GS1107 มาตราส่วนภูมิศาสตร์ชนิดต่างๆ

            คนเราเวลาเดินทางนอกจากต้องรู้จุดหมายปลายทางแล้ว การรู้ระยะทางว่าใกล้ไกลแค่ไหน ช่วยวางแผนเวลาว่าต้องใช้เวลานานแค่ไหน การใช้มาตราส่วนช่วยหาคำตอบเรื่องระยะห่าง

1. การคำนวณมาตราส่วน

            สูตรการคำนวณ มาตราส่วน คือ ระยะบนแผนที่ หารด้วย ระยะจริง โดยที่ต้องเป็นหน่วยเดียวกัน

            เช่น มาตรส่วน 1: 50,000 หมายความว่า ระยะบนแผนที่ 1 หน่วยจะเท่ากับระยะทางจริง 50,000 หน่วย

            ใช้สูตร (มาตราส่วน) 1/n = ระยะบนแผนที่ หารด้วย ระยะจริง

            จาก มาตรส่วน 1: 50,000  ถ้าวัดระยะแผนที่ได้ 3 หน่วย ระยะจริงคือ 3 คูณ 50,000 หน่วย

            จาก มาตรส่วน 1: 50,000  ถ้าวัดระยะแผนที่ได้ 10 หน่วย ระยะจริงคือ 10 คูณ 50,000 หน่วย

 (ชมคลิป:การคำนวณมาตราส่วน) 

            ถ้าหน่วยเป็นเซนติเมตร 1: 50,000 หมายถึง ระยะบนแผนที่ 1 ซม. จะเท่ากับระยะทางจริง 50,000 ซม.

            จากข้อมูลข้างต้น ถ้าระยะบนแผนที่เท่ากับ 10 ซม. จะเท่ากับระยทางจริงกี่หน่วย ตอบ 500,000 ซม.

            และจะเท่ากับกี่กิโลเมตร ตอบ 100 ซม.กับ 1 เมตร. ดังนั้น จะเท่ากับ 5,000 ม. หรือ 5 กิโลเมตรนั่นเอง (หรือ 100,000 ซม.เท่ากับ 1 กม.)

 

            มาตราส่วน 1: 50,000 กำหนดให้ หน่วยเป็นเซนติเมตร จากข้อมูลข้างต้น ถ้าระยะบนแผนที่เท่ากับ 30 ซม. จะเท่ากับระยะทางจริงกี่หน่วย ตอบ 1,500,000 ซม. (30 คูณ 50,000)

            และจะเท่ากับกี่กิโลเมตร ตอบ 100 ซม.กับ 1 เมตร. ดังนั้น จะเท่ากับ 15,000 ม. หรือ 15 กิโลเมตรนั่นเอง

 

3. มาตราส่วน 3 แบบ

            มาตราส่วนมี 3 แบบ คือ

            1) มาตราส่วนคำพูด (Word Scale)

            2) มาตราส่วนแบบเศษส่วนหรือแบบสัดส่วน (Ratio Scale)

            3) มาตราส่วนบรรทัด มาตราส่วนเส้น (Bar Scale) หรือมาตราส่วนรูปแท่ง

 (ชมคลิป:มาตราส่วน 3 แบบ) 

1) มาตราส่วนคำพูด (Word Scale)

            เป็นการบอกมาตราส่วนด้วยคำพูด เช่น "1 เซนติเมตร ต่อ 50 กิโลเมตร" หมายความว่า 1 เซนติเมตรในแผนที่ เท่ากับระยะทางจริง 50 กิโลเมตร

            ถ้าพูดว่า "1 นิ้ว ต่อ 200 ไมล์" หมายความว่า 1 นิ้วในแผนที่ เท่ากับระยะทางจริง 200 ไมล์

            ตัวอย่างเพิ่มเติม ถ้าเรากำหนดให้ 1 เซนติเมตรเท่ากับ 200 กิโลเมตร มาตราส่วนคำพูด จะพูดว่า "1 เซนติเมตรต่อ 200 กิโลเมตร"

            ถ้าเรากำหนดให้ 1 เซนติเมตรเท่ากับ 1,000 กิโลเมตร มาตราส่วนคำพูด จะพูดว่า "1 เซนติเมตรต่อ 1,000 กิโลเมตร"

            คำถาม1 จากรูป "2 เซนติเมตร ต่อ 3,000 กิโลเมตร" หมายความว่า 1 เซนติเมตรในแผนที่ เท่ากับระยะทางจริง จริงเท่าใด ตอบ 1,500 กม. โดยเอา 2 ไปหาร 3,000

            คำถาม2 จากรูป "2 นิ้ว ต่อ 500 ไมล์" หมายความว่า 1 นิ้วในแผนที่ เท่ากับระยะทางจริงเท่าใด ตอบ 250 ไมล์ โดยเอา 2 ไปหาร 500

            คำถาม3 ถ้าเรากำหนดให้ 1 เซนติเมตรเท่ากับ 700 กิโลเมตร มาตราส่วนคำพูด จะพูดว่า "1 เซนติเมตรต่อ ... กิโลเมตร"

            คำถาม4 ถ้าเรากำหนดให้ 2 นิ้วเท่ากับ 600 ไมล์ มาตราส่วนคำพูด จะพูดว่า "2 นิ้วต่อ ... ไมล์"

 

2) มาตราส่วนแบบเศษส่วนหรือแบบสัดส่วน (Ratio Scale)

            มาตราส่วนแบบสัดส่วน เช่น 1 : 50,000 (หมายความว่าความยาว 1 หน่วยในแผ่นที่ เท่ากับ 50,000 หน่วยในระยะทางจริง)

            มาตรส่วนแบบนี้ ต้องเป็นหน่วยเดียวกัน เช่นถ้าบอกว่า 1 : 50,000 ถ้าขนาดบนแผนที่คือ 1 นิ้ว ระยะทางจริง 50,000 จะเท่ากับนิ้ว

            ตัวอย่าง: แผนที่มาตราส่วน 1 : 100,000

            ถ้าวัดระยะในแผนที่ได้ 5 ซม. ระยะจริงคือการเอา 5 คูณ 100,000 = 500,000 ซม.

            ถ้าแปลงเป็นเมตร (หารด้วย 100) = 5,000 เมตร

            และถ้าแปลงเป็นกิโลเมตร = 5 กิโลเมตร

            โจทย์: แผนที่มาตราส่วน 1 : 10,000

            ถ้าวัดระยะในแผนที่ได้ 6 ซม. ระยะจริงคือการเอา 6 คูณ 10,000 = 60,000 ซม.

            ถ้าแปลงเป็นเมตร (หารด้วย 100) = 600 เมตร

            และถ้าแปลงเป็นกิโลเมตร = ... กิโลเมตร

3) มาตราส่วนบรรทัด มาตราส่วนเส้น (Bar Scale) หรือมาตราส่วนรูปแท่ง

            เป็นแถบเส้นตรงที่แบ่งช่องไว้ในแผนที่ มีลักษณะเป็นเส้นบรรทัด บอกว่าระยะเท่านี้ในแผนที่คือระยะเท่าไหร่ในโลกจริง เช่น 1 ช่องคือ 100 กิโลเมตร

            บางครั้งเป็นรูปแท่งตามแนวนอน คล้ายไม้บรรทัด (สร้างรูป)

            ในเส้นหนึ่งหรือแท่งหนึ่งจะแบ่งหลายช่อง เช่น แบ่ง 10 ช่อง และจะเขียนกำกับว่า 1 ช่องเท่ากับระยะทางเท่าใด (ลักษณะคล้ายไม้บรรทัด) อาจเป็น 10 ไมล์ 500 กิโลเมตร แล้วแต่ผู้ออกแบบแผนที่

            เวลาใช้งาน ถ้า 1 ช่องแผนที่กว้าง 1 เซนติเมตร เท่ากับระยะจริง 10 กิโลเมตร นักเรียนสามารถใช้ไม้บรรทัดวัดระยะทางในแผนที่ ถ้าจากจุด  A ไปจุด B เท่ากับ 4 เซนติเมตร เท่ากับระยะจริง 40 กิโลเมตร

            โจทย์: ถ้า 1 ช่องแผนที่กว้าง 1 นิ้ว เท่ากับระยะจริง 200 ไมล์ นักเรียนสามารถใช้ไม้บรรทัดวัดระยะทางในแผนที่ ถ้าจากจุด  A ไปจุด B เท่ากับ 4.5 นิ้ว เท่ากับระยะจริง 900 ไมล์

  (ชมคลิป:ทวีปอเมริกากับอเมริกาเหนือ) 

4. ทวีปอเมริกา

            ทวีปอเมริกา แบ่งเป็น 2 ทวีป คือ ทวีปอเมริกาเหนือ (North America) กับทวีปอเมริกาใต้ (South America) หน้าตาทวีปเป็นอย่างที่เห็น เวลามองทวีปนี้ให้หาชื่อ สหรัฐอเมริกาก่อน เพราะเป็นชื่อที่ทุคกนคุ้นเคย

4.1 ทวีปอเมริกาเหนือ (North America)

            ทวีปอเมริกาเหนือ (North America) มีทั้งหมดประเทศ 23 ประเทศ แบ่งออกเป็น 3 ภูมิภาคหรือ 3 กลุ่มประเทศ ดังนี้

               1. ภูมิภาคอเมริกาเหนือตอนบน (Northern America)

            มักเป็นส่วนที่รู้จักกันมากสุด

            ประกอบด้วย ประเทศแคนาดา (Canada) สหรัฐอเมริกา (United States of America) และเม็กซิโก (Mexico)

            2. ภูมิภาคอเมริกากลาง (Central America)

            เป็นส่วนที่เชื่อมต่อระหว่างอเมริกาเหนือกับอเมริกาใต้ มี 7 ประเทศ

            ได้แก่ กัวเตมาลา (Guatemala) เบลีซ (Belize) เอลซัลวาดอร์ (El Salvador) ฮอนดูรัส (Honduras) นิการากัว (Nicaragua) คอสตาริกา (Costa Rica) ปานามา (Panama)

            3. แถบทะเลแคริบเบียน (The Caribbean)

            เป็นกลุ่มประเทศหมู่เกาะในทะเลแคริบเบียน มี 13 ประเทศ

            เช่น คิวบา (Cuba) เฮติ (Haiti) สาธารณรัฐโดมินิกัน (Dominican Republic) จาเมกา (Jamaica)

            ประเทศสำคัญในทวีปอเมริกาเหนือ คือ สหรัฐอเมริกา (บางครั้งเรียกว่าสหรัฐฯ หรืออเมริกา) เป็นประเทศที่มักถูกพูดถึง

            ทิศเหนือของประเทศสหรัฐอเมริกา คือแคนาดา

            ทิศใต้ของประเทศสหรัฐอเมริกา คือเม็กซิโก

            ระยะทางระหว่างเมือง

            ทวีปอเมริกาเหนือยู่ทางซีกโลกเหนือ ดังนั้น จะมีช่วงหนึ่งที่อากาศหนาวจัด มิหะตก โดยเฉพาะที่แคนาดากับสหรัฐ

 

5. คำถามกับกิจกรรมท้ายบทชุด2 GS1107

คำถาม 1 เปรียบเทียบระหว่างสหรัฐกับเม็กซิโก ในเรื่องเหล่านี้ โดยใช้ข้อมูลจาก Wikipedia (พิมพ์ชื่อประเทศใน Google) หรือแหล่งอื่น

	สหรัฐ	เม็กซิโก
1. ประชากร คาดว่าในอนาคตประชากรจะเพิ่มขึ้นหรือลดลง	อัตราการเติบโตของประชากรเป็นบวก 0.7%	ประชากรเม็กซิโกเติบโตขึ้นโดยเฉลี่ย 1.70% ต่อปี
2. ภูมิศาสตร์ ขนาดประเทศ	มีหลายข้อมูล 9,522,055.0 ตร.กม., 9,629,091.5 ตร.กม. ไปจนถึง 9,833,516.6 ตร.กม.	ไทยมีพื้นที่ 513,115 ตารางกิโลเมตร
3. สาธารณสุข ผู้ชายเสียชีวิตจาก “โรค” ใดมากที่สุด	ไม่แบ่งชายหญิง ในปี 2010 โรคหลอดเลือดหัวใจ มะเร็งปอด โรคหลอดเลือดสมอง โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง	การติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์ โรคมะเร็งตับ และโรคหลอดเลือดสมอง
4. ...
5. ...

            ให้นักเรียนบรรยายความแตกต่างระหว่าง 2 ประเทศ ข้อ 4 กับ 5 จะเปรียบเทียบเรื่องใดก็ได้ 

            โจทย์ระยะทาง

            คำถาม 1 เส้นทางเที่ยวบินจากลอสแอนเจลีสไปยังนิวยอร์ก จะมีระยะทางตามแนวเส้นตรง ราว 2,500 ไมล์ ถ้าแผนที่ใช้มาตรการส่วน 1 นิ้วต่อ 250 ไมล์ ถามว่าระยะทางในแผนที่จะยาวกี่นิ้ว (ตอบ 10 นิ้ว)

            ฝึกให้นักเรียนนำเสนอ (5 นาที)

(ชมคลิป:ภูมิภาค ละตินอเมริกากับอเมริกากลาง) 

6. ภูมิภาค

            ภูมิภาค (Region) คือ การแบ่งพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่ใหญ่กว่าประเทศแต่เล็กกว่าทวีป

            นอกจากการแบ่งเป็นทวีปกับประเทศ ยังแบ่งเป็นภูมิภาค เช่น ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงเหนือ ภูมิภาคตะวันออกกลาง

            ภูมิภาค (Region) คือ พื้นที่บนพื้นผิวโลกที่มีลักษณะบางประการที่เหมือนกันหรือร่วมกัน ช่วยจัดระเบียบและแบ่งส่วนโลกที่กว้างใหญ่ให้ง่ายต่อการศึกษาและการทำความเข้าใจ

            พูดแบบเข้าใจง่ายคือ การแบ่งพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่ใหญ่กว่าประเทศแต่เล็กกว่าทวีป

          ตัวอย่าง ภูมิภาคอาเซียน 11 ประเทศ

            ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรืออาเซียน

            ตัวอย่าง ละตินอเมริกา (Latin America) คือ "ภูมิภาคทางวัฒนธรรม" (Cultural Region)

ภูมิภาคไม่ได้มีขนาดที่ตายตัว อาจจะมีขนาดใหญ่ระดับทวีป หรือเล็กระดับย่านในเมืองก็ได้ โดยหลักการสำคัญคือต้องมี "เอกลักษณ์" ที่ทำให้พื้นที่นั้นแตกต่างจากพื้นที่รอบข้าง

7. อเมริกากลางกับละตินอเมริกา

            ภูมิภาคอเมริกากลาง (Central America) เป็นส่วนหนึ่งของทวีปอเมริกาเหนือ

            ตั้งอยู่ระหว่างเม็กซิโกทางตอนเหนือกับโคลอมเบียทางตะวันออกเฉียงใต้ มีชายฝั่งติดทั้งมหาสมุทรแปซิฟิกและทะเลแคริบเบียน

            อเมริกากลางมีลักษณะเป็นคอคอด เชื่อมระหว่างแผ่นดินใหญ่ของอเมริกาเหนือกับอเมริกาใต้ มีลักษณะภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสูงและมีภูเขาไฟจำนวนมาก ภูมิอากาศแบบเขตร้อน

             มี 7 ประเทศ ได้แก่ เบลีซ, คอสตาริกา, เอลซัลวาดอร์, กัวเตมาลา, ฮอนดูรัส, นิการากัว และปานามา

            ละตินอเมริกา (Latin America) คือ "ภูมิภาคทางวัฒนธรรม" (Cultural Region) หมายถึงการแบ่งโดยอาศัยวัฒนธรรมร่วมกัน รากวัฒนธรรมของประเทศที่อยู่ในภูมิภาคนี้มาจากสเปนกับโปรตุเกส ภาษาที่ใช้ในปัจจุบันมีรากมาจากภาษาละติน เป็นที่มาของชื่อ "ละติน" อเมริกา

            ขอบเขตของละตินอเมริกาประกอบด้วยอะไรบ้าง

            แบ่งออกเป็น 4 ส่วนย่อย:

            1) เม็กซิโก (Mexico): ประเทศเดียวในอเมริกาเหนือที่รวมอยู่ในภูมิภาคนี้

            2) อเมริกากลาง (Central America): เช่น กัวเตมาลา ปานามา คอสตาริกา

            3) หมู่เกาะในแคริบเบียน (The Caribbean): เฉพาะประเทศที่พูดภาษาสเปนหรือฝรั่งเศส เช่น คิวบา สาธารณรัฐโดมินิกัน และเฮติ

            4) อเมริกาใต้ (South America): เช่น บราซิล อาร์เจนตินา ชิลี โคลอมเบีย

------------------------