ข้ามไปที่เนื้อหาหลัก

เข้าใจอาเซียน ตอน: อาเซียนอยากมีสมาชิกมากกว่าสิบประเทศหรือไม่

9 มกราคม 2013
ชาญชัย
            เป็นที่ทราบว่าเดิมสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (Association of Southeast Asian Nations) ที่ก่อตั้งในปี 1967 มีรัฐสมาชิกเริ่มต้นเพียง5 ประเทศ ต่อมาเพิ่มอีก 5 ประเทศจนกลายเป็น 10 ประเทศในปัจจุบัน คำถามเบื้องต้นคืออาเซียนจะมีสมาชิกมากกว่านี้ได้อีกหรือไม่ เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น
            คำตอบมีได้หลายแง่มุม ดังต่อไปนี้

มุมมองจากภูมิศาสตร์
            ชื่อ สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ให้ความหมายชัดเจนในตัวเองว่าเป็นองค์กรระหว่างประเทศของชาติในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
            คำว่า “เอเชียตะวันออกเฉียงใต้” เริ่มใช้ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เมื่อฝ่ายสัมพันธมิตรคือ สหรัฐอเมริกากับอังกฤษ ได้ตั้งศูนย์บัญชาการการรบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ขึ้นในค.ศ.1943 การเรียกชื่อเช่นนี้เพื่อความเด่นชัดทางด้านภูมิศาสตร์ โดยหมายถึงภูมิภาคที่ประกอบด้วยประเทศเมียนมาร์ ไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม มาเลเซีย สิงคโปร์ และอินโดนีเซีย  โดยไม่รวมถึงฟิลิปปินส์ จนในทศวรรษ 1960 จึงรวมฟิลิปปินส์เข้าเป็นส่วนหนึ่งของภูมิภาค และในค.ศ.1984 เมื่อบรูไนได้รับเอกราชก็เข้าร่วม รวมทั้งติมอร์-เลสเตในค.ศ. 2002 รวมทั้งสิ้น 11 ประเทศ

            หากดูแผนที่จะเห็นชัดว่าภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้คือบริเวณที่
·      ทิศเหนือจรดประเทศจีน
·      ทิศตะวันออกคือทะเลจีนใต้ มหาสมุทรแปซิฟิก
·      ทิศตะวันออกคือประเทศอินเดียกับบังคลาเทศ (บังคลาเทศเดิมเป็นส่วนหนึ่งของอินเดีย เพิ่งได้เอกราชเป็นบังคลาเทศเมื่อค.ศ. 1961) ในอดีตพื้นที่แถบนี้ทั้งหมดเรียกว่าชมพูทวีป
·      ทิศใต้คือประเทศออสเตรเลีย ทวีปออสเตรเลีย
หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ อาเซียนถูกล้อมรอบด้วย 3 ประเทศใหญ่คือจีน อินเดียและออสเตรเลีย ทางขวามือติดมหาสมุทรแปซิฟิก ทางซ้ายมือติดมหาสมุทรอินเดีย
            จากมุมมองทางภูมิศาสตร์จะเห็นว่าอาเซียนเคยมีช่วงหนึ่งที่กินพื้นที่ครบทั้งภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่หลังจากที่ติมอร์-เลสเตได้รับเอกราชในค.ศ.2002 ทำให้ติมอร์-เลสเตกลายเป็นประเทศเดียวในภูมิภาคนี้ที่ไม่ได้เป็นสมาชิกอาเซียน
            ดังนั้น หากยึดมุมมองทางภูมิศาสตร์ อาเซียนปัจจุบันกินพื้นที่เกือบจะครบทุกพื้นที่ของภูมิภาคและไม่น่าจะมีสมาชิกเพิ่มอีก ยกเว้นประเทศติมอร์-เลสเตเท่านั้น
            หากคิดนอกกรอบ อาจมีคำถามว่าความเป็นอาเซียนจำต้องยึดมั่นในขอบเขตทางภูมิศาสตร์หรือไม่ เป็นคำถามชวนคิดต่อ
ติมอร์-เลสเตจะมีโอกาสหรือไม่
            เมื่อพิจารณารายประเทศ ติมอร์-เลสเตคือประเทศที่มีโอกาสเข้าร่วมอาเซียน
            ติมอร์-เลสเต (Timor-Leste) หรือติมอร์ตะวันออกเดิมเป็นส่วนหนึ่งของประเทศอินโดนีเซีย ได้รับเอกราชเมื่อค.ศ.2002 เป็นประเทศที่เพิ่งเกิดไม่นาน

            รัฐบาลติมอร์-เลสเตต้องการเข้าร่วมเป็นสมาชิกอาเซียน ประธานาธิบดี ดร. โฮเซ รามอส-ฮอร์ตา กล่าวว่า เราประสงค์จะเข้าร่วมเป็นสมาชิกอาเซียนให้ได้อย่างเร็วที่สุด
            การจะได้เป็นสมาชิกอาเซียนหรือไม่นั้น กฎบัตรสมาคมแห่งประชาชาติเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้กำหนดเรื่องการรับสมาชิกใหม่ โดยมีหลักเกณฑ์ 4 ประการ คือ
            1. ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์อันเป็นที่ยอมรับว่าอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
            2. การยอมรับโดยรัฐสมาชิกอาเซียนทั้งปวง
            3. การตกลงที่จะผูกพันและเคารพกฎบัตรนี้ และ
            4. ความสามารถและความเต็มใจที่จะปฏิบัติตามพันธกรณีของสมาชิกภาพ
และยังกำหนดอีกว่า “การรับสมาชิกให้ตัดสินโดยฉันทามติโดยที่ประชุมสุดยอดอาเซียน ตามข้อเสนอแนะของคณะมนตรีประสานงานอาเซียน”
            ข้อที่เป็นอุปสรรคมากที่สุดคือการยอมรับโดยรัฐสมาชิกทั้งหมด หากประเทศใดประเทศหนึ่งไม่เห็นด้วยการเข้าเป็นสมาชิกจะเป็นอันตกไปทันทีไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใดก็ตาม
            ติมอร์-เลสเต สมัครเข้าเป็นสมาชิกอาเซียนอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 4 มีนาคม 2011 แต่กลุ่มอาเซียนได้เปิดเผยหลังการประชุมคณะมนตรีประสานงานอาเซียนครั้งที่ 2 ในวันที่ 11 กันยายน 2012 ว่า การสมัครเข้าเป็นสมาชิกของติมอร์-เลสเตจะยังไม่ถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาในที่ประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียนครั้งที่ 21 ในเดือนพฤศจิกายน 2012
            การพิจารณารับติมอร์-เลสเต้จึงถูกเลื่อนออกไป

ควรรับติมอร์-เลสเตเข้าอาเซียนหรือไม่
            ประเด็นที่มีการถกเถียงกันมากคืออาเซียนควรรับติมอร์-เลสเตเข้ากลุ่มหรือไม่ มีข้อเสนอที่เห็นด้วยและไม่เห็น ทั้งจากรัฐสมาชิกกับนักวิชาการ ฝ่ายที่สนับสนุนเห็นว่าการรับติมอร์-เลสเตเข้ามาย่อมเป็นผลดีต่อประเทศติมอร์-เลสเตเอง และอาเซียนจะได้รับประโยชน์ในระยะยาว  ชาติสมาชิกอาเซียนส่วนใหญ่เห็นด้วยกับการรับติมอร์-เลสเตเข้าอาเซียน ส่วนประเทศที่คัดค้าน โดยเฉพาะสิงคโปร์แสดงตัวชัดเจนมากที่สุด เห็นว่าติมอร์-เลสเตไม่พร้อม เป็นอุปสรรคต่อการเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนในปี 2015
            ข้อโต้แย้งประเด็นนี้ คือ ในอดีตอาเซียนเคยรับประเทศที่มีสภาพไม่ต่างจากติมอร์-เลสเตในปัจจุบัน เช่น การรับเมียนมาร์กับลาวและกัมพูชา อาเซียนในยุคนั้นยอมรับจุดอ่อนของประเทศเหล่านี้และเห็นว่าควรเข้าไปช่วยเหลือ แต่ข้อโต้แย้งกลับคือบริบทอาเซียนในปัจจุบันแตกต่างจากอดีต การรับกลุ่มประเทศสังคมนิยมคอมมิวนิสต์เข้าอาเซียนเกิดจากเหตุผลด้านความมั่นคงซึ่งสำคัญยิ่งยวดในสมัยนั้น
            ปัจจุบัน ประเทศติมอร์-เลสเตมีสถานภาพเป็นประเทศผู้เข้าร่วมสังเกตการณ์ในกิจกรรมการประชุมต่างๆ ของอาเซียน

ปาปัวนิวกินีจะมีโอกาสหรือไม่
            ประเทศปาปัวนิวกินีเป็นอีกประเทศหนึ่งที่อยากเข้าอาเซียน ประเทศเป็นเกาะตั้งอยู่ทางทิศเหนือของออสเตรเลีย มีพรมแดนติดกับประเทศอินโดนีเซีย แต่ถูกจัดให้อยู่ในกลุ่มโอเชียเนีย (Oceania) อันเป็นชื่อที่ใช้เรียกกลุ่มของหมู่เกาะต่าง ๆ ในมหาสมุทรแปซิฟิก มีประชากรราว 6 ล้านคน
            ปาปัวนิวกินียังไม่เคยยื่นหนังสือขอเข้าร่วมอาเซียนอย่างเป็นทางการ และอาเซียนก็ยังไม่มีการหารือเกี่ยวกับการรับปาปัวนิวกินีเป็นสมาชิกอย่างเป็นจริงเป็นจัง ปัจจุบันยังคงสถานะเป็นผู้สังเกตการณ์ที่ได้รับตั้งแต่ ค.ศ. 1976

            มีผู้ให้เหตุผลว่าปาปัวนิวกีนียากจะเข้าเป็นสมาชิกอาเซียน เนื่องจากขัดกับหลักเกณฑ์เรื่องการรับสมาชิกใหม่ 2 ประการ คือ ประเทศไม่ได้ตั้งอยู่ในทางภูมิศาสตร์อันเป็นที่ยอมรับว่าอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และความเจริญก้าวหน้าของประเทศยังห่างไกลจากความสามารถที่จะปฏิบัติตามพันธกรณีของสมาชิกภาพ
            เรื่องการไม่สามารถปฏิบัติตามพันธกรณีของสมาชิกภาพเป็นเหตุผลเดียวกับที่ประเทศติมอร์-เลสเตยังไม่เข้าอาเซียน
            โดยสรุปแล้ว โอกาสที่ปาปัวนิวกินีจะเข้าอาเซียนมีน้อย หลักฐานเชิงประจักษ์นั้นชัดเจนมาก เป็นเหตุผลว่าทำไมจึงยังคงสถานะเป็นผู้สังเกตการณ์ที่ได้รับตั้งแต่ ค.ศ. 1976 หรือเกือบจะ 4 ทศวรรษแล้ว

สรุป อาเซียนอยากได้สมาชิกใหม่หรือไม่
            ในการวิเคราะห์เรื่องนี้ ประเทศปาปัวนิวกินีเป็นตัวเลือกที่ควรตัดออกตั้งแต่ต้นดังเหตุผลที่ได้นำเสนอ เหลือแต่วิเคราะห์ว่าอาเซียนอยากได้ประเทศติมอร์-เลสเตเป็นสมาชิกใหม่ของอาเซียนหรือไม่
            ชาติสมาชิกอาเซียนปัจจุบันมีความเห็นมีแตกต่างต่อการรับติมอร์-เลสเตเข้าเป็นสมาชิกใหม่ ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลคัดค้านอย่างไร เมื่อมีสมาชิกที่คัดค้าน อาเซียนย่อมไม่สามารถรับติมอร์ตามกฎบัตรอาเซียน
            ดังนั้น คำถามที่สำคัญกว่า ทำไมจึงควรรับ คือคำถามที่ว่า ทำไมบางประเทศไม่อยากรับหรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ เหตุผลที่ควรรับร้อยข้อไม่มีค่าเมื่อเทียบกับ เหตุผลที่ไม่ควรรับเพียงข้อเดียวของรัฐสมาชิกอาเซียนเพียงประเทศเดียว
            เรื่องนี้อธิบายได้ง่ายที่สุดหากมองในมุมผลประโยชน์ อาเซียนในปัจจุบันอยากทุ่มเทความสนใจมีความสัมพันธ์กับประเทศที่อาเซียนได้ประโยชน์อย่างจริงจัง เป็นเหตุผลของการเกิดอาเซียนพลัส เช่น ASEAN+3, ASEAN+6 และเป็นเหตุผลที่ตรงที่สุดในการอธิบายว่าทำไมอาเซียนจึงยังไม่รับประเทศติมอร์-เลสเตกับปาปัวนิวกินีเข้าเป็นสมาชิกอาเซียน
            ประเทศเหล่านี้จึงอยู่ในฐานะเป็นผู้เข้าร่วมสังเกตการณ์ต่อไป เช่นเดียวกับที่อาเซียนมีสมาชิก 10 ประเทศเท่าเดิม
---------------------------------

บทความอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง:
อาเซียนก่อตั้งมาเกือบ 50 ปีแล้ว อาเซียนมีความร่วมมือหลากหลายด้าน แต่อะไรเป็นจุดเริ่มต้นหรือวัตถุประสงค์สำคัญเมื่อเริ่มแรกก่อตั้ง
ทุกคนทราบว่าอาเซียนมีชาติสมาชิกสิบประเทศ แต่แรกเริ่มมีเพียงห้าประเทศ ต่อมารวมเอาประเทศในภูมิภาคเข้ามาอีกห้าประเทศ อะไรคือเหตุผลของการเพิ่มจำนวนสมาชิก
3. ติมอร์-เลสเต จะเป็นสมาชิกอาเซียนลำดับที่ 11หรือไม่
มีผู้ตั้งคำถามว่าติมอร์-เลสเต จะเป็นสมาชิกอาเซียนลำดับที่ 11 หรือไม่ คำตอบเรื่องนี้ขึ้นอยู่กับว่าประเทศติมอร์จะสามารถปฏิบัติตามหลักเกณฑ์เงื่อนไขการรับสมาชิกตามกฎบัตรอาเซียนหรือไม่ คำตอบที่ตรงประเด็นกว่านั้นคือขึ้นอยู่กับความพยายามของติมอร์-เลสเตในการสร้างประเทศให้เจริญรุ่งเรือง สมกับเป็นรัฐสมัยใหม่ที่พร้อมจะก้าวไปกับชาติสมาชิกอาเซียนอื่นๆ
-------------

บรรณานุกรม:
1. ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้, http://www.learners.in.th/blogs/posts/277009
2. "ติมอร์ตะวันออกกับอาเซียน", http://aseanvision.com/news-top-detail.jsp?id=20091127113741799188&mm=11&yy=2009
3. กฎบัตรสมาคมแห่งประชาชาติเอเชียตะวันออกเฉียงใต้, http://aseansummit.mfa.go.th/15/thai/PDF/ASEAN_Charter_TH+EN.pdf
4. ติมอร์เดินหน้าสมาชิกใหม่อาเซียน เร่งพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน-มั่นใจอินโดฯดันสุดสุด, http://www.prachachat.net/news_detail.php?newsid=1349087131&grpid=04&catid=04
5. Chairman’s Statement of the 21st ASEAN Summit Phnom Penh, 18 November 2012, http://asean2012.mfa.gov.kh/?page=detail&article=343&lg=en
6. หลายชาติค้าน! ติมอร์ตะวันออกสมัครเป็นสมาชิกอาเซียน, http://news.voicetv.co.th/global/5435.html
7. อาเซียนต้องใจเย็นๆ รอให้พร้อม ก่อนรับติมอร์เลสเต้เป็นสมาชิกลำดับที่ 11, http://www.bloggang.com/mainblog.php?id=chuk007&month=17-03-2011&group=3&gblog=10
8. ไทยพร้อมหนุนติมอร์-เลสเตเป็นสมาชิกอาเซียน, http://www.manager.co.th/Home/ViewNews.aspx?NewsID=9540000090001
9. สุภาค์พรรณ ขันชัย, ติมอร์ตะวันออก: ว่าที่สมาชิกใหม่ของประชาคมโลก, http://www.ias.chula.ac.th/Thai/modules.php?name=News&file=article&sid=34
10. The CIA World Factbook 2011, หรือที่ The World Factbook, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/
11. ปาปัวนิวกินี, http://aspa.mfa.go.th/aspa/th/information_country/south-pacific/detail.php?ID=413
12. Papua New Guinea as an ASEAN Member? DECEMBER 7, 2012, http://aseanec.blogspot.com/2012/12/papua-new-guinea-as-asean-member.html
13. ASEAN’s Time to Invest in Timor-Leste, Dec 17th, 2012, http://cogitasia.com/asean%E2%80%99s-time-to-invest-in-timor-leste/
------------------------------------

ความคิดเห็น

บทความได้รับความนิยม

อุดมการณ์ทางการเมือง (2) อุดมการณ์เสรีนิยม

เอกสารประกอบคำบรรยาย รหัสวิชา2551120 อุดมการณ์ทางการเมือง ฉบับเดือนมีนาคม 2553
ชาญชัย คุ้มปัญญา
“อุดมการณ์เสรีนิยม”
·เกริ่นนำ oเสรีนิยม (Liberalism) เป็นอุดมการณ์ทางการเมืองที่เป็นรากฐานของระบอบประชาธิปไตยและระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมในปัจจุบัน oก่อตัวขึ้นในศตวรรษที่ 17 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ระบบฟิวดัลในยุโรปกำลังล่มสลาย และสังคมสมัยใหม่ที่ทุนเป็นปัจจัยสำคัญในการผลิตเริ่มก่อตัวขึ้น อย่างไรก็ตาม อุดมการณ์เสรีนิยมในยุคแรกเริ่มแตกต่างจากยุคสมัยใหม่ จากจุดเริ่มต้นที่มุ่งต่อต้านอำนาจที่สมบูรณ์เด็ดขาดของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และอภิสิทธิ์ของเหล่าขุนนางในระบบฟิวดัล สนับสนุนอำนาจของประชาชนผ่านการมีรัฐบาลที่มาจากตัวแทนของประชาชน มาสู่ยุคสมัยใหม่ที่มุ่งเน้นจำกัดการใช้อำนาจของรัฐเหนือสังคมในทุกรูปแบบ สนับสนุนส่งเสริมเศรษฐกิจเสรีในระบบทุนนิยม ·นิยาม คำว่าเสรีนิยม (Liberalism) ถูกใช้ในหลายความหมาย เช่น หมายถึงการศึกษาของสุภาพบุรุษหรือเสรีชน ซึ่งในปัจจุบัน เมื่อพูดถึงการศึกษาแบบลิเบอรัล (liberal education) หมายถึง การศึกษาในแนวมนุษยศาสตร์ (humanities) หรือ การศึกษาแบบศิลปศาสตร์ (liberal arts) ในอีกความหมายซึ่งเ…

มายาคติ เลือกตั้งกับไม่เลือกตั้ง

เลือกตั้งหรือไม่เลือกตั้งเป็นเพียงวิธีการ เป้าหมายคือสังคมอยู่เย็นเป็นสุข เริ่มต้นด้วยการได้ผู้ปกครองที่รับใช้ประชาชน


เลือกตั้งดีกว่า : มีเลือกตั้งคือเป็นประชาธิปไตย ทุกครั้งที่จะเลือกตั้งน่าจะเริ่มด้วยการทบทวนว่าทำไมจึงควรมีการเลือกตั้ง เพราะรัฐบาลที่แล้วทำหน้าที่ได้ดีหรือเพราะล้มเหลวต่อหน้าที่ ในการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐล่าสุด หลายคนต่อต้านฮิลลารี คลินตันเพราะคิดว่าเธอจะแย่กว่าโอบามา ในการชิงชัยเพื่อเป็นตัวแทนพรรครีพับลิกัน (Presidential primaries) ปรากฏว่านักการเมืองหน้าเก่า ผู้คร่ำหวอดการเมืองพ่ายแพ้โดนัลด์ ทรัมป์ผู้มีภาพลักษณ์เป็นนักธุรกิจ ปลอดจากการเป็นชนชั้นปกครองอเมริกา การเลือกตั้งประธานาธิบดีฝรั่งเศส มารีน เลอเปน (Marine Le Pen) แม้ไม่ชนะเลือกตั้ง แต่กวาดคะแนนได้มาก ทั้งๆ ที่ชูนโยบายสุดโต่ง ไม่ใช่ปกติวิสัยของประเทศนี้ เอมมานูแอล มาครง (Emmanuel Macron) ผู้ชนะเป็นนักการเมืองหน้าใหม่ เพิ่งมีบทบาททางการเมืองเพียงไม่กี่ปี อเล็กซิส ซีปราส (Alexis Tsipras) นายกรัฐมนตรีกรีซปัจจุบันมาจากเดิมที่เป็นพรรคเล็กๆ ไม่มีใครสนใจ ที่ชนะเลือกตั้งเพราะประชาชนเบื่อหน่ายทั้งพรรคฝ่ายซ้ายกับฝ่ายขวาท…

ลักษณะทั่วไปของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ หน้า 4

เอกสารประกอบคำบรรยาย รหัสวิชา2551120 ลักษณะทั่วไปของวิชารัฐศาสตร์ ชาญชัย ทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
“ลักษณะแนวคิดหรือทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ”
            ประการแรก ไม่มีแนวคิดหรือทฤษฎีใดที่สามารถใช้ครอบคลุมกับทุกเหตุการณ์
            ประการที่สอง แต่ละแนวคิดหรือทฤษฎีมีความบกพร่องหรือความไม่สมบูรณ์ในตัวเอง
            จนทุกวันนี้ ในแวดวงนักวิชาการที่เชี่ยวชาญด้านทฤษฎียังถกเถียงกันอยู่เสมอถึงความบกพร่องหรือความไม่สมบูรณ์กันอยู่เสมอ
            ประการที่สาม เหตุการณ์บางเรื่องไม่สามารถอธิบายได้ด้วยแนวคิดหรือทฤษฎีใดๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบัน
            กลายเป็นความท้าทายของนักทฤษฎีที่จะค้นคว้าและสร้างทฤษฎีใหม่ๆเพื่ออธิบาย วิเคราะห์ คาดการณ์เหตุการณ์เหล่านั้นต่อไป

“สัจนิยม”
            · สัจนิยมเป็นสำนักความคิด (school of thought) ที่ได้รับการกล่าวขานว่าเป็นมุมมองที่สำคัญที่สุดในทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ 
            · เป็นแนวคิดที่ได้รับความนิยมที่สุดในปัจจุบัน
            · หรือ “เป็นกระบวนทัศน์นำ” (dominant paradigm)
            · “เป็นแนวที่ใชักันอยู่ในทาง…