ข้ามไปที่เนื้อหาหลัก

ทรัมป์ไร้ศีลธรรมเกินกว่าจะเป็นประธานาธิบดี

โดนัลด์ ทรัมป์ชนะเลือกตั้งเพราะชาวอเมริกันเบื่อหน่ายนักการเมืองหน้าเก่า แต่นับจากทรัมป์ดำรงตำแหน่งเสียงวิพากษ์วิจารณ์มีไม่หยุดหย่อน ล่าสุดคือไร้ศีลธรรมเกินกว่าจะเป็นประธานาธิบดี
 
ทันทีที่ชนะเลือกตั้ง นักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญเริ่มแสดงความเห็นว่าไม่นานหลังรับตำแหน่งประธานาธิบดี ทรัมป์จะถูกนำเข้ากระบวน Impeachment ขับออกจากตำแหน่ง หลายคนเดาว่าจะมาจากเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อน การทุจริตคอร์รัปชัน
ล่าสุดอดีตผู้อำนวยการเอฟบีไอ เจมส์ คอมีย์ (James Comey) กล่าวว่าเรื่องสุขภาพไม่ใช่ปัญหา แต่โดนัลด์ ทรัมป์ไร้ศีลธรรม (morally unfit) ไม่คู่ควรกับตำแหน่งประธานาธิบดี
ชมคลิปสั้น 3 นาที
อดีตผู้อำนวยการเอฟบีไอเอ่ยถึงความไม่เหมาะสมหลายข้อ ดังนี้
ประการแรก พูดปดเสมอ ไม่ยึดถือความจริง
            ประธานาธิบดีต้องไม่เป็นคนกลิ้งกลอกหลอกลวง ทรัมป์พูดโกหกเสมอไม่ว่าจะเรื่องเล็กหรือใหญ่ ทั้งยังคิดว่าคนอเมริกันเชื่อเขา คนเช่นนี้ไม่คู่ควรกับตำแหน่งประธานาธิบดี ไร้ศีลธรรมเกินไป
            ผู้นำประเทศควรเป็นคนที่น่าเคารพ ยึดมั่นค่านิยมของสังคม สำคัญที่สุดคือเป็นคนยึดมั่นความจริง แต่ประธานาธิบดีคนนี้ไม่เป็นเช่นนั้น ในด้านศีลธรรมไม่คู่ควรกับตำแหน่งประธานาธิบดี
            ประการที่ 2 เห็นผู้หญิงเป็น “เครื่องปรนเปรอทางเพศ
            เวลาทรัมป์พูดถึงผู้หญิงมักจะพูดในมุมมองว่าพวกเธอเป็นเครื่องปรนเปรอทางเพศ (pieces of meat)
            ประการที่ 3 ทำให้คนรอบตัวด่างพร้อยไปด้วย
            อดีตผู้อำนวยการเอฟบีไอพูดประเด็นหนึ่งที่สำคัญมากคือ ผลจากการที่ผู้นำประพฤติตัวไม่เหมาะสมพลอยทำให้คนรอบข้าง คนที่ทำงานด้วยด่างพร้อยไปด้วย (stain) เพราะการกระทำหรือคำสั่งของผู้นำส่งผลต่อผู้ตาม คนที่ต้องปฏิบัติตามคำสั่งที่ไม่เหมาะสมด้วย
            ยกตัวอย่าง ถ้าผู้นำทุจริตคอร์รัปชัน ลูกน้องลูกทีมที่ร่วมขบวนการย่อมร่วมทำผิดด้วย ใครที่ได้ผู้นำเช่นนี้ย่อมมีโอกาสรับโทษด้วย ที่แย่กว่านั้นคือกลายเป็นแพะรับบาป
            ประการที่ 4 เพื่อผลประโยชน์ของนายกับครอบครัว
            คอมีย์อธิบายภาพว่าทุกคนต้องทำงานเพื่อเจ้านาย (ไม่ว่าจะถูกกฎหมายหรือผิดกฎหมาย) ต้องจงรักภักดีต่อเจ้านาย พูดและทำทุกอย่างเพื่อรับใช้ผลประโยชน์ของนายกับครอบครัว ครอบครัวและครอบครัว สังเกตว่าคอมีย์ไม่เอ่ยถึงผลประโยชน์ประเทศ
            ประเด็นที่ล่อแหลมที่สุดคือข้าราชการ พนักงานรัฐต้องทำงานเพื่อผลประโยชน์ของนายหรือผลประโยชน์ของประเทศ หลายครั้งเป็นเพียงเส้นบางๆ ที่แบ่งระหว่าง 2 ข้อ แต่ในบางเรื่องชัดเจน เป็นเรื่องที่คนอเมริกันสงสัยมาตลอดว่านักการเมืองทำเพื่อผลประโยชน์ของใครกันแน่

คนอสัตย์อธรรมจะเป็นผู้ปกครองที่ดีได้หรือ :
            มีคนพูดว่าขอเพียงมีฝีมือก็สามารถนำพาประเทศสู่ความรุ่งเรืองยั่งยืน คนเหล่านี้จะไม่คำนึงว่าผู้นำหรือผู้บริหารประเทศเป็นคนมีศีลมีธรรมหรือไม่ ขอเพียงหน้าฉากเป็นคนมีความสามารถ มีตำแหน่งเกียรติยศ ร่ำรวยเงินทอง
            กรณีทรัมป์เป็นตัวอย่าง เป็นนักธุรกิจพันล้านดอลลาร์ มีธุรกิจอสังหาริมทรัพย์มากมาย เจ้าของคาสิโนหลายแห่ง มีคฤหาสน์หรู บ้านที่พักหลายแห่ง แต่มักต้องขึ้นโรงขึ้นศาลเพราะคดีความต่างๆ จากความไม่ชอบมาพากลทางธุรกิจและอื่นๆ อย่างไรก็ตามหลายครั้งที่ทรัมป์หลุดรอดมาได้
ทรัมป์ที่เป็นนักธุรกิจกับประธานาธิบดีมีข้อหนึ่งตรงกันคือ ตกเป็นข่าวความไม่ชอบมาพากลอยู่เสมอ เสียงวิพากษ์ข้อเสียของทรัมป์ดังตั้งแต่เริ่มเป็นประธานาธิบดีวันแรกจนถึงวันนี้
ทรัมป์ยังเป็นประธานาธิบดีต่อไป มีคนพูดถึงการขับออกจากตำแหน่งหลายครั้ง แต่ก็ยังอยู่จนถึงปัจจุบันและอาจอยู่ต่อไปจนครบเทอม 4 ปี การที่เป็นเช่นนี้จะเป็นข้อดีหรือข้อเสียก็ยากจะสรุป มีประเด็นให้ถกอีกมาก
ไม่ว่าผู้นำประเทศต่อหน้าจะเป็นคนเช่นไรหากพื้นฐานของเขานึกถึงแต่สิ่งอสัตย์อธรรม ย่อมคิดถึงการเบียดเบียนผู้อื่น เห็นด้วยกับการทำลายประเทศอื่น การล่าอาณานิคมเพื่อประโยชน์ของตนกับครอบครัว ตัวอย่างคนเหล่านี้มีให้เห็นมากมายในประวัติศาสตร์และแม้กระทั่งปัจจุบัน

นักสร้างภาพตัวยง :
            นิโคโล มาเคียเวลลี่ (Niccolo Machiavelli, 1469-1527) เสนอให้ผู้ปกครองต้องพยายามแสวงหาและรักษาอำนาจปกครองให้มากที่สุด โดยไม่สนใจเรื่องความถูกต้องตามหลักศาสนา จริยธรรมหรือคุณธรรมใดๆ ทั้งหมดนี้เพื่อความอยู่รอดของผู้ปกครองกับรัฐ
            ประกาศชัดว่าศาสนาไม่ใช่เรื่องสำคัญ ที่สำคัญกว่าคือความอยู่รอด
มาเคียเวลลี่มองธรรมชาติของคนในแง่ลบ คนส่วนใหญ่ เห็นแก่ตัว ก้าวร้าว ถูกครอบงำด้วยกิเลสตัณหา ชอบต่อสู้แข่งขัน แสวงหาอำนาจ โลภ ฯลฯ จากลักษณะดังกล่าวคนที่แข็งแกร่งกว่าได้เปรียบคน คนอ่อนแอจะถูกทำลาย ถูกเอารัดเอาเปรียบ ถูกข่มเหงรังแก สังคมจึงมีแต่ความวุ่นวาย ขาดความมั่นคง เมื่อเป็นเช่นนี้บรรดาพวกที่อ่อนแอจึงยอมมอบตัวอยู่ภายใต้การปกป้องคุ้มครองของผู้ที่แข็งแรงกว่า และบุคคลผู้นี้เองที่จะเป็นผู้วางกฎเกณฑ์สังคมเพื่อให้เกิดความมั่นคงปลอดภัย สวัสดิภาพและสันติภาพขึ้นในสังคม และนี่ก็คือบ่อเกิดของรัฐนั่นเอง
และด้วยการที่เขามองว่าคนส่วนใหญ่ ชั่วร้าย (evil) ดังนั้น เพื่อที่จะสามารถปกครองคนเหล่านี้ ผู้ปกครองต้องพร้อมที่จะใช้วิธีการที่ชั่วร้ายเพื่อจัดการกับคนชั่วร้ายเหล่านั้น ผู้ปกครองต้องรู้ที่จะจำแนกว่าอะไรที่เป็นอยู่จริง (what is) กับอะไรที่ควรจะเป็น (what ought to be)
มาเคียเวลลี่ให้นิยามว่าการเมืองคือการแสวงหาอำนาจ กิจกรรมทางการเมืองใดๆ ก็เพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจ ส่วนศีลธรรม จริยธรรม ความปรารถนาดี ความเมตตาล้วนเป็นเครื่องมือเพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจเพียงประการเดียว เพื่อให้ได้มาหรือรักษาไว้ซึ่งอำนาจผู้ปกครองต้องพร้อมทำทุกอย่างแม้ต้องจูบเด็กหรือฆ่าเด็ก และพร้อมทำทุกอย่างเพื่อจะปกครองคนได้ง่ายๆ อำนาจคือเป้าหมายสูงสุดของทุกกิจกรรมทางการเมืองและอะไรที่ขัดขวางเป้าหมายดังกล่าวถือเป็นศัตรูทั้งสิ้น แม้กระทั่งคุณความดี หลักศาสนา
            แม้จะทำร้ายทำลายคนจำนวนมากเพื่อความอยู่รอด แต่เมื่ออยู่ต่อหน้าสาธารณะหรือต่อหน้าสื่อต้องแสดงตัวว่าเป็นบุคคลผู้มีคุณธรรมสูง เป็นผู้สูงส่งในศีลธรรม รักประชาชน
ผลจากการเลือกคนที่แย่น้อยกว่า :
            ดังที่ได้เสนอในบทความก่อนว่า เหตุที่ทรัมป์ชนะเลือกตั้งมาจากหลายปัจจัย เหตุผลสำคัญข้อหนึ่งที่ทรัมป์ชนะมาจากกระแสคิดว่าฮิลลารี คลินตันเป็นตัวแทนของระบอบขั้วอำนาจเดิม เป็นพวกนักการเมืองรุ่นเก่า เลือกไปก็เท่านั้น ไม่มีอะไรดีขึ้น หลายคนจึงไปใช้สิทธิ์ด้วยแนวคิดเลือก คนที่แย่น้อยกว่า” (the lesser of the two evils) บนฐานคิดว่าเพื่อป้องกันไม่ให้ประเทศเสียหาย ซึ่งอาจถึงหายนะ ยิ่งมีโอกาสเสียหายหนัก ยิ่งต้องออกไปเลือกฝ่ายตรงข้าม
            ข้อวิพากษ์คือแนวทางนี้อาจเป็นทางเลือกเฉพาะหน้าแต่ได้ผู้นำที่ “แย่น้อยกว่า” เท่านั้น อีกทั้งความแย่น้อยกว่าอาจหมายถึงได้คนที่แย่มากๆ เพียงแค่คิดว่าน้อยกว่าอีกคนเท่านั้นเอง
            การเมืองสหรัฐเป็นระบบ 2 พรรค หากไม่เลือกตัวแทนของเดโมแครทก็ต้องเลือกพรรครีพับลิกัน แต่หากทั้ง 2 พรรคอยู่ภายใต้ชนชั้นปกครองที่แย่พอกัน ไม่ว่าเลือกผู้แทนจากพรรคใดก็ไม่แตกต่าง แนวทางเลือกคนที่แย่น้อยกว่าจึงไม่ใช่ทางออก และหากปล่อยไปเช่นนี้ในระยะยาวประเทศอาจถึงขั้นเสื่อมสลาย
            ไม่ว่าทรัมป์จะอยู่ใต้อิทธิพลพรรคหรือระบอบชนชั้นปกครองมากเพียงไร ความเป็นทรัมป์ตอนนี้คือผลจากการเลือกคนที่แย่น้อยกว่า เป็นหลักฐานว่าการเลือกคนที่แย่น้อยกว่าไม่ใช่ทางออกที่ดีที่สุด
ระบอบการเมืองการปกครอง ระบบคัดสรรผู้นำประเทศต้องดีกว่านี้ สามารถมุ่งสู่เป้าหมายได้จริง ไม่เป็นเพียงทฤษฏีสวยหรูแต่ไม่บรรลุถึงเป้าหมาย ได้แต่พร่ำสอนให้คนยึดอุดมคติตามทฤษฎีที่สวยหรู ในขณะที่สังคมกำลังเสื่อมถอยและต้องการทางออกใหม่
ผู้นำสำคัญยิ่งเพราะอาจพาประเทศไปสู่ความรุ่งเรืองหรือล่มจมได้ในชั่วรัฐบาลเดียว มีตัวอย่างให้เห็นมากมาย
ข้อสรุป :
บทความนี้ไม่มีเจตนาสรุปว่าประธานาธิบดีทรัมป์เป็นคนไร้ศีลธรรม เพียงอาศัยข้อมูล ประเด็นจากข่าวเด่นในช่วง 1-2 สัปดาห์นี้ประกอบการนำเสนอ ทั้งยังควรบันทึกว่าชาวอเมริกันจำนวนไม่น้อยสนับสนุนทรัมป์ หลายคนชอบนโยบายหลายอย่างของรัฐบาลชุดนี้ เห็นว่าควรให้ทรัมป์บริหารประเทศต่อไปแม้มีเสียงวิพากษ์มากมายซึ่งเป็นปกติของการเมือง
ส่วนการจะสรุปว่าทรัมป์จะเป็นคนอสัตย์อธรรมหรือไม่ ขึ้นกับการตัดสินใจของแต่ละคน ความคิดเห็นของเจมส์ คอมีย์อาจบั่นทอนความนิยมแต่ไม่มีผลทางกฎหมาย เว้นแต่จะมีข้อพิสูจน์ชัดว่าทรัมป์ทำผิดกฎหมายจริงๆ
ไม่ว่าจะมองแง่ลบหรือบวก เรื่องราวที่เกิดสหรัฐหรือประเทศใดๆ จะน่าเป็นเหตุให้กลับทบทวนประเทศตนเอง
22 เมษายน 2018
ชาญชัย คุ้มปัญญา
(ตีพิมพ์ใน คอลัมน์ สถานการณ์โลกไทยโพสต์ ปีที่ 22 ฉบับที่ 7834 วันอาทิตย์ที่ 22 เมษายน พ.ศ.2561)
----------------------
บทความที่เกี่ยวข้อง :
ในการเลือกตั้งบางครั้ง ไม่มีผู้สมัครคนใดที่ดีพอ คู่ควรกับตำแหน่ง แต่ด้วยระบอบกับระบบพยายามให้ประชาชนออกไปเลือกตั้ง หลายคนจึงใช้วิธีเลือกคนที่แย่น้อยกว่า เพื่อสกัดไม่ให้คนที่แย่ที่สุดได้ถืออำนาจบริหารประเทศ แต่แนวคิดเช่นนี้ไม่ช่วยให้ประเทศเจริญรุ่งเรืองยั่งยืน เป็นเพียงการซื้อเวลา จึงต้องคิดหาระบบเลือกตั้ง/สรรหาให้ได้คนที่มีคุณสมบัติเหมาะสม โดยไม่ยึดกรอบว่าต้องเป็นการเลือก/สรรหาช่วงเวลาหาเสียงเท่านั้น

บรรณานุกรม :
1. ชรินทร์ สันประเสริฐ. (2546). รัฐ: ในทรรศนะของปราชญ์และนักคิดทางการเมืองคนสำคัญ. วารสารรวมบทความวิชาการรัฐศาสตร์ 21 ปี มสธ.
2. Bardes, Barbara A., Shelley, Mack C., & Schmidt, Steffen W. (2012). American Government and Politics Today: Essentials (2011 - 2012 Ed.). USA: Wadsworth, Cengage Learning.
3. Barrett, Wayne. (2016). Trump: The Greatest Show on Earth: The Deals, the Downfall, the Reinvention. New York: Regan Arts.
4. Bessette, Joseph M., Pitney, John J. Jr. (2011). American Government and Politics: Deliberation, Democracy and Citizenship. USA: Wadsworth.
5. Exclusive: James Comey strikes back against 'morally unfit' Donald Trump in scathing interview. (2018, April 16). USA Today. Retrieved from https://www.usatoday.com/story/news/politics/2018/04/16/james-comey-interview-donald-trump-morally-unfit/515529002/
6. In Interview, Comey Calls Trump ‘Morally Unfit’ and a ‘Stain’ on All Around Him. (2018, April 15). The New York Times. Retrieved from https://www.nytimes.com/2018/04/15/us/politics/comey-interview-trump.html
7. Jacobson, John A.(1998). An Introduction to Political Science. CA: West/Wadsworth publication.
8. James Comey interview: Trump 'morally unfit' to be president as a man who treats women 'like pieces of meat,' says former FBI chief. (2018, April 16). Independent. Retrieved from https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/james-comey-interview-donald-trump-abc-tv-fbi-a-higher-loyalty-slimeball-tweet-a8306296.html
9. James Comey says Donald Trump 'morally unfit' to be president. (2018, April 16). The Guardian. Retrieved from https://www.theguardian.com/us-news/2018/apr/16/james-comey--donald-trump-morally-unfit-president-abc-interview
10. Johnston, David Cay. (2016). The Making of Donald Trump. New York: Melville House Publishing.
11. 'Morally unfit': The moments that mattered in James Comey's explosive interview. (2018, April 15). ABC News. Retrieved from http://abcnews.go.com/Site/transcript-james-comeys-interview-abc-news-chief-anchor/story?id=54488723
12. Rafferty, Kirsten., & Mansbach, Richard. (2012). Introduction to Global Politics (2nd ed.). New York: Routledge.
-----------------------------

ความคิดเห็น

บทความได้รับความนิยม

ศึกเลือกตั้งกลางเทอม 2018 : ประชาธิปไตยวิกฤตในยุคของทรัมป์

โอบามากับฮิลลารีโจมตีทรัมป์ว่าเป็นอำนาจนิยม บ่อนทำลายประชาธิปไตย ชาวอเมริกันจำนวนมากเดือดร้อน ต้องเลือกพรรคเดโมแครทเพื่อถ่วงดุลรัฐบาล คำถามคือจริงหรือที่เลือกเดโมแครทเป็นคำตอบ

ในระยะนี้ที่สหรัฐกำลังหาเสียงเลือกตั้งกลางเทอม บรรดาแกนนำคนสำคัญๆ ออกมาปราศรัยหาเสียง เช่น ประธานาธิบดีทรัมป์ อดีตประธานาธิบดีบารัก โอบามา และฮิลลารี คลินตัน เป็นอีกครั้งที่เวทีปราศรัยเป็นโอกาสแก่บุคคลเหล่านี้แสดงความคิดเห็นต่อประเด็นต่างๆ หนึ่งในนั้นคือสภาพประชาธิปไตยของประเทศ ฮิลลารี คลินตัน : ประชาธิปไตยอเมริกาเข้าขั้นวิกฤต             กลางเดือนกันยายนที่ผ่านมา ฮิลลารี คลินตัน สุภาพสตรีหมายเลข 1 ของอดีตประธานาธิบดีบิลล์ คลินตัน อดีตวุฒิสมาชิก รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศสมัยรัฐบาลโอบามา และตัวแทนชิงตำแหน่งประธานาธิบดีในการเลือกตั้งที่ผ่านมา กล่าวว่าประธานาธิบดีทรัมป์ทำหลายอย่างผิดพลาด ไม่ฟังเสียงประชาชน รวมความแล้ว “ณ ขณะนี้ประชาธิปไตยของเราอยู่ในภาวะวิกฤต” สถาบันประชาธิปไตย ธรรมเนียมประชาธิปไตยไม่อยู่ในมือของประชาชนอีกแล้ว คนทั้งประเทศจำต้องลุกขึ้นสู้และแพ้ไม่ได้
            ฮิลลารีให้เหตุผล 5 ประการที่ควรต่…

ความสัมพันธ์เวียดนาม-สหรัฐ ในบริบทโลกยุคโลกาภิวัตน์

ตลอดกว่า 20 ปีนับจากปรับความสัมพันธ์เมื่อกรกฎาคม 1995 ความสัมพันธ์ทวิภาคีดีขึ้นตามลำดับ ประธานาธิบดีสหรัฐเดินทางมาเยือนเวียดนามแล้ว 3 คน ท่านแรกคือบิล คลินตันเมื่อปี 2000 ท่านที่ 2 คือ จอร์จ ดับเบิ้ลยู. บุชเมื่อปี 2006 และประธานาธิบดีบารัก โอบามาเป็นคนที่ 3

วิสัยทัศน์ร่วมสหรัฐ-เวียดนาม 2015 : ย้อนหลังเมื่อกรกฎาคมปีที่แล้ว (2015) รัฐบาลสหรัฐกับเวียดนามประกาศวิสัยทัศน์ร่วม (United States–Vietnam Joint Vision Statement) สรุปสาระสำคัญว่านับจากสหรัฐกับเวียดนามยกระดับความสัมพันธ์เป็นหุ้นส่วนรอบด้าน (United States–Vietnam Comprehensive Partnership) ความสัมพันธ์ทวิภาคีดีขึ้นทุกด้าน รวมถึงการที่สหรัฐคลายมาตรการคว่ำบาตรซื้อขายอาวุธ และได้ร่วมลงนามใน Joint Vision Statement on Defense Relations
รัฐบาลของทั้ง 2 ประเทศต้องการลงลึกในความสัมพันธ์รอบด้านโดยยึดกฎบัตรสหประชาชาติ กฎหมายระหว่างประเทศและระบอบการเมือง เป็นความสัมพันธ์ที่เป็นอิสระต่อกัน เคารพอธิปไตยและบูรณภาพแห่งดินแดนของกันและกัน เพื่อผลประโยชน์ของประชาชนทั้ง 2 ฝ่าย เพื่อสันติภาพ เสถียรภาพ ความร่วมมือและความมั่งคั่งในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกและโล…

อุดมการณ์ทางการเมือง (2) อุดมการณ์เสรีนิยม

เสรีนิยม (Liberalism) เป็นอุดมการณ์ทางการเมืองที่เป็นรากฐานของระบอบประชาธิปไตยและระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมในปัจจุบัน oก่อตัวขึ้นในศตวรรษที่ 17 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ระบบฟิวดัลในยุโรปกำลังล่มสลาย และสังคมสมัยใหม่ที่ทุนเป็นปัจจัยสำคัญในการผลิตเริ่มก่อตัวขึ้น อย่างไรก็ตาม อุดมการณ์เสรีนิยมในยุคแรกเริ่มแตกต่างจากยุคสมัยใหม่ จากจุดเริ่มต้นที่มุ่งต่อต้านอำนาจที่สมบูรณ์เด็ดขาดของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และอภิสิทธิ์ของเหล่าขุนนางในระบบฟิวดัล สนับสนุนอำนาจของประชาชนผ่านการมีรัฐบาลที่มาจากตัวแทนของประชาชน มาสู่ยุคสมัยใหม่ที่มุ่งเน้นจำกัดการใช้อำนาจของรัฐเหนือสังคมในทุกรูปแบบ สนับสนุนส่งเสริมเศรษฐกิจเสรีในระบบทุนนิยม ·นิยาม คำว่าเสรีนิยม (Liberalism) ถูกใช้ในหลายความหมาย เช่น หมายถึงการศึกษาของสุภาพบุรุษหรือเสรีชน ซึ่งในปัจจุบัน เมื่อพูดถึงการศึกษาแบบลิเบอรัล (liberal education) หมายถึง การศึกษาในแนวมนุษยศาสตร์ (humanities) หรือ การศึกษาแบบศิลปศาสตร์ (liberal arts) ในอีกความหมายซึ่งเป็นแง่ลบคือ หมายถึง ความหย่อนยานในทางศีลธรรมจรรยา การไม่คำนึงถึงระเบียบวินัยทางเพศและศาสนา (เช่นพวกฮิปปี้ในอเมริกา) หลักสำค…