ข้ามไปที่เนื้อหาหลัก

เข้าใจอาเซียน ตอน: ความสำคัญของการศึกษาวิถีอาเซียน

หลายประเทศที่สัมพันธ์กับอาเซียน รวมทั้งนักวิชาการต่างประเทศจำนวนมากที่ศึกษาเรื่องราวของอาเซียนมักจะพบความประหลาดใจ ได้ประสบการณ์ใหม่ที่ไม่คุ้นเคย เป็นลักษณะเฉพาะของอาเซียนและถูกขนานนามว่าเป็น “วิถีอาเซียน” (ASEAN way)

Kasira Cheeppensook ชี้ว่าการศึกษาอาเซียนตามแนวทางอย่างเป็นเหตุเป็นผล (rationalist approaches) จะทำให้เข้าใจไขว้เขว เพราะการตัดสินใจของอาเซียนไม่ได้ดำเนินภายใต้สถาบันหรือกลไกที่มีหลักมีเกณฑ์แน่นอน
            การตัดสินใจของอาเซียนไม่ได้หมายความว่าไม่เหตุผล แต่รูปแบบหรือลักษณะการคิดการตัดสินใจมีความยืดหยุ่น เปลี่ยนแปลงไปตามบริบท ไม่ยึดกับหลักการหรือกฎเกณฑ์ชุดใดอย่างตายตัว  
            เรื่องราวความประหลาดใจอธิบายได้ง่ายๆ เหมือนชาวตะวันตกคนหนึ่งที่ไม่เคยรู้ใจเข้าใจวัฒนธรรมของชาติตะวันออก เมื่อเขาพยายามตีความพฤติกรรม ความคิดความอ่านของชาวตะวันออกจะรู้สึกสับสน หลักการที่มีอยู่ไม่อาจใช้กับชาวตะวันออกได้อย่างสมบูรณ์
ดังที่ Amitav Acharya ให้ข้อสรุปว่าวิถีอาเซียนคือชุดของความคิดที่ต่างจากแนวทางของชาติตะวันตก
            ทางออกของเรื่องนี้จึงต้องศึกษาให้เข้าใจวัฒนธรรม ค่านิยม วิถีชีวิตของอาเซียนก่อน

ความสำคัญของการศึกษาวิถีอาเซียน พอจะประมวลได้ดังนี้
            ประการแรก จำเป็นต่อการทำความเข้าใจอาเซียน
การศึกษาอาเซียนในฐานะองค์ระหว่างประเทศทั่วๆ ไปองค์กรหนึ่งจะได้ความเข้าใจในระดับหนึ่ง แต่เนื่องจากเรื่องราวความเป็นไปของอาเซียนมีลักษณะเฉพาะ การศึกษาทำความเข้าใจตามแนวทางหรือหลักการทั่วไปไม่อาจเข้าใจอาเซียนได้อย่างครบถ้วน จำต้องผสมผสานหลักการทั่วไปร่วมกับความเข้าใจในวิถีอาเซียนจึงจะสามารถเข้าใจอาเซียน เรื่องราวต่างๆ ได้ถูกต้องแม่นยำยิ่งขึ้น
นักวิเคราะห์หรือผู้เชี่ยวชาญองค์กรระหว่างประเทศอื่นๆ เมื่อมาศึกษาอาเซียนจะพบประสบการณ์ใหม่และเห็นว่าอาเซียนมีลักษณะเฉพาะของตน จำต้องศึกษาเรื่องนี้ให้เข้าใจเสียก่อน
สนใจคลิกที่รูป

ประการที่สอง ช่วยให้เข้าใจข้อดีข้อเสียของอาเซียน
การพูดถึงข้อดีข้อเสียขององค์กรใดองค์กรหนึ่งเป็นประเด็นสำคัญที่หยิบยกขึ้นมาพูดถึงเสมอ เป็นหัวข้อหนึ่งที่ช่วยให้เข้าใจอาเซียนเพิ่มมากขึ้น ช่วยให้เข้าใจว่าอะไรที่อาเซียนทำได้ ทำไม่ได้ อะไรที่ทำได้ดีหรือยังต้องพัฒนาอีกมาก
งานวิชาการหลายชิ้นเมื่อวิเคราะห์อาเซียนด้วยหลักทั่วไปได้ข้อสรุปว่าอาเซียนมีข้อเสียหลายประการ เป็นองค์กรที่ไร้ประสิทธิภาพ แต่หากวิเคราะห์โดยใช้วิถีอาเซียนร่วมด้วย ผลสรุปจะแตกต่างออกไป (รายละเอียดหัวข้อนี้จะนำเสนอในโอกาสต่อไป)
การจะตีความข้อดีข้อเสียของอาเซียนจำต้องเข้าใจบริบทของอาเซียนมากกว่ายึดหลักการตามแนวทางตะวันตก
ประการที่สาม ทำให้สามารถได้แนวทางพัฒนาอาเซียนที่ทำได้จริง
            ที่สุดของการศึกษาองค์กรระหว่างประเทศคือการค้นหา เสนอแนวทางเพื่อพัฒนาองค์กรให้สามารถบรรลุเป้าหมาย ตอบสนองผลประโยชน์ของชาติสมาชิกและประโยชน์ของประชาชน ช่วยหาคำตอบว่าอาเซียนควรพัฒนาไปในทิศทางใด นโยบาย แนวทางการปฏิบัติควรเป็นอย่างไร

           การศึกษาวิถีอาเซียนกล่าวได้ว่าคือหัวใจของการศึกษาเพื่อทำความเข้าใจอาเซียน สามารถอธิบายเรื่องราวต่างๆ ที่เกิดขึ้น ช่วยให้เข้าใจคาดการณ์พฤติกรรมได้อย่างแม่นยำ และสามารถเสนอแนะแนวทางเพื่อพัฒนาอาเซียนให้เป็นองค์กรที่สร้างผลประโยชน์สูงสุด
            การศึกษาอาเซียนจึงจำต้องศึกษาวิถีอาเซียนก่อน
26 มกราคม 2013
ชาญชัย คุ้มปัญญา
-----------------------
ประชาสัมพันธ์ :
จองโรงแรม เครื่องบินกับ Booking.com

บรรณานุกรม:
1. Kasira Cheeppensook, The ASEAN Way on Human Security, http://humansecurityconf.polsci.chula.ac.th/Documents/Presentations/Kasira.pdf
2. Taku Tamaki,  Making Sense of ‘ASEAN Way’: A Constructivist Approach, http://paperroom.ipsa.org/papers/paper_5293.pdf
----------------------

ความคิดเห็น

บทความได้รับความนิยม

American exceptionalism กับนโยบายต่างประเทศสหรัฐอเมริกา (1)

เมื่อประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาแสดงสุนทรพจน์ที่เกี่ยวข้องนโยบายต่างประเทศมักจะมีการเอ่ยถึงAmerican exceptionalism หรือหลักการที่อยู่ภายในลัทธิหรือแนวคิดดังกล่าว แม้เป็นคำที่มีการพูดถึงแต่ในทางวิชาการเป็นที่ถกเถียงในความหมาย การตีความ การนำไปใช้ เนื่องจากลัทธิหรือแนวคิดนี้ขาดการพัฒนาอย่างเป็นระบบ อีกทั้งพบว่าบ่อยครั้งผู้ใช้แต่ละคนจะใช้ในความหมายที่แตกต่างกันด้วยเหตุผลเฉพาะเจาะจง ในที่นี้จะอธิบายความหมาย การนำไปใช้ ผลที่เกิดขึ้นทั้งด้านบวกด้านลบ และข้อวิพากษ์ (หมายเหตุ : เนื่องจากความยาวของบทความ จึงแบ่งออกเป็น 3 ตอน)
นิยาม American exceptionalism คือ ลัทธิความเชื่อว่าคนอเมริกันนั้นมีความพิเศษเหนือชนชาติอื่น มีรากฐานมาจากสองแนวคิดคือ อเมริกาเป็นประเทศที่แตกต่างจากประเทศอื่นๆ กับอเมริกาเป็นประเทศที่พิเศษกว่าประเทศอื่นๆ             คำว่า ‘แตกต่าง’ หมายถึงการแตกต่างจากชาติชนชาติอื่นๆ แม้บรรพบุรุษชาวอเมริกันคือชนชาติที่สืบเชื้อสายจากยุโรป แต่คนเหล่านี้ได้พัฒนาค่านิยมวัฒนธรรมของตนเองแตกต่างจากชาวยุโรป ชาวอเมริกันมีจุดเริ่มต้นที่ต้องการเป็นเสรีชน ชนชาติที่ไร้ชนชั้น สังคมปราศจากการแบ่งแยกหรือการต่อส…

ความสัมพันธ์เวียดนาม-สหรัฐ ในบริบทโลกยุคโลกาภิวัตน์

ตลอดกว่า 20 ปีนับจากปรับความสัมพันธ์เมื่อกรกฎาคม 1995 ความสัมพันธ์ทวิภาคีดีขึ้นตามลำดับ ประธานาธิบดีสหรัฐเดินทางมาเยือนเวียดนามแล้ว 3 คน ท่านแรกคือบิล คลินตันเมื่อปี 2000 ท่านที่ 2 คือ จอร์จ ดับเบิ้ลยู. บุชเมื่อปี 2006 และประธานาธิบดีบารัก โอบามาเป็นคนที่ 3

วิสัยทัศน์ร่วมสหรัฐ-เวียดนาม 2015 : ย้อนหลังเมื่อกรกฎาคมปีที่แล้ว (2015) รัฐบาลสหรัฐกับเวียดนามประกาศวิสัยทัศน์ร่วม (United States–Vietnam Joint Vision Statement) สรุปสาระสำคัญว่านับจากสหรัฐกับเวียดนามยกระดับความสัมพันธ์เป็นหุ้นส่วนรอบด้าน (United States–Vietnam Comprehensive Partnership) ความสัมพันธ์ทวิภาคีดีขึ้นทุกด้าน รวมถึงการที่สหรัฐคลายมาตรการคว่ำบาตรซื้อขายอาวุธ และได้ร่วมลงนามใน Joint Vision Statement on Defense Relations
รัฐบาลของทั้ง 2 ประเทศต้องการลงลึกในความสัมพันธ์รอบด้านโดยยึดกฎบัตรสหประชาชาติ กฎหมายระหว่างประเทศและระบอบการเมือง เป็นความสัมพันธ์ที่เป็นอิสระต่อกัน เคารพอธิปไตยและบูรณภาพแห่งดินแดนของกันและกัน เพื่อผลประโยชน์ของประชาชนทั้ง 2 ฝ่าย เพื่อสันติภาพ เสถียรภาพ ความร่วมมือและความมั่งคั่งในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกและโล…

อุดมการณ์ทางการเมือง (1) นิยาม อุดมการณ์ทางการเมือง

หมายถึง ความคิด ความเชื่อ ที่มีแบบแผนเกี่ยวกับหลักการและคุณค่าทางการเมือง เป็นความคิดความเชื่อที่มีแนวทางแน่นอน มีเหตุผล มีจุดหมายปลายทาง และวัตถุประสงค์ที่มนุษย์พยายามจะดำเนินการให้สัมฤทธิผล
“นิยาม อุดมการณ์ทางการเมือง”
1.ความหมายของอุดมการณ์ทางการเมือง (Political Ideology) มีผู้นิยามหลากหลาย 1.1.หมายถึง ความคิด ความเชื่อ ที่มีแบบแผนเกี่ยวกับหลักการและคุณค่าทางการเมือง เป็นความคิดความเชื่อที่มีแนวทางแน่นอน มีเหตุผล มีจุดหมายปลายทาง และวัตถุประสงค์ที่มนุษย์พยายามจะดำเนินการให้สัมฤทธิผล 1.2.หมายถึง ความคิดความเชื่อที่ทำให้เกิดกลไกควบคุม เพื่อบรรลุเป้าหมายแห่งความคิดความเชื่อนั้น 1.2.1.เช่นอุดมการณ์มาร์กซิสม์ ก่อให้เกิดพรรคคอมมิวนิสต์เพื่อสร้างและควบคุมให้การปกครองบรรลุเป้าหมายของอุดมการณ์ 1.2.2.อุดมการณ์ประชาธิปไตย คือ การเพิ่มพูน ปกป้องเสรีภาพส่วนบุคคล ทำให้เกิดไกกลต่างๆ เช่น พรรคการเมือง กลุ่มผลประโยชน์ การลงมติ เพื่อรักษาความเป็นประชาธิปไตย 1.3.อุดมการณ์มิใช่เป็นเพียงปรัชญาการเมือง อุดมการณ์ทางการเมืองจะเรียกร้องให้มีการกระทำจากผู้ศรัทธาในอุดมการณ์ เกิดความรู้สึกว่าถูกต้องที่จะกระทำตามน…