข้าตรวจสอบสถานที่ต่างๆ จนลงความเห็นว่าอิหร่านได้ปฏิบัติตามข้อตกลง โครงการนิวเคลียร์ใช้ในทางสันติอย่างเดียวเท่านั้น นำสู่การเจรจาสู่จนได้ร่างข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ในขณะนี้
            มาบัดนี้ ประเด็นการเข้าถึงสถานที่ต่างๆ เพื่อตรวจสอบกลายเป็นปัญหา ขัดแย้งกับการกระบวนการตรวจสอบก่อนหน้านี้
            เพราะถ้าระบบการตรวจสอบที่ผ่านมาไม่ดีพอ ก็ไม่น่าจะสรุปว่าโครงการนิวเคลียร์อิหร่านโปร่งใส แต่ถ้าที่ผ่านมาสามารถมีข้อสรุปก็เท่ากับว่าทุกฝ่ายยอมรับระบบการตรวจสอบที่ใช้อยู่ ผ่านเกณฑ์ของ IAEA ซึ่งเป็นเกณฑ์ระหว่างประเทศ นานาชาติให้การยอมรับ
            จากข้อมูลที่ปรากฏล่าสุด เรื่องการเข้าตรวจสอบสถานที่ต่างๆ จะนำเข้าสู่ที่ประชุมเจรจาต่อไป ขั้นตอนจากนี้คือการลงลึกในรายละเอียด

ร่างข้อตกลงฯ ค้างที่การเมืองอเมริกา :
ดังที่ได้เสนอในบทความก่อนหน้านี้ว่าจากภาพที่ปรากฎทางสื่อฝ่ายการเมืองอเมริกาขัดแย้งเรื่องการเจรจาโครงการนิวเคลียร์อิหร่าน ทั้งๆ ที่พรรครัฐบาลกับพรรคฝ่ายค้านต่างมีเป้าหมายเดียวกันคือไม่ให้อิหร่านมีอาวุธนิวเคลียร์
            หลังได้ร่างข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ ประธานาธิบดีโอบามาเห็นว่าฝ่ายค้านเล่นแรง “เกินขอบเขต” เมื่อวุฒิสมาชิกจอห์น แมคเคนแสดงความเห็นว่าคนอย่างอยาตุลเลาะห์ คาเมเนอี เป็นอะไรที่เชื่อถือไม่ค่อยได้ วุฒิสมาชิกแมคเคนถึงกับพูดล่วงหน้าว่า ”รัฐบาลต้องชี้แจงอย่างละเอียดถ้าจะพิจารณาข้อตกลงนี้”
ท่าทีของวุฒิสมาชิกแมคเคนสอดคล้องกับท่าทีของคนอื่นๆ ก่อนหน้านี้ เช่น จอห์น โบห์เนอร์ (John Boehner) วุฒิสมาชิกแกนนำพรรครีพับลิกันอีกคน กล่าวก่อนหน้านี้ว่าอิหร่านเป็นระบอบที่ “ไม่เคยรักษาคำพูดของตนเองเลย” “ในความเห็นของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าไม่เข้าใจว่าทำเราจึงลงนามข้อตกลงกับกลุ่มคนที่ไม่คิดจะรักษาคำพูดของตน”

ด้านประธานาธิบดีโอบามาตั้งข้อสงสัยว่าทำไมหลายคนอยากให้การเจรจาล้มเหลว พร้อมกับย้ำว่ายังเป็นเพียงร่างเท่านั้น ยังมีรายละเอียดที่ต้องตกลงกัน ขอให้ทุกฝ่าย “รอดู” ข้อตกลงสุดท้าย พร้อมกับเปิดช่องว่า “เรายังต้องทำงานจนกว่าจะถึงสิ้นเดือนมิถุนายนเพื่อมั่นว่าได้เอกสารที่ใช้การได้” “อันที่จริงแล้ว ถ้าเรายังไม่พอใจต่อการตัดหนทางที่อิหร่านจะมีอาวุธนิวเคลียร์ เราก็จะไม่ลงนาม”
            2-3 วันต่อมา นายจอห์น เคอร์รี รัฐมนตรีกระทรวงต่างประเทศ เชื่อมั่นว่าฝ่ายการเมืองจะสามารถมีข้อสรุป และประธานาธิบดีจะลงนามในร่างข้อตกลงนิวเคลียร์อิหร่านฉบับสมบูรณ์ เพราะ 2 พรรคได้หารือและประนีประนอม ถ้ายึดคำพูดของรัฐมนตรีเคอร์รีที่สุดแล้วจะลงเอยด้วยดี แต่ประเด็นคำถามคือ 2 พรรคได้ข้อสรุปร่วมกันแล้วหรือไม่ ข้อสรุปดังกล่าวอิหร่านกับประเทศคู่เจรจายอมรับได้หรือไม่

            โดยรวมแล้วจากข้อมูลที่ปรากฏนอกจากฝ่ายสหรัฐแล้วประเทศคู่เจรจาที่เหลือรวมทั้งรัฐบาลอิหร่านต่างยอมรับแนวร่างข้อตกลงในประเด็นหลักๆ เหลือการลงรายละเอียดสำหรับภาคปฏิบัติ นับจากวันนี้จนถึงสิ้นเดือนมิถุนายน ร่างข้อตกลงฯ จะกลายเป็นข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ที่มีผลบังคับใช้หรือไม่ จึงขึ้นอยู่กับฝ่ายการเมืองอเมริกาเป็นสำคัญ

สรุป :
            ดังที่เคยนำเสนอเมื่อปลายปีที่แล้วว่า “โจทย์ที่ยากจะคาดเดาคือไม่รู้ว่าประธานาธิบดีโอบามาจะตัดสินใจอย่างไร ระหว่าง ก) บรรลุข้อตกลงฉบับสมบูรณ์เพื่อเป็นผลงานชิ้นโบว์แดง ข) ขยายข้อตกลงชั่วคราวออกไปเรื่อยๆ เป็นวิธีปฏิเสธตามแบบฉบับของท่าน ค) ท่านอยู่ในภาวะถูกกดดันอย่างหนักจนไม่เป็นตัวของตัวเอง” สถานการณ์ล่าสุดยังคล้ายเดิม ดีขึ้นนิดนึงตรงที่รู้ชัดเจนว่าจะได้ข้อสรุปภายในสิ้นเดือนมิถุนายนนี้
            ล่าสุด ฝ่ายการเมืองอเมริกายังไม่ได้ข้อสรุปว่าจะตกลงกับอิหร่านอย่างไร ด้านประธานาธิบดีโอบามาระบุว่าขณะนี้ตนให้ความสำคัญกับไกกลการรื้อฟื้นมาตรการคว่ำบาตรหากอิหร่านผิดข้อตกลง และเชื่อว่าประเด็นขัดแย้งต่างๆ ที่เหลืออยู่จะได้ข้อตกลงที่ทุกฝ่ายเห็นชอบในที่สุด
บัดนี้ จากภาพความขัดแย้งระหว่างรัฐบาลโอบามากับสมาชิกพรรครีพับลิกันชี้ว่าประเด็นโครงการนิวเคลียร์อิหร่านกลายเป็นประเด็นทางการเมืองเต็มตัวแล้ว นั่นหมายความว่านับจากนี้เป็นต้นไป เมื่อฝ่ายการเมืองอเมริกาเอ่ยถึงเรื่องนี้จะเชื่อมโยงกับการเลือกตั้งประธานาธิบดี การช่วงชิงอำนาจทางการเมืองภายในประเทศ การวิเคราะห์ต้องเพิ่มน้ำหนักประเด็นการเมืองภายในอเมริกา
----------------------------
บรรณานุกรม :
สมาชิกรัฐสภาฝ่ายที่ต้องการให้อิหร่านละทิ้งโครงการนิวเคลียร์ทั้งหมดหรือเกือบทั้งหมด ใช้การคว่ำบาตรอย่างรุนแรงเพื่อกดดันให้รัฐบาลอิหร่านยอมรับเงื่อนไข การเจรจาในช่วงนี้เป็นจุดสำคัญ เพราะหากเลยเส้นตาย 1 กรกฎาคม 2015 สหรัฐจะเข้าสู่ช่วงเลือกตั้งชิงตำแหน่งประธานาธิบดี โครงการนิวเคลียร์อิหร่านจะกลายเป็นหนึ่งในประเด็นหาเสียงอย่างสมบูรณ์ สถานการณ์จะซับซ้อนยิ่งกว่าที่เป็นอยู่

รัฐบาลอิสราเอลพูดอยู่เสมอว่าอิหร่านใกล้จะประสบความสำเร็จในการสร้างอาวุธนิวเคลียร์ เป้าหมายคือทำลายล้างอิสราเอล แม้อิหร่านกับชาติมหาอำนาจ 6 ประเทศที่เรียกว่ากลุ่ม P-5+1 ได้ข้อตกลงฉบับชั่วคราวและเมื่อต้นเดือนเมษาที่ผ่านมาได้ร่างข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ นายกฯ เนทันยาฮูยังเชื่อเช่นเดิม สวนทางความจริงที่ว่า ทุกวันนี้โครงการฯ ของอิหร่านหดตัว อยู่ภายใต้การตรวจตราของ IAEA ซึ่งได้พิสูจน์ชัดแล้วว่าโครงการฯ ในขณะนี้มีเพื่อใช้ในทางสันติเท่านั้น ความเข้าใจของนายกฯ เนทันยาฮูจึงกลายเป็นภาพหลอนที่คอยหลอกลอนให้หลายคนเชื่อเช่นนั้น

สนใจอีบุ๊ค คลิกที่รูป


บรรณานุกรม:
1. Baker, Peter., & Gladstone, Rick. (2015, April 17). Obama Urges ‘Creative’ Talks to Bridge Divide With Iran on Sanctions. The New York Times. Retrieved from http://www.nytimes.com/2015/04/18/us/politics/obama-praises-congress-on-iran-and-trade-but-chides-senate-gop-over-nominee.html?_r=0
2. Charbonneau, Louis., Iriah, John., & Hafezi, Parisa. (2015, March 29). Iran, powers explore nuclear compromises as Israel hopes for failure. Reuters. Retrieved from http://in.reuters.com/article/2015/03/29/iran-nuclear-deal-idINKBN0MN2RG20150329
3. Davis, Julie Hirschfeld. (2015, April 12). Obama Denounces Attempts to Derail Nuclear Deal With Iran. The New York Times. Retrieved from http://www.nytimes.com/2015/04/12/world/middleeast/obama-denounces-attempts-to-derail-nuclear-deal-with-iran.html?_r=0
4. Hafezi, Parisa., & Wilkin, Sam. (2015, April 15). Iran says nuclear deal depends on lifting of sanctions. Reuters. Retrieved from http://www.reuters.com/article/2015/04/15/us-iran-nuclear-rouhani-idUSKBN0N60RX20150415
5. Iran confirms adherence to agreement on nuclear program — Russian lawmaker. (2015, April 13). TASS. Retrieved from http://tass.ru/en/world/788851
6. Iran ‘won’t allow’ inspection of military sites. (2015, April 11). Al Arabiya News. Retrieved from http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/04/11/Inspections-critical-to-Iran-nuclear-deal-U-S-.html
7. Kerry confident US will conclude nuclear deal with Iran. (2015, April 15). Gulf  News/AP. Retrieved from http://gulfnews.com/news/mena/iran/kerry-confident-us-will-conclude-nuclear-deal-with-iran-1.1492546
8. President Rouhani: Iran won't sign final nuclear deal unless all sanctions lifted. (2015, April 9). RT. Retrieved from http://rt.com/news/248121-iran-rouhani-sanctions-deal/
9. Obama says partisanship wrangling over Iran nuclear deal 'needs to stop'. (2015, April 11). Fox News/AP. Retrieved from http://www.foxnews.com/politics/2015/04/11/obama-says-partisanship-wrangling-over-iran-nuclear-deal-needs-to-stop/
10. Sanger, E. David., & Gordon, R. Michael. (2015, March 29). Iran Backs Away From Key Detail in Nuclear Deal. The New York Times. Retrieved from http://www.nytimes.com/2015/03/30/world/middleeast/iran-backs-away-from-key-detail-in-nuclear-deal.html?_r=0
11. Supreme Leader Stresses Conditions of Final Deal with Powers. (2015, April 9). FNA. Retrieved from http://english.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13940120000820
---------------------------------

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น

อาเซียนแทรกแซงเมียนมา หรือเมียนมาแทรกแซงอาเซียน

15 ตุลาคม 2017 ชาญชัย คุ้มปัญญา (ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ “ สถานการณ์โลก ” ไทยโพสต์ ปีที่ 21 ฉบับที่ 7646 วันอาทิตย์ที่ 15 ตุลาคม พ.ศ.2560) ...